Bác sĩ Nguyễn Xuân Lam - tiếng quê hương nâng nhịp bước cuộc đời

Tròn 20 năm sau quyết định đưa huyền thoại Ngã ba Đồng Lộc lên sóng truyền hình trực tiếp trên kênh HTV9, Đài Truyền hình TP Hồ Chí Minh, bác sĩ Nguyễn Xuân Lam trở lại chiến trường xưa trong một chiều thu lặng gió. Với người cựu chiến binh, doanh nhân quê Hà Tĩnh, tình yêu quê hương chưa bao giờ dừng lại ở nỗi nhớ mà đã hóa thành hành trang tri thức, thành bản lĩnh cống hiến trên mỗi nhịp bước cuộc đời.

Trong kháng chiến chống Mỹ, Ngã ba Đồng Lộc là "yết hầu" giao thông trọng điểm nối liền hậu phương miền Bắc với chiến trường miền Nam, nơi hứng chịu hàng chục nghìn quả bom đạn của đế quốc Mỹ. Tại đây, ngày 24/7/1968, sự hy sinh anh dũng của 10 nữ thanh niên xung phong thuộc Tiểu đội 4, Đại đội 552 khi đang làm nhiệm vụ mở đường đã trở thành biểu tượng bất tử của chủ nghĩa anh hùng cách mạng.

Là một địa danh đã đi vào huyền thoại, ngày nay, Ngã ba Đồng Lộc đã trở thành địa chỉ đỏ, thu hút hàng trăm nghìn lượt du khách đến dâng hương mỗi năm.

Để câu chuyện Đồng Lộc vượt khỏi phạm vi một địa danh lịch sử và đến gần hơn với người dân mọi miền, những chương trình truyền thông, đặc biệt là truyền hình và âm nhạc đóng vai trò quan trọng. Và ở bước khởi đầu của hành trình ấy, có dấu ấn nổi bật của bác sĩ Nguyễn Xuân Lam - nguyên Chủ tịch Hội đồng hương Hà Tĩnh tại TP Hồ Chí Minh.

Gặp ông trong lần trở về Ngã ba Đồng Lộc đúng vào dịp kỷ niệm 20 năm ngày chương trình “Như những thiên thần” phát sóng, câu chuyện của người tiên phong quảng bá lịch sử văn hóa quê hương gợi lên trong tôi nhiều cảm xúc.

Ông Lam sinh năm 1950 tại một làng quê nghèo thuộc xã Cẩm Xuyên. Tuổi thơ vất vả nhưng bằng nghị lực và tinh thần hiếu học, cậu học trò Nguyễn Xuân Lam đã vươn lên trở thành một học sinh xuất sắc, 18 tuổi đỗ vào Trường Đại học Y Hà Nội. Năm 1975, sau khi tốt nghiệp, ông tham gia nhập ngũ và trở thành bác sĩ phục vụ chiến trường biên giới Tây Nam và trên đất nước bạn Campuchia. Năm 1989, ông rời quân ngũ, tiếp tục con đường học vấn ở lĩnh vực kinh tế, rồi sau đó trở thành một doanh nhân, bác sĩ phục vụ cộng đồng tại TP Hồ Chí Minh.

Tháng 10/2006, chương trình nghệ thuật “Như những thiên thần” tái hiện sự hy sinh oanh liệt của 10 nữ liệt sĩ TNXP Ngã ba Đồng Lộc lần đầu tiên được truyền hình trực tiếp trên sóng Đài Truyền hình TP Hồ Chí Minh (HTV9). Sự xuất hiện của các nhân chứng lịch sử như Anh hùng LLVT Nhân dân La Thị Tám, chị Nguyễn Thị Hường (một trong những thành viên còn lại của Tiểu đội 4 TNXP do chị Võ Thị Tần làm Tiểu đội trưởng), cùng tập thể cán bộ Ban Quản lý khu di tích và Đoàn Văn công Quân khu 7 đã tạo nên một cơn sóng xúc động mạnh mẽ. Giữa lòng đô thị phương nam sôi động, hình ảnh "tọa độ lửa" kiên cường, huyền thoại đã chạm vào trái tim hàng triệu khán giả, mở ra một trang mới cho hành trình lan tỏa lịch sử Hà Tĩnh vươn xa.

Ít ai biết rằng, đằng sau thành công vang dội ấy là những đêm mất ngủ và sự gánh vác trách nhiệm đầy tự nguyện của ông Nguyễn Xuân Lam, khi đó đang giữ vai trò Chủ tịch Hội Đồng hương Hà Tĩnh tại TP Hồ Chí Minh.

