Những buổi ngày xưa vọng nói về!

(Baohatinh.vn) - Lịch sử đã nhiều lần chứng minh: Hà Tĩnh là vùng đất cổ. Bởi vậy, càng trải qua bao năm tháng, với bao lớp gió bụi, rêu phong cùng các biến động tự nhiên dữ dội như sự bồi lắng của phù sa, quá trình biển tiến..., những gì của cha ông càng nằm lại sâu hơn trong lòng đất.

Điều này lý giải tại sao, thi thoảng, trong lúc triển khai các công trình xây dựng, nhiều tổ chức, cá nhân đã phát hiện được những cổ vật, những lớp hiện vật có giá trị.

Trăm ngả đường, một nẻo đến

Có hàng trăm ngả đường, hầu hết là ở sự tình cờ, các hiện vật được giới thiệu đến những người làm công tác bảo tàng, để rồi, chúng được lập hồ sơ, lưu trữ. Việc giới thiệu này hầu hết là tự phát, tự nguyện. Điều đó cho thấy, ý thức của người dân đối với cổ vật ngày càng được nâng cao. Chẳng hạn như, việc phát hiện hàng trăm đồng tiền cổ tại xã Kỳ Tây (Kỳ Anh) với 9 niên hiệu vua Trung Quốc và Việt Nam, cũng do người dân chủ động báo tin. Hay trước đây, một gia đình ở xã Sơn Hòa (Hương Sơn) đào móng nhà phát hiện một bình vôi cổ đã báo tin cho cán bộ làm công tác bảo tàng.

nhung buoi ngay xua vong noi ve

Các hiện vật được tìm thấy trong lần khai quật di chỉ Cồn Cọc (xã Bình Lộc, Lộc Hà).

Trò chuyện với chúng tôi, ông Nguyễn Trí Sơn – Giám đốc Bảo tàng tỉnh cho hay: “Trong việc phát hiện các hiện vật có giá trị, thông tin từ người dân chiếm phần nhiều. Hiện nay, Bảo tàng tỉnh đang lưu giữ nhiều hiện vật có giá trị như mặt trống đồng niên đại 2.000 năm, bia đá Thiệu Trị... Tất cả đều do người dân phát hiện và thông tin”. Ông Sơn cũng nhấn mạnh tới giá trị của truyền thông trong việc thông tin về hiện vật, từ đó, tạo điều kiện cho những người làm công tác bảo tàng tiếp cận, làm các thủ tục liên quan. Mong muốn của những người làm công tác bảo tàng - ông Sơn bảo - khi phát hiện được các hiện vật có giá trị, người dân cần báo ngay với những người có thẩm quyền để tránh tình trạng “chảy máu cổ vật”. Người dân khi phát hiện hiện vật có giá trị sẽ được trả công xứng đáng theo luật định; được lưu danh.

Giám đốc Bảo tàng tỉnh còn kể cho tôi nghe nhiều câu chuyện lý thú liên quan đến đường đi của cổ vật cũng như nhiều cá nhân sản xuất các hiện vật giả cổ (như gần đây có một đối tượng người Bắc rao bán bộ bình giả cổ tại xã Cẩm Lạc - Cẩm Xuyên, có khắc niên chế Đại Thanh). Chẳng hạn như khi phát hiện các khẩu súng thần công, một khẩu do Công an Thạch Hà thu giữ được. Khi bị bắt, đối tượng khai thêm có 2 khẩu nữa đang được cất giữ tại Cẩm Lĩnh (Cẩm Xuyên). Khi đến Cẩm Lĩnh, việc thương lượng rất khó khăn, thậm chí, có lãnh đạo xã còn nói: “Để chúng tôi đem đặt ở đài tưởng niệm liệt sỹ”. Theo cách của ông Sơn kể, tôi hình dung, hàng trăm hiện vật trong bảo tàng là hàng trăm câu chuyện riêng lẻ về số phận của nó, cũng như những con đường để chúng được hội tụ cùng nhau trong bảo tàng, từ đó, giúp người đương đại mở mang nhận thức về những gì cha ông đã để lại trên mảnh đất này.

