Đập Trùa nằm trên địa bàn thôn Sơn Thịnh, xã Kỳ Anh là công trình thủy lợi có vai trò quan trọng đối với sản xuất nông nghiệp của địa phương. Với diện tích lưu vực hàng chục héc-ta, đập có công năng đảm bảo nguồn nước tưới ổn định cho khoảng hơn 100ha lúa của người dân 2 thôn Sơn Thịnh và Hồ Hải. Thế nhưng, theo phản ánh của người dân, nhiều năm nay, đập Trùa không còn phát huy được chức năng vốn có.
Mỗi khi bước vào vụ sản xuất, đặc biệt là giai đoạn gieo cấy và chăm bón, cánh đồng phía hạ du thường xuyên rơi vào cảnh khô hạn, thiếu nước. Một trong những nguyên nhân chính là lòng đập qua nhiều năm bị bồi lấp do phù sa và đất đá theo dòng chảy tích tụ. Lớp bùn đất dày khiến dung tích chứa của đập giảm đáng kể so với trước đây.
Không chỉ vậy, theo người dân địa phương, tình trạng lấn chiếm lòng đập để sản xuất nông nghiệp cũng diễn ra trong thời gian dài. Một số hộ dân sinh sống gần khu vực bờ đập đã tự ý "lấn" lòng đập cả ngàn m2 để làm đất canh tác lúa. Bên cạnh đó, nhiều khu vườn của các hộ dân ở quanh đập cũng dần mở rộng, lấn dần ra phần đất vốn thuộc lòng đập.
Việc lấn chiếm này khiến không gian tích nước bị thu hẹp đáng kể. Khi nước dâng lên, để tránh làm ngập diện tích lúa và vườn của các hộ dân nói trên, cống xả buộc phải mở để xả bớt nước ra ngoài. Do đó, mặc dù diện tích lòng đập khá lớn, nhưng trên thực tế, khả năng trữ nước lại rất hạn chế.
Hệ quả trực tiếp của tình trạng này là các cánh đồng lúa phía dưới đập Trùa, với hơn 100ha luôn trong tình trạng thiếu nước tưới. Mỗi khi bước vào mùa vụ, người dân phải chờ đợi nguồn nước nhỏ giọt từ đập hoặc phụ thuộc vào thời tiết. Nhiều thửa ruộng nằm xa nguồn nước thường xuyên bị chậm lịch gieo cấy vì không đủ nước làm đất. Không ít diện tích lúa bị ảnh hưởng sinh trưởng do thiếu nước trong giai đoạn quan trọng.
Ông Hà Mạnh Cường (thôn Sơn Thịnh) chia sẻ: “Mỗi vụ xuống giống là bà con lại lo thiếu nước. Có năm phải chờ mưa mới yên tâm làm đất. Ruộng ở xa đập thì càng khó hơn, nhiều khi chậm cả lịch thời vụ, ảnh hưởng đến năng suất lúa”.
“Trước đây, khi lòng đập còn thông thoáng, nguồn nước khá dồi dào, việc dẫn nước về ruộng tương đối thuận lợi. Nhưng, khoảng hơn chục năm trở lại đây, lượng nước tích trữ ngày càng ít. Đập thì lớn nhưng nước lại không giữ được bao nhiêu. Có lúc, nước vừa tích lên một ít đã phải xả ra để tránh ngập lúa trong lòng đập. Ruộng phía dưới thì khô, bà con rất sốt ruột” - ông Nguyễn Trọng Tuẩn, người dân cùng thôn Sơn Thịnh với ông Cường cho biết.
Việc thiếu nước không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ sản xuất mà còn tác động trực tiếp đến năng suất và thu nhập của người dân, nhất là trong bối cảnh chi phí sản xuất nông nghiệp ngày càng tăng.
Ông Lê Văn Cương - Trưởng thôn Sơn Thịnh (xã Kỳ Anh) cho biết: “Đập Trùa có vai trò rất quan trọng đối với sản xuất lúa của bà con trong thôn. Tình trạng lòng đập bị lấn chiếm và bồi lấp đã tồn tại trong nhiều năm. Bà con đã nhiều lần phản ánh và kiến nghị tại các cuộc họp thôn, họp xã cũng như trong các kỳ tiếp xúc cử tri của HĐND các cấp, song, đến nay, vấn đề vẫn chưa được giải quyết”.
Theo ông Cương, người dân và cán bộ thôn rất mong các cấp chính quyền và ngành chức năng sớm có biện pháp xử lý, trả lại diện tích chứa nước cho lòng đập Trùa. Nếu tình trạng bồi lấp và lấn chiếm lòng đập tiếp tục kéo dài, nguy cơ thiếu nước tưới cho sản xuất sẽ ngày càng nghiêm trọng hơn.