Năm 2010, Tiểu dự án hồ chứa nước Khe Giao trên địa bàn xã Ngọc Sơn (cũ) nay thuộc xã Toàn Lưu được triển khai theo Quyết định số 227/QĐ-UBND của UBND tỉnh. Tiểu dự án do UBND huyện Thạch Hà (cũ) làm chủ đầu tư. Tiểu dự án gồm công trình đầu mối, tràn dâng hạ lưu, hệ thống kênh và các công trình trên kênh, nhà quản lý, hệ thống điện vận hành cùng một số hạng mục phụ trợ.
Đến tháng 9/2021, các hạng mục được bàn giao cho Công ty TNHH MTV Thủy lợi Nam Hà Tĩnh, nay là Công ty TNHH MTV Thủy lợi Hà Tĩnh, quản lý, vận hành. Riêng trạm biến áp 50 kVA - 35/0,4 kV phục vụ vận hành cống lấy nước và vận hành tràn dâng hạ lưu chưa được bàn giao.
Trạm biến áp này cấp điện phục vụ vận hành cống lấy nước và cửa tràn điều tiết. Tuy nhiên, từ đầu năm 2026, trạm xảy ra sự cố chập điện và ngừng hoạt động, khiến cống lấy nước và cửa tràn điều tiết phải chuyển sang vận hành thủ công. Sau khi xảy ra sự cố, Công ty TNHH MTV Thủy lợi Hà Tĩnh đã đề nghị chủ đầu tư, nay là Ban Quản lý Dự án Đầu tư xây dựng công trình dân dụng và Hạ tầng khu vực tỉnh Hà Tĩnh, sửa chữa, khắc phục nhưng hiện vẫn chưa được thực hiện.
“Hồ Khe Giao có dung tích gần 3 triệu m³ nước, phục vụ sản xuất, sinh hoạt cho hàng nghìn hộ dân và điều tiết lũ, hạn chế xói lở, góp phần bảo vệ vùng hạ du gồm các xã Thạch Xuân, Thạch Hà, Toàn Lưu và phường Hà Huy Tập. Khi còn điện, việc đóng, mở cửa tràn chỉ mất khoảng 5 - 10 phút, nhưng hiện nay phải vận hành hoàn toàn bằng tay, cần nhiều người và mất cả tiếng đồng hồ. Điều đáng lo là trong mùa mưa bão, mực nước hồ có thể lên nhanh, yêu cầu điều tiết phải thực hiện kịp thời, chính xác. Nếu việc đóng, mở cửa tràn bị chậm, chúng tôi sẽ rất bị động khi xử lý các tình huống khẩn cấp, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cho công trình và vùng hạ du. Vì vậy, đơn vị rất mong sự cố điện sớm được khắc phục để bảo đảm vận hành hồ an toàn trong mùa mưa lũ” - ông Nguyễn Văn Hải - Cụm trưởng Cụm Bắc Hà, Công ty TNHH MTV Thủy lợi Hà Tĩnh cho biết.
Năm 2013, các hạng mục thuộc công trình hồ Thượng Sông Trí được Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hà Tĩnh (chủ đầu tư dự án thời điểm đó) bàn giao cho Công ty TNHH MTV Thủy lợi Nam Hà Tĩnh, nay là Công ty TNHH MTV Thủy lợi Hà Tĩnh, quản lý theo Văn bản số 3680/UBND-NL1 ngày 9/10/2013 của UBND tỉnh. Riêng hạng mục trạm biến áp 180 kVA - 35/0,4 kV chưa được bàn giao, hiện do Ban Quản lý Dự án Đầu tư xây dựng công trình nông nghiệp và phát triển nông thôn Hà Tĩnh quản lý.
Trạm biến áp này cấp điện cho việc vận hành tràn xả lũ hồ Thượng Sông Trí và điện sinh hoạt cho cán bộ, nhân viên làm nhiệm vụ quản lý, vận hành hồ. Tuy nhiên, từ cuối năm 2023, do sự cố chập điện, trạm bị hư hỏng, ngừng cấp điện hoàn toàn, ảnh hưởng lớn đến công tác quản lý, khai thác công trình và sinh hoạt của cán bộ, công nhân viên, đặc biệt là việc đóng, mở cống, tràn phục vụ sản xuất nông nghiệp, cấp nước thô và phòng, chống thiên tai.