Tiếng ngày xưa vọng về

Giá trị của hiện vật chính là giá trị của độ lùi thời gian. Qua hiện vật, người ta hình dung ra những thế giới xung quanh mà nó đã từng dự phần, có thể nó là vật để trao đổi (tiền cổ), có thể là thứ được tầng lớp trên sử dụng (bình vôi, nậm cổ)... Việc phát hiện hiện vật có độ lùi hàng thế kỷ ở nhiều nơi khác nhau đã thêm bằng chứng chứng minh Hà Tĩnh là vùng đất cổ, có nhiều biến động trước đây. Trong rất nhiều hiện vật được phát hiện, một điều thú vị là đã có 6 nơi phát hiện được tiền cổ thuộc các huyện Thạch Hà, Kỳ Anh, Hương Sơn, Vũ Quang, Hương Khê. Điều đó cho thấy, trước đây, Hà Tĩnh từng có nhiều hoạt động giao thương buôn bán. Và, cũng có thể, tại những nơi phát hiện tiền cổ từng có thương gia lớn như tại Việt Xuyên đã phát hiện được 4 tạ tiền đồng.

nhung buoi ngay xua vong noi ve

Tiến sĩ Trịnh Hoàng Hiệp (Viện Khảo cổ học) phân tích các minh chứng khoa học tại hố khai quật trong khuôn viên di chỉ Thạch Lạc (Thạch Hà).

Bên cạnh các hiện vật được người dân phát hiện, nhiều hiện vật qua khai quật của các đoàn khảo cổ đã cho thấy những thời kỳ sinh động trước đây. Năm 2013, Khoa Lịch sử (Trường Đại học KHXH&NV Hà Nội) và Viện Khảo cổ học tiến hành điều tra, phúc tra các di chỉ đã được phát hiện, thám sát một số di chỉ như: Cồn Cọc, xã Bình Lộc (Lộc Hà); bãi Diền Diền - xã Thạch Tiến, cồn Lôi Mốt - xã Thạch Vĩnh, di chỉ Phái Đông - xã Thạch Lâm (Thạch Hà); di chỉ Khe Lang - xã Đức Dũng (Đức Thọ); di tích Rú Nghèn (Can Lộc) v.v... phát hiện nhiều hiện vật có giá trị như: 2 rìu đá, nhiều mảnh gốm tiền sử, các đồ gốm men sành thời Trần - Lê (xã Bình Lộc), 2 rìu đá, 1 phác vật rìu, 1 mảnh bàn mài (di chỉ Phái Đông - xã Thạch Lâm), mảnh lá đề trang trí hình tháp (ở di chỉ Rú Nghèn)…

Đây là tiền đề cho việc quy hoạch, lập bản đồ khảo cổ và trưng bày bảo tàng. Cũng trong năm 2013, qua việc đào thám sát 1 hố 4 m2 tại di chỉ Cồn Sò Điệp ở xã Thạch Đài (Thạch Hà), các nhà khảo cổ học đã phát hiện bộ hài cốt người Việt cổ gồm xương sọ, xương ống, răng, một số công cụ đá như bàn mài, chày nghiền. Năm 2015, tại xã Thạch Lạc, Thạch Đài, Trường Đại học KHXH&NV Hà Nội và Trường Đại học Quốc gia Úc tổ chức khai quật di tích khảo cổ học vòng 2 tháng. Kết quả, đã thu được gần 200 hiện vật và một khối lượng lớn các mẫu vật khảo cổ học. Đặc biệt, trong đợt khai quật này, đã phát hiện được 3 bộ di cốt người Việt cổ, có niên đại khoảng trên dưới 5.000 năm. Bên cạnh nhiều hiện vật được chuyên gia đánh giá, phân tích, nhiều hiện vật phải dựa vào khoa học kỹ thuật hiện đại. Vì thế, đã có một số mẫu vật khảo cổ học được đưa ra nước ngoài phân tích, nghiên cứu, nhất là tại di chỉ khảo cổ học Thạch Lạc.

