Tháo dỡ đèn lồng ngoại

Một văn bản dù được coi là chậm trễ nhưng vẫn vô cùng cần thiết khi sự có mặt của những chiếc đèn lồng xanh đỏ sặc sỡ trong di tích, trên đường phố ngày một phổ biến.

Những chiếc đèn lồng Hội An được làm bằng tre, gỗ và dán bằng lụa đã mang lại nét đẹp riêng cho không gian phố cổ - Ảnh: Kim Em

Ngỡ ngàng có, tức giận có, phê phán có, nhưng đến hẹn lại lên, những chiếc đèn lồng đỏ cứ tràn ngập khắp mọi nơi. Thậm chí ở nhiều địa phương, chính quyền còn khuyến khích người dân treo vào dịp lễ tết.

Thế mới có chuyện khi những chiếc đèn giăng đầy, những người biết chút ít tiếng nước ngoài ngỡ ngàng khi những dòng chữ được in, dán trên đèn lồng không phù hợp.

Vậy nhưng, nó nghiễm nhiên ngự trước cổng mọi nhà cho đến khi dư luận và chính quyền tá hỏa về nội dung của những dòng chữ đó.

Nhiều năm nay, thuật ngữ “phố Tàu” được dùng phổ biến để gọi tên những con phố tràn ngập đèn lồng đỏ Trung Quốc. Đã có “phố Tàu” ở Hải Phòng, Vũng Tàu, Bình Dương, Thái Bình, Nam Định... Từ Nam ra Bắc và cho đến biên giới Hà Giang, Lào Cai..., những con phố sặc sỡ đèn vẫn liên tục xuất hiện.

Ở Hà Nội, phố Hàng Mã từng là con phố của những đồ thủ công trang trí truyền thống giờ cũng tràn ngập những chiếc đèn lồng được nhập về từ Trung Quốc.

Lý do đơn giản là lâu lắm chẳng còn ai làm đèn lồng truyền thống nữa. Những chiếc đèn lồng thủ công hiếm hoi của người Việt xuất hiện lẻ tẻ trong các gian hàng bán đồ chơi mỗi dịp Trung thu cũng không còn là niềm háo hức.

Đèn lông Việt Nam sản xuất có in hình Thánh Gióng

Dần dần những chiếc đèn lồng Việt vắng bóng, người mua không đến, người làm cũng đã chuyển sang nghề khác mất rồi.

Người viết có những người bạn, già có, trẻ có, cứ mỗi rằm tháng giêng lại xách balô về Hội An. Đối với họ, những chiếc đèn lồng truyền thống trong các con phố nhỏ, giăng giăng dọc bờ sông Hoài luôn là lời hẹn mà không một ai muốn bỏ lỡ.

Những chiếc đèn lồng truyền thống của Hội An từng đến Đức, đến Pháp, theo chân du khách đến nhiều nơi trên thế giới nhưng lại rất khó ra Bắc vào Nam.

“Cái khó nhất chính là giá thành một chiếc đèn lồng truyền thống làm từ tre, gỗ cao hơn rất nhiều so với đèn lồng Trung Quốc. Nếu bán theo giá của đèn lồng Trung Quốc thì không đủ tiền công. Cũng có một số đơn hàng mua về trang trí nhà cửa, đền chùa nhưng không nhiều” - chị Lan (một người bán đèn lồng ở phố cổ Hội An) cho biết.

Do vậy, những người làm đèn lồng Hội An giữ nghề, yêu nghề gia truyền của mình chỉ đủ để giữ cho Hội An trở thành một “ốc đảo” đèn lồng thuần Việt giữa những tỉnh, thành phố tràn ngập đèn lồng ngoại nhập.

“Diêm dúa hóa” không gian di tích, lễ hội và cả khu dân cư dường như đang là trào lưu thịnh hành. Bên cạnh những cửa hàng, cửa hiệu cỡ to, cỡ nhỏ đua nhau đèn nhấp nháy, bát nháo đủ màu xanh đỏ tím vàng là những chiếc đèn lồng cỡ lớn cũng sặc sỡ không kém.

Ngoài phố là vậy, còn Văn Miếu - Quốc Tử Giám xưa nay vẫn không thoát khỏi cảnh trang trí kiểu tô màu. Và đèn lồng đỏ cũng được kết chùm một cách không cần thiết “bao vây” Khuê Văn Các.

Nhưng đèn lồng chỉ là một ví dụ trong vô số kiểu trang trí di tích hay đô thị theo kiểu “diêm dúa hóa” này. Thực tế, nếu không có một quy định chung có tính thẩm mỹ cho không gian đô thị thì sau đèn lồng sẽ còn những đồ trang trí khác thay thế. Và chuyện đâu lại vào đó. Văn bản nhà nước lại tiếp tục đuổi theo hàng loạt hiện tượng khác.

Cách đây vài ngày, trong câu chuyện ký ức về Hà Nội, nhà sử học Dương Trung Quốc có kể rằng: những chiếc màn chống nóng của người dân phố cổ Hà Nội những năm trước 1954 từng được làm rất nghiêm túc, bởi đó là bộ mặt của một gia đình chứ không xanh đỏ tím vàng tùy hứng như bây giờ!

Nhưng thời đó đã cách đây hơn nửa thế kỷ, thời này còn bao người quan tâm đến bộ mặt của gia đình mình, của di tích hay lễ hội?