Ông Nguyễn Văn Lập - Phó Cụm trưởng cụm Nam Kỳ Anh, Công ty TNHH MTV Thủy lợi Hà Tĩnh cho biết: “Hồ Thượng Sông Trí có dung tích 25,4 triệu m³ nước, phạm vi ảnh hưởng lớn. Vì vậy, ngay sau khi trạm biến áp xảy ra sự cố, đơn vị đã báo cáo công ty để kiến nghị khắc phục. Tuy nhiên, do công trình chưa được bàn giao cho ngành điện quản lý nên ngành điện chưa có cơ sở thực hiện việc sửa chữa. Công ty tiếp tục báo cáo UBND tỉnh và tỉnh đã giao chủ đầu tư kiểm tra, sửa chữa, khắc phục. Dù vậy, đến nay sự cố vẫn chưa được xử lý. Chúng tôi mong các đơn vị liên quan sớm tháo gỡ vướng mắc, khôi phục nguồn điện để bảo đảm vận hành hồ chứa an toàn, chủ động, nhất là trong các tình huống phòng, chống thiên tai.”
Về việc trạm biến áp tại hai hồ chứa lớn trên địa bàn tỉnh bị hư hỏng, ảnh hưởng đến công tác quản lý, vận hành, ông Nguyễn Văn Thắng - Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Thủy lợi Hà Tĩnh cho biết: “Ngay sau khi các trạm biến áp xảy ra sự cố, công ty đã nhiều lần báo cáo, đề nghị các chủ đầu tư kiểm tra, sửa chữa, khắc phục. Đây đều là những hồ chứa có vai trò quan trọng trong cấp nước và phòng, chống thiên tai. Đặc biệt, vào mùa mưa bão, việc điều tiết hồ có thể phải thực hiện liên tục theo diễn biến thực tế, trong khi vận hành thủ công mất nhiều thời gian, nhân lực và tiềm ẩn rủi ro khi xảy ra tình huống bất thường. Vì vậy, công ty đề nghị các đơn vị liên quan sớm khắc phục dứt điểm sự cố, khôi phục nguồn điện để bảo đảm an toàn công trình và vùng hạ du”.
Liên quan đến việc khắc phục sự cố trạm biến áp hồ Khe Giao, ông Ngô Đức Quy - Phó Giám đốc Ban Quản lý Dự án Đầu tư xây dựng công trình dân dụng và Hạ tầng khu vực tỉnh Hà Tĩnh cho biết: “Chúng tôi đang hoàn thiện thủ tục chuyển giao trạm biến áp cho ngành điện quản lý theo Nghị định số 02/2024/NĐ-CP của Chính phủ. Trong thời gian chờ bàn giao, Ban đã đề nghị UBND tỉnh và Sở Công Thương cho phép tạm bàn giao trạm biến áp cho Công ty TNHH MTV Thủy lợi Hà Tĩnh quản lý, làm cơ sở thực hiện các thủ tục cần thiết để cấp điện trở lại. Sau khi giải quyết nhu cầu cấp điện trước mắt, Ban sẽ tiếp tục hoàn thiện hồ sơ để chuyển giao trạm biến áp cho ngành điện quản lý theo quy định.”
Đối với trạm biến áp hồ Thượng Sông Trí, bà Nguyễn Thị Ánh - Giám đốc Ban Quản lý Dự án Đầu tư xây dựng công trình nông nghiệp và phát triển nông thôn Hà Tĩnh cũng cho biết: "Đơn vị đang hoàn thiện thủ tục chuyển giao trạm biến áp cho ngành điện quản lý. Tuy nhiên, quá trình này cần thực hiện đầy đủ các trình tự, thủ tục theo quy định. Hiện các bên đang phối hợp đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện các thủ tục liên quan để sớm bàn giao trạm biến áp, khôi phục nguồn điện phục vụ vận hành hồ chứa.”
Vận hành xả tràn là khâu đặc biệt quan trọng trong điều tiết hồ chứa khi mưa lớn, lũ lên nhanh. Vì vậy, sự cố hệ thống điện tại hồ Khe Giao và hồ Thượng Sông Trí cần sớm được khắc phục. Bởi trong những tình huống thiên tai khẩn cấp, việc chậm đóng, mở cửa tràn có thể ảnh hưởng đến khả năng chủ động điều tiết, tiềm ẩn rủi ro đối với công trình cũng như tính mạng, tài sản của người dân vùng hạ du.