Đã có nhiều khu di chỉ được quy hoạch trên mảnh đất Hà Tĩnh như Thạch Lạc, cồn Lôi Mốt (Thạch Hà), Phôi Phối (Nghi Xuân)... cùng với đó là vô số hiện vật có niên đại hàng thế kỷ được người dân phát hiện được khi đào móng nhà, làm công trình giao thông... đã góp thêm nhiều bằng chứng để chứng minh về lịch sử vùng đất biên viễn Hà Tĩnh xưa.

Hiện vật đã giúp chúng ta hình dung được cuộc sống cha ông ngày trước, trình độ chế tác các công cụ, môi trường sống (chiến đấu với thú hoang, sử dụng sò điệp làm thức ăn...), quá trình biến động tự nhiên (biển tiến, sông bồi lắng, đổi dòng) cũng như các hoạt động khác như giao thương, giao tranh... Điều đó đã nhân lên lòng tự hào và tình yêu quê hương, đồng thời, nhắc nhở ý thức chung tay bảo vệ các hiện vật để lưu giữ, làm bằng chứng khoa học nhằm giáo dục các thế hệ sau này.

Chủ đề Đất và người Hà Tĩnh

Đọc thêm

Tôn vinh vẻ đẹp truyền thống nhân Ngày Văn hóa Việt Nam

Tôn vinh vẻ đẹp truyền thống nhân Ngày Văn hóa Việt Nam

Mừng Ngày Văn hóa Việt Nam, các không gian văn hóa, điểm di tích trong Phố cổ Hà Nội (phường Hoàn Kiếm, Hà Nội) tổ chức nhiều hoạt động với quy mô lớn. Các hoạt động tập trung vào tôn vinh những giá trị văn hóa truyền thống như các nghề thủ công, nghệ thuật biểu diễn, thú chơi truyền thống của người Hà Nội.
Podcast tản văn: Bông hoa giấy gửi cô

Podcast tản văn: Bông hoa giấy gửi cô

Tình cảm thầy trò luôn là ký ức đẹp theo năm tháng. Một bông hoa giấy nhỏ bé cũng đủ gửi gắm lòng biết ơn và nỗi nhớ thương dành tặng cô giáo cũ.
Podcast truyện ngắn: Cô Hương

Podcast truyện ngắn: Cô Hương

Trên hành trình khôn lớn, tình yêu thương, sự sẻ chia và dìu dắt của thầy cô luôn là những ký ức đẹp trong lòng mỗi học trò.
Rộn ràng ngày hội kết đoàn

Rộn ràng ngày hội kết đoàn

Hướng tới Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, Ngày Văn hóa Việt Nam, các địa phương ở Hà Tĩnh đang triển khai nhiều hoạt động thiết thực, tạo không khí vui tươi, góp phần phát huy tinh thần tương thân tương ái, gắn kết cộng đồng.
Hai thí sinh Hà Tĩnh cùng vào đêm Chung kết và trao giải Sao Mai 2026

Hai thí sinh Hà Tĩnh cùng vào đêm Chung kết và trao giải Sao Mai 2026

Hai thí sinh Hà Tĩnh là Nguyễn Mộc An và Hoàng Thu Hà cùng giành quyền góp mặt tại đêm Chung kết và trao giải Sao Mai 2026 sau đêm Liveshow 6 diễn ra tối 8/11. Đáng chú ý, Hoàng Thu Hà nhận được sự đồng thuận của đa số thành viên Ban Giám khảo để tiếp tục hành trình tại cuộc thi, sau màn bỏ phiếu đầy kịch tính ngay trên sân khấu.
Mùa cỏ hồng duy nhất trong năm ở Đà Lạt

Mùa cỏ hồng duy nhất trong năm ở Đà Lạt

Hai tháng cuối năm, cỏ hồng trải màu rực rỡ ở khu vực thung lũng Vàng, suối Vàng, thảo nguyên Masara, khi thời tiết khu vực Đà Lạt cũ (Lâm Đồng) bắt đầu khô ráo và se lạnh.
Podcast truyện ngắn: Con cháu sum vầy