Bác sĩ Nguyễn Xuân Lam kể: "Thời điểm ấy, để tổ chức tập luyện một chương trình mà chúng tôi phải "bê" nguyên cả ê kíp ca sĩ "cây nhà lá vườn" của Ban Quản lý Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc từ Hà Tĩnh vào TP Hồ Chí Minh, biểu diễn trên sân khấu nhà hát lớn, rồi truyền hình trực tiếp trên sóng HTV9 là một sự "liều mình". Đó là chưa kể đến vấn đề kinh phí vô cùng khó khăn. Tuy nhiên, với mong muốn đưa câu chuyện về một ngã ba anh hùng, về sự hy sinh của 10 nữ liệt sĩ TNXP và văn hóa con người Hà Tĩnh đến với công chúng phía nam và cả nước, chúng tôi quyết tâm bằng mọi cách".

Cái "liều" mà ông Lam nói là bởi thời điểm đó, nhiều đơn vị có tiềm lực kinh tế mạnh cũng chưa có ai nhận làm. Đây là một chương trình đòi hỏi kinh phí lớn và nhiều áp lực gần như quá sức so với khả năng của ông. “Khi dự toán kinh phí khoảng 500 triệu đồng, tôi vô cùng áp lực. Nguồn đóng góp của Hội đồng hương không có, tôi phải một mình xoay xở. Cuối cùng bà xã tôi (bà Vũ Thị Hòa - PV) lúc đó đang là Giám đốc Công ty Cổ phần In Scitech đứng ra hỗ trợ. Cùng với sự hưởng ứng của tỉnh lúc bấy giờ, chương trình thành công ngoài mong đợi, khiến tôi rất hạnh phúc” - bác sĩ Nguyễn Xuân Lam kể.

Với "Như những thiên thần", lần đầu tiên hàng triệu công chúng trên cả nước được chứng kiến, được nghe kể một cách đầy đủ câu chuyện về một ngã ba anh hùng trên quê hương Hà Tĩnh. Nhưng chưa dừng lại ở đó, năm 2007, bác sĩ Nguyễn Xuân Lam tiếp tục đứng ra kết nối Hội Đồng hương Hà Tĩnh với Báo Công an TP Hồ Chí Minh và Hội Nhạc sĩ thành phố để phát động cuộc thi sáng tác ca khúc về Ngã ba Đồng Lộc. Để các nhạc sĩ có được hơi thở thực tế, ông trực tiếp tài trợ toàn bộ vé máy bay, đoàn nhạc sĩ từ miền Nam về lại chiến trường xưa tìm chất liệu cảm xúc. Kết quả, ban tổ chức đã nhận được 84 tác phẩm dự thi và chọn 11 ca khúc xuất sắc để trao giải.

Đặc biệt, vào dịp kỷ niệm 40 năm Chiến thắng Đồng Lộc (1968 - 2008), ông lại đưa ra một quyết định táo bạo chưa từng có, vận động số tiền 850 triệu đồng tài trợ chương trình kỷ niệm. Ông cùng với các đơn vị tổ chức sự kiện, vận chuyển hàng chục tấn thiết bị kỹ thuật hiện đại âm thanh, ánh sáng, từ TP Hồ Chí Minh vượt hàng ngàn cây số ra Hà Tĩnh để tổ chức chương trình truyền hình trực tiếp trên sóng HTV9 và Đài Truyền hình Hà Tĩnh. Đêm công diễn và trao giải cuộc thi ngay tại không gian Ngã ba Đồng Lộc đã thu hút hàng chục nghìn người đến xem trực tiếp và hàng triệu khán giả xem qua màn ảnh nhỏ. Những ca khúc đi cùng năm tháng như “Cúc ơi”, “Tình yêu của mẹ”, “Tôi vẫn tìm em cô gái sông La”... lần đầu tiên cất lên giữa vùng đất lửa, đưa địa danh lịch sử bước từ những trang sách giáo khoa vào sâu thẳm ký ức của nhiều thế hệ người Việt.





Những năm sau đó, ông tiếp tục đứng ra sản xuất 2 tập DVD âm nhạc “Núi Hồng Sông Lam” (do Phương Nam Phim phát hành đạt 25.000 bản) và “Huyền thoại Núi Hồng”, phối hợp nhuần nhuyễn giữa lịch sử, danh thắng Hà Tĩnh với âm nhạc. Ông cũng tự tay thực hiện album nhạc không lời về quê hương, tạo nên một nhận diện văn hóa Hà Tĩnh vừa đậm đà bản sắc vừa hiện đại. Ngoài ra, nhiều năm trước, bác sĩ Nguyễn Xuân Lam cũng đứng ra tài trợ cho Đài Phát thanh và Truyền hình Hà Tĩnh (nay là Báo và phát thanh, truyền hình Hà Tĩnh) sản xuất nhiều chương trình quảng bá về văn hóa con người quê hương.

"TRONG CÁCH LÀM MÌNH KHÔNG THỂ CỨ NÓI SUÔNG RẰNG QUÊ TÔI ĐẸP LẮM, QUÊ TÔI ANH HÙNG LẮM MÀ PHẢI LÀM BẰNG CÁC SẢN PHẨM VĂN HÓA CỤ THỂ, CÓ CHẤT LƯỢNG NGHỆ THUẬT CAO ĐỂ NGƯỜI TA TỰ CẢM NHẬN VÀ YÊU MẾN QUÊ HƯƠNG MÌNH".

Bác sĩ Nguyễn Xuân Lam

Nhìn lại hành trình 20 năm, người cựu chiến binh ấy không nhận công lao về mình mà luôn nhấn mạnh sự đóng góp của tập thể và bài học trong việc quảng bá hình ảnh quê hương. "Tôi luôn cảm thấy biết ơn sự ủng hộ của lãnh đạo tỉnh nhà và nhất là anh chị em cán bộ Ban Quản lý Khu di tích, cùng tập thể anh chị em Hội đồng hương Hà Tĩnh tại TP Hồ Chí Minh lúc bấy giờ. Những người đã cùng tôi thực hiện thành công ý nguyện giới thiệu câu chuyện Ngã ba Đồng Lộc đến công chúng mọi miền. Càng làm, tôi càng nhận ra chiều sâu và những giá trị vô giá của văn hóa lịch sử quê hương. Trong cách làm mình không thể cứ nói suông rằng quê tôi đẹp lắm, quê tôi anh hùng lắm mà phải làm bằng các sản phẩm văn hóa cụ thể, có chất lượng nghệ thuật cao để người ta tự cảm nhận và yêu mến quê hương mình”, bác sĩ Nguyễn Xuân Lam chia sẻ.

"CHÚNG TA PHẢI LUÔN NHỚ ĐẾN NHỮNG NGƯỜI ĐÃ MỞ ĐƯỜNG VÀ ĐÓNG GÓP ĐỂ BIẾN NHỮNG GIÁ TRỊ LỊCH SỬ QUÊ HƯƠNG TRỞ THÀNH GIÁ TRỊ VĂN HÓA SỐNG MÃI VỚI THỜI GIAN".

Tiến sĩ Võ Hồng Hải

Tại cuộc gặp mặt kỷ niệm 20 năm ngày phát sóng chương trình "Như những thiên thần", Tiến sĩ Võ Hồng Hải - nguyên Trưởng ban Tổ chức Tỉnh ủy, nguyên Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Tĩnh cho hay: "Thời xưa, các cô TNXP mở đường, còn ngày nay, những người như anh Nguyễn Xuân Lam mở những hướng mới để Đồng Lộc đến được với bạn bè cả nước và thậm chí là ở tầm quốc tế. Bên cạnh các chương trình truyền hình, cái quan trọng nhất là các đợt vận động sáng tác do anh Lam khởi xướng, chính nhờ những câu chuyện ấy mà sau này các đơn vị trong cả nước mới tiếp nối làm về Đồng Lộc rất tốt. Chúng ta phải luôn nhớ đến những người đã mở đường và đóng góp để biến giá trị lịch sử quê hương trở thành những giá trị văn hóa sống mãi với thời gian”.

Là người đi nhiều, làm nhiều, trong cuộc đời, bác sĩ Nguyễn Xuân Lam kinh qua nhiều vai trò từ người lính - bác sĩ quân y, đến công chức Nhà nước, rồi doanh nhân trong lĩnh vực y tế. Ở hoạt động xã hội, ông có hàng chục năm làm cầu nối những người con xa quê của xứ Nghệ tại thành phố mang tên Bác. Nhưng cho dù ở vai trò nào, những giai đoạn lúc thăng, lúc trầm, ông vẫn giữ trong mình cốt cách của người con quê hương núi Hồng - sông La, luôn đau đáu nỗi lòng hướng về quê cha, đất tổ, sống trọn vẹn nghĩa tình.

Những năm tháng làm bác sĩ quân y nơi chiến trường biên giới Tây Nam và Campuchia là một nốt trầm bi hùng trong cuộc đời ông. Giữa ranh giới mong manh của sự sống và cái chết, dưới quầng sáng ngọn đèn măng-xông trong những căn hầm dã chiến, tay nghề và tấm lòng người thầy thuốc của ông đã cứu chữa, giành lại sự sống cho nhiều chiến sĩ bị thương nặng. Ông chia sẻ: “Mỗi lần nghe giọng nói "trọ trẹ" thân thương của những người đồng đội đồng hương giữa bom đạn, trái tim tôi lại thắt lại. Vì thế, tôi luôn dốc hết sức lực, khả năng và cả sự đồng cảm vượt trên trách nhiệm thông thường để chăm sóc họ”.

Nhiều thập kỷ sau trở về cuộc sống đời thường, nhiều cựu chiến binh trên chiến trường xưa vẫn nhận ra ông khi gặp lại. Cách đây không lâu khi trở về Cẩm Xuyên, trong một sự kiện, ông bất ngờ được một cựu chiến binh lạ mặt đến bắt tay nói lời cảm ơn, vì đã được ông cứu sống khi bị thương ở chiến trường Campuchia. Đó là chính là những món quà vô giá, không danh vị nào sánh bằng đối với bác sĩ Nguyễn Xuân Lam.

Năm 1989, rời quân ngũ với hàm Thiếu tá, ông trở về TP Hồ Chí Minh công tác tại Trung tâm Ứng dụng khoa học kỹ thuật (Viện Khoa học Việt Nam). Không dừng lại ở tấm bằng y khoa, với tinh thần "sự học là mãi mãi", ông tiếp tục theo học đại học kinh tế. Bước sang thập niên 90, ông khởi nghiệp kinh doanh, thử sức ở nhiều lĩnh vực quản lý rồi quay trở lại gắn bó trọn vẹn với niềm đam mê y học.

Hiện nay, ông là Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc Phòng khám Đa khoa Quốc tế Yersin TP Hồ Chí Minh - một trong những cơ sở y tế uy tín tại khu vực phía nam. Bằng những đóng góp xuất sắc và bền bỉ cho ngành y tế và cộng đồng, năm 2024-2025, ông vinh dự được Trường Đại học Quốc tế Hoa Kỳ trao tặng danh hiệu Giáo sư, Tiến sĩ danh dự; Phòng khám Yersin do ông lãnh đạo cũng xuất sắc nhận giải thưởng thương hiệu và lãnh đạo uy tín tại Diễn đàn Kinh tế ASEAN 2026.

Bên cạnh sự nghiệp, bác sĩ Nguyễn Xuân Lam còn gắn cuộc đời mình với các hoạt động cộng đồng, nhất là hướng về quê hương. Trong đó, ông là một trong những thành viên khởi xướng sáng lập ra Hội Đồng hương Hà Tĩnh tại TP Hồ Chí Minh, chính thức hoạt động vào tháng 2/1996. Từng có hàng chục năm đảm nhận vai trò Phó Chủ tịch, Chủ tịch Hội Đồng hương Hà Tĩnh tại TP Hồ Chí Minh (1996 -2012), bác sĩ Nguyễn Xuân Lam không chỉ là cầu nối kết nối hỗ trợ hàng trăm nghìn con em xa quê lập nghiệp nơi đất khách, mà còn hướng về xây dựng quê hương, đóng góp hàng trăm tỷ đồng hỗ trợ bà con gặp thiên tai, hoàn cảnh khó khăn và xây dựng nhiều công trình phúc lợi.

Ngoài tài trợ cho những chương trình về Ngã ba Đồng Lộc, nhiều năm qua, cá nhân ông cùng vợ là bà Vũ Thị Hòa (nguyên Giám đốc Công ty Cổ phần In Scitech) còn dành hàng chục tỷ đồng thực hiện các chương trình từ thiện, trong đó có một phần rất lớn cho bà con quê hương. Ông còn trực tiếp cùng các cộng sự tại TP Hồ Chí Minh âm thầm tổ chức nhiều chuyến đi khám bệnh, cấp thuốc miễn phí, trao tặng học bổng cho học sinh nghèo hiếu học; xây dựng những con đường hay trao nhà tình nghĩa cho các gia đình chính sách tại các vùng quê nghèo trong cả nước.

Nhưng với ông, sự giúp đỡ về mặt vật chất chỉ là bề nổi. Cái cốt lõi là làm sao để khơi dậy niềm tự hào, nâng cao tri thức và giữ gìn bản sắc văn hóa cho thế hệ mai sau.

Nay đã ở tuổi 76 nhưng nhịp sống cống hiến của bác sĩ Nguyễn Xuân Lam vẫn chưa từng chậm lại. Đứng giữa nắng thu Đồng Lộc sau hai thập kỷ, người cựu chiến binh lặng lẽ chiêm nghiệm, vật chất rồi sẽ hao mòn, chỉ có tri thức và ân tình gieo vào lòng người mới còn lại mãi. Với ông, tri ân quê hương hay phụng sự xã hội không chỉ là tâm nguyện, mà còn là bản sắc, là khí chất văn hóa của con người Hà Tĩnