Trong suốt hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, mỗi tấc đất non sông đều thấm đẫm mồ hôi, máu xương và khát vọng độc lập của các thế hệ người Việt Nam. Hàng triệu người con ưu tú của dân tộc đã hiến dâng tuổi thanh xuân, dũng cảm chiến đấu, anh dũng hy sinh hoặc mang thương tật suốt đời để đất nước có ngày “nở hoa độc lập, kết quả tự do.”
Sự hy sinh ấy không lùi xa trong quá khứ. Sự hy sinh ấy vẫn hiện diện trong từng nghĩa trang liệt sỹ, từng bia mộ lặng im dưới hàng cây, từng nén hương tháng Bảy, từng vết thương còn nhức nhối trên thân thể thương binh, bệnh binh; trong cả những phần mộ chưa biết tên và những cuộc tìm kiếm lặng thầm sau hơn nửa thế kỷ đất nước im tiếng súng.
Mạch nguồn “uống nước nhớ nguồn” qua gần tám thập kỷ
Phát huy đạo lý “uống nước nhớ nguồn,” ngay từ năm 1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ thị chọn ngày 27/7 hằng năm làm Ngày Thương binh - Liệt sỹ. Gần 8 thập kỷ trôi qua, Đảng, Nhà nước và nhân dân ta luôn đặt công tác chăm lo, đền ơn đáp nghĩa lên hàng đầu. Khi đất nước bước vào thời kỳ đổi mới, chính sách ưu đãi người có công càng được đặc biệt quan tâm và xã hội hóa sâu rộng.
Đến nay, cả nước đã xác nhận được trên 9,2 triệu người có công. Trong đó có trên 1,2 triệu liệt sỹ, trên 650.000 thương binh và người hưởng chính sách như thương binh, trên 132.000 Mẹ Việt Nam anh hùng, cùng trên 320.000 người hoạt động kháng chiến và con đẻ của họ bị nhiễm chất độc hóa học. Đằng sau những con số vĩ đại ấy là hàng triệu nỗi đau không thể đong đếm, là những "khoảng trống" vĩnh viễn không thể lấp đầy trong các gia đình Việt Nam.
Phát biểu tại Hội nghị tri ân người có công với cách mạng toàn quốc năm 2026, Quyền Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải đã nghẹn ngào nhắc lại: “Sự hy sinh anh dũng ấy đã chuẩn bị cho đất nước ta nở hoa độc lập, kết quả tự do; tinh thần bất diệt, tấm gương sáng ngời của các anh hùng liệt sỹ, thương binh sẽ sống mãi với non sông Việt Nam.”
Trong bức thư đong đầy tình cảm nhân dịp kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sỹ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định: “Các thương binh, bệnh binh, thân nhân liệt sỹ và người có công với nước mãi mãi là một phần máu thịt thiêng liêng, không thể tách rời của dân tộc và của sự nghiệp cách mạng. Tri ân là đạo lý ngàn đời của dân tộc Việt Nam, là trách nhiệm chính trị, mệnh lệnh từ trái tim và danh dự của mỗi người Việt Nam."
Tri ân không chỉ dừng lại ở những lời ca ngợi, mà đã được hiện thực hóa bằng những chính sách thiết thực, nhân văn. Hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sỹ, thực hiện chỉ đạo của Ban Bí thư tại Kết luận số 57-KL/TW, hệ thống chính sách ưu đãi người có công đang được triển khai đồng bộ và mạnh mẽ.
Một trong những dấu ấn quan trọng là việc Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn vừa ký ban hành Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh ưu đãi người có công với cách mạng. Pháp lệnh mới đã lược bỏ những quy định mang tính định tính, mở rộng các trường hợp được công nhận thương binh, liệt sỹ, đồng thời giải quyết triệt để những “vướng mắc, tồn đọng” trong thời gian qua.
Tại buổi họp báo công bố Lệnh của Chủ tịch nước, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Thị Hà nhấn mạnh, những quy định mới không chỉ tháo gỡ khó khăn trong thực tiễn mà còn khẳng định sự quan tâm sâu sắc của Đảng, Nhà nước. Mục tiêu tối thượng là đảm bảo người có công có mức sống từ trung bình khá trở lên so với cộng đồng dân cư nơi cư trú.
Điểm nhấn trong năm 2026 là việc điều chỉnh tăng mức chuẩn trợ cấp ưu đãi người có công thêm 8% từ ngày 01/7/2026. Cùng với đó, các phong trào “Đền ơn đáp nghĩa” tiếp tục lan tỏa như một làn sóng ấm áp. Chỉ tính riêng giai đoạn 2020-2025, Quỹ Đền ơn đáp nghĩa cả nước đã vận động được trên 3.000 tỷ đồng; xây mới gần 36.000 căn nhà tình nghĩa, sửa chữa gần 31.000 căn và tặng trên 57.000 sổ tiết kiệm. Những mái ấm được dựng lên không chỉ che mưa, che nắng, mà còn ủ ấm những trái tim đã chịu nhiều mất mát.
Chiến dịch 500 ngày đêm: Cuộc chạy đua thiêng liêng tìm lại tên cho các anh
Chiến tranh kết thúc, nỗi đợi chờ vẫn chưa khép lại. Theo thống kê, cả nước vẫn còn khoảng 175.000 hài cốt liệt sỹ chưa được tìm thấy và 230.000 phần mộ chưa xác định được danh tính.
Trong bối cảnh ấy, "Chiến dịch 500 ngày đêm" (từ 15/3/2026-27/7/2027) được phát động như một chiến dịch lịch sử, quy mô lớn nhất từ trước tới nay nhằm tạo đột phá trong công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sỹ.
Chiến dịch đặt ra những mục tiêu thiêng liêng: Tìm kiếm, quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sỹ; hoàn thành lấy mẫu đối với khoảng 230.000 ngôi mộ liệt sỹ chưa xác định được thông tin; giám định ADN khoảng 18.000 mẫu; và xây dựng cơ sở dữ liệu gene thân nhân liệt sỹ.
Đến nay, những nỗ lực không mệt mỏi đã "đơm hoa". Các lực lượng đã tìm kiếm, quy tập được 1.425 hài cốt liệt sỹ (401 hài cốt trong nước, 174 tại Lào và 850 tại Campuchia). 32 đội tìm kiếm với hơn 1.500 cán bộ, chiến sỹ đang ngày đêm trèo đèo, lội suối, lật từng tấc đất với hy vọng đưa các anh về với đất mẹ.
Đặc biệt xúc động là những phát hiện tại các khu mộ tập thể. Tại Tuyên Quang, 5 mộ liệt sỹ tập thể với 23 hài cốt đã được tìm thấy. Ngay giữa lòng đô thị nhộn nhịp, tại Công viên Lê Thị Riêng (Thành phố Hồ Chí Minh), lực lượng chức năng đã triển khai tìm kiếm một khu mộ liệt sỹ tập thể được cho là có khoảng 100 hài cốt liệt sĩ riêng lẻ, đồng thời phát hiện 32 di vật cùng 2 bộ hài cốt liệt sỹ tập thể.
Phát biểu với các lực lượng đang ngày đêm thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sỹ tại Công viên Lê Thị Riêng ngày 17/7, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định: “Mỗi bộ hài cốt liệt sỹ được tìm thấy hôm nay không chỉ là một kết quả của công tác chuyên môn, mà còn là sự trở về của một người con với Tổ quốc, với gia đình; là sự trở về của một phần lịch sử; là sự khẳng định đạo lý "uống nước nhớ nguồn", "đền ơn đáp nghĩa" thiêng liêng của dân tộc Việt Nam."
Hành trình tìm lại tên cho các anh giờ đây có thêm sự đồng hành đắc lực của khoa học công nghệ. Việc xác định danh tính hài cốt liệt sỹ bằng phương pháp giám định ADN là một nhiệm vụ trọng tâm, mang theo hy vọng của hàng vạn gia đình.
Đến nay, công tác lấy mẫu đã được triển khai tại 66.013 ngôi mộ (đạt gần 70% số mộ đủ điều kiện). Hơn 93.400 mẫu sinh phẩm thân nhân đã được thu thập, trong đó trên 53.000 mẫu đã được phân tích, đồng bộ vào cơ sở dữ liệu. Ngân hàng gene đang từng bước hình thành, không chỉ là một kho dữ liệu khoa học lạnh lẽo, mà là nơi lưu giữ những "mật mã của tình yêu thương", mở ra cơ hội đoàn tụ sau nhiều thập kỷ xa cách. Mỗi một mẫu ADN được đối sánh thành công là một gia đình hạnh phúc vỡ òa, là một cái tên được khắc lại rõ nét trên bia đá, trả lại danh tính cho những người đã ngã xuống vì non sông.
Song hành với đó, công tác rà phá bom mìn cũng diễn ra đầy quyết tâm. 360 đội rà phá với hơn 5.100 cán bộ, chiến sỹ đang làm sạch những vùng đất chết. Hơn 8.462 ha đất đã được rà phá an toàn, không chỉ bảo vệ tính mạng cho lực lượng tìm kiếm mà còn hồi sinh những vùng đất từng oằn mình vì bom đạn.
Mệnh lệnh từ trái tim và lời hứa với tương lai
Hướng tới mốc son 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sỹ, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã chính thức phát động phong trào đẩy mạnh chăm lo người có công với cách mạng. Nhắc lại lời dạy của Bác Hồ năm 1948: "Họ quyết hy sinh tính mệnh họ để giữ gìn tính mệnh của đồng bào... Họ là những chiến sỹ anh dũng của ta", Thủ tướng kêu gọi cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và đồng bào trong, ngoài nước cùng chung sức đồng lòng, bằng những nghĩa cử cao đẹp nhất để phụng dưỡng người có công.
Sự tri ân ấy còn vượt ra khỏi biên giới quốc gia, khi Thủ tướng gửi lời cảm ơn sâu sắc tới các đối tác quốc tế đã hỗ trợ tài liệu, trang thiết bị hiện đại, giúp xoa dịu nỗi đau chiến tranh và làm rạng rỡ thêm truyền thống nhân văn của người Việt.
Trong bức thư đầy xúc động nhân dịp kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sỹ (27/7/1947- 27/7/2026), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đúc kết lại ý nghĩa cao cả nhất của hành trình tri ân: “Điều ý nghĩa nhất để tưởng nhớ những người đã cống hiến và hy sinh chính là tiếp tục gìn giữ thành quả cách mạng, xây dựng một Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc... Đó là lời hứa son sắt của thế hệ hôm nay đối với các thế hệ đi trước; để những hy sinh, cống hiến của đồng chí, đồng bào mãi mãi tỏa sáng trên bầu trời Tổ quốc, soi đường cho dân tộc Việt Nam vững bước tiến vào kỷ nguyên phát triển mới.”
Từ mùa 27/7 đầu tiên đến mùa tri ân thứ 79, đất nước đã đi qua những năm tháng chiến tranh, thống nhất, đổi mới và hội nhập. Nhưng có những giá trị không bao giờ đổi thay, đó là lòng biết ơn đối với người có công, sự thành kính trước anh linh liệt sỹ, trách nhiệm chăm lo thương binh, bệnh binh, thân nhân liệt sỹ và những người đã hy sinh một phần đời mình cho Tổ quốc.
Hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sỹ (27/7/1947-27/7/2027), hành trình tri ân đang mở ra một chặng đường mới, vừa khẩn trương, vừa sâu nặng nghĩa tình. Những chính sách tiếp tục được hoàn thiện; những mái nhà tình nghĩa tiếp tục sáng đèn; những đội quy tập vẫn bền bỉ lên đường; những mẫu ADN vẫn được thu thập, phân tích; những phần mộ chưa biết tên vẫn chờ ngày được gọi bằng tên thật của mình.
Trên dải đất hình chữ S, những nén hương tháng Bảy vẫn cháy lên trong gió. Ngọn lửa tri ân ấy soi vào quá khứ, sưởi ấm hiện tại và thắp sáng tương lai. Ngọn lửa ấy nhắc mỗi người Việt Nam rằng có một nền hòa bình được đánh đổi bằng máu xương; có một Tổ quốc được dựng xây từ những hy sinh không thể đo đếm; có những người đã nằm xuống để đất nước đứng lên.
Và vì thế, lòng biết ơn đang được tiếp nối không chỉ trong một ngày, một tháng, một chiến dịch hay một mùa kỷ niệm, mà trong từng việc làm cụ thể, từng chính sách nhân văn, từng bước phát triển của đất nước./.