Podcast truyện ngắn: Con cháu sum vầy

Khi ở tuổi xế chiều, niềm vui của cha mẹ đôi khi thật giản dị. Đó là khi được quây quần bên mâm cơm gia đình, được cảm nhận sự quan tâm của những người thân yêu.
Sôi nổi hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam

Sôi nổi hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam

Hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) và kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, Hà Tĩnh đang triển khai nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao từ tỉnh đến cơ sở, góp phần khơi dậy niềm tự hào truyền thống, lan tỏa các giá trị văn hóa quê hương trong đời sống cộng đồng.
Podcast tản văn: Giao mùa nhớ quê

Podcast tản văn: Giao mùa nhớ quê

Với tác giả Nguyễn Bá Thuyết, người con Hà Tĩnh đã xa quê gần 45 năm, quê hương vẫn là miền ký ức sâu nặng. Đôi khi, chỉ một làn gió lạnh đầu mùa cũng đủ gợi về mái nhà xưa.
Họa sĩ Lê Quang Lĩnh: Khi nghị lực hóa thành sắc màu

Họa sĩ Lê Quang Lĩnh: Khi nghị lực hóa thành sắc màu

Không để những khiếm khuyết cơ thể giới hạn ước mơ, họa sĩ Lê Quang Lĩnh (Hà Tĩnh) đã lấy nghị lực và đam mê hội họa làm điểm tựa, vươn lên khẳng định tài năng, truyền đi thông điệp mạnh mẽ về ý chí và khát vọng sống.
Gìn giữ và phát huy các giá trị di tích lịch sử ở Tùng Lộc

Gìn giữ và phát huy các giá trị di tích lịch sử ở Tùng Lộc

Với 18 di tích lịch sử, trong đó có 4 di tích cấp quốc gia, xã Tùng Lộc (Hà Tĩnh) đang huy động nguồn lực xã hội hóa, đẩy mạnh tu bổ, tôn tạo và số hóa tư liệu, góp phần lan tỏa truyền thống văn hóa và bồi đắp niềm tự hào quê hương.
Podcast truyện ngắn: Hiên nhà trở gió

Podcast truyện ngắn: Hiên nhà trở gió

Khi những ngày cuối thu dần khép lại, gió lạnh bắt đầu ùa về, lòng người như muốn tìm về một miền yêu thương, nơi có bóng dáng mẹ hiền và hơi ấm thân thuộc của mái nhà xưa.
Mỏng manh cánh hoa mỹ nhân gọi đông về

Mỏng manh cánh hoa mỹ nhân gọi đông về

Có những mùa hoa chẳng cần lời hẹn ước vẫn đều đặn trở về như một cuộc hẹn dịu dàng với đất trời. Tháng 11, phố phường Thành Sen (Hà Tĩnh) lại được đánh thức bởi sắc hồng của hoa mỹ nhân.
Hai thí sinh Hà Tĩnh cùng vào top 6 Sao Mai 2026

Hai thí sinh Hà Tĩnh cùng vào top 6 Sao Mai 2026

Mang dân ca Nghệ Tĩnh và âm hưởng núi rừng Tây Bắc đến sân khấu Sao Mai, hai thí sinh Hà Tĩnh đã tạo nên những dấu ấn riêng tại Liveshow 5 với chủ đề “Giao thoa”. Cả hai cùng vượt qua đêm thi loại trực tiếp, ghi tên mình vào top 6 Sao Mai 2026.
Podcast tản văn: Mùa hoa dã quỳ

Podcast tản văn: Mùa hoa dã quỳ

Những ngày cuối thu, sắc vàng hoa dã quỳ bung nở không chỉ làm bừng sáng các triền đồi mà còn đánh thức ký ức về những chuyến đi, tình bạn và một thời tuổi trẻ đầy sôi nổi.
Xin chào,
Tôi là Chatbot của
Báo Hà Tĩnh
Hãy hỏi tôi bất kỳ điều gì bạn cần biết về
Báo Hà Tĩnh nhé. Tôi sẵn sàng hỗ trợ!