Nhiều diện tích đất sản xuất ven sông Rào Trổ bị sạt lở

Gia đình ông Tô Ngọc Toàn (thôn Mỹ Tân, xã Kỳ Thượng) có gần 10 sào đất màu ven sông Rào Trổ, thuộc cánh đồng Nà Si. Với lợi thế đất phù sa màu mỡ, nhiều năm liền, gia đình ông canh tác sắn, ngô và các loại rau màu, mang lại nguồn thu nhập chính. Tuy nhiên, niềm vui gắn bó với ruộng đồng đang dần bị thay thế bằng nỗi lo trước tình trạng sạt lở.

Theo ông Toàn, mỗi mùa mưa lũ đi qua là mỗi lần ông chứng kiến bờ đất ven sông bị “hà bá” ngoạm dần. Trong đó, có chỗ bờ sông sạt sâu vào ruộng hàng mét, để lộ những hàm ếch treo lơ lửng, chỉ chờ một trận mưa lớn là sụp xuống. “Nhìn từng mảng đất bị nước cuốn trôi mà xót lắm. Đó là nơi sản xuất của cả gia đình. Nếu tình trạng này kéo dài, chẳng mấy chốc chúng tôi sẽ không còn đất để làm ăn” - ông Toàn lo lắng.

Không chỉ riêng gia đình ông Toàn, cánh đồng Nà Si với diện tích hơn 2 ha, nơi có trên 40 hộ dân tham gia sản xuất đang đối mặt với nguy cơ bị “xóa sổ” dần. Từ năm 2020 đến nay, người dân ước tính có hơn 3 sào đất dọc bờ sông tại khu vực này bị trôi xuống sông. Nhiều hộ dân mất từ vài trăm mét vuông đến cả sào đất, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất và thu nhập.

Dọc theo sông Rào Trổ về phía thượng nguồn, tình trạng sạt lở còn diễn ra với mức độ nặng nề hơn tại các cánh đồng như: Na Cao, Ông Huê, Cây Ươi… Những mảng bờ sông bị khoét sâu, đất đá ngổn ngang, cây cối nghiêng ngả, tạo nên khung cảnh tan hoang sau mỗi mùa mưa lũ. Rất nhiều diện tích đất đã trôi xuống dòng sông trong những năm gần đây.

Gia đình ông Nguyễn Văn Bang, Nguyễn Trọng Lường và ông Nguyễn Thanh Tịnh (đều trú thôn Mỹ Tân) từng là những hộ có thu nhập khá nhờ canh tác đất ven sông. Thế nhưng, hiện nay, diện tích đất sản xuất của các hộ này đã bị dòng nước “nuốt chửng”, không còn khả năng canh tác. Đứng bên bờ sông, nơi từng là ruộng ngô của gia đình, ông Nguyễn Thanh Tịnh tiếc nuối: “Bao nhiêu năm gắn bó với ruộng đồng, giờ nhìn lại chỉ toàn là nước sông. Đất đai bị mất đã ảnh hưởng rất lớn đến sản xuất và thu nhập của gia đình”.

Theo người dân địa phương, nguyên nhân khiến tình trạng sạt lở bờ sông Rào Trổ ngày càng trầm trọng là do sự thay đổi dòng chảy sau khi công trình Đập dâng Lạc Tiến hoàn thành. Việc đập dâng làm mực nước sông dâng cao, lòng sông mở rộng, kết hợp với mưa lớn kéo dài và lũ lụt hàng năm khiến đất ven bờ bị ngấm nước, trở nên yếu và dễ xói mòn. Theo thời gian, bờ sông bị khoét sâu, hình thành các hàm ếch, dẫn đến sụt lún và sạt lở nghiêm trọng.

Trước thực trạng này, chính quyền địa phương đã nhiều lần tiến hành khảo sát, đánh giá mức độ sạt lở và tìm kiếm giải pháp khắc phục. Ông Nguyễn Hà Ngọc - Phó Chủ tịch UBND xã Kỳ Thượng cho biết: “Chúng tôi rất chia sẻ với những khó khăn, thiệt hại của người dân. Chính quyền xã đã nhiều lần kiến nghị, đồng thời phối hợp với các ngành chức năng tổ chức khảo sát thực địa. Tuy nhiên, do kinh phí hạn hẹp và tính chất phức tạp của dòng chảy nên đến nay, chúng tôi vẫn chưa thể triển khai được giải pháp khả thi”.

Theo ông Ngọc, nếu không sớm có biện pháp kè chống sạt lở hoặc điều chỉnh dòng chảy hợp lý, nguy cơ mất thêm đất sản xuất trong những năm tới là rất lớn. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sinh kế của hàng chục hộ dân mà còn tác động đến an ninh lương thực và phát triển kinh tế nông nghiệp của địa phương.

Sông Rào Trổ ngày ngày vẫn chảy, mang theo phù sa bồi đắp cho ruộng đồng, nhưng sông cũng cuốn đi không ít đất đai, nguồn tư liệu sản xuất quý giá của người dân. Trước mắt họ là nỗi lo mất đất, mất kế sinh nhai; phía sau là ký ức về những cánh đồng trù phú. Một phương án tổng thể, bền vững để bảo vệ bờ sông Rào Trổ không chỉ là đáp ứng mong mỏi của người dân địa phương mà còn là yêu cầu cấp thiết, khách quan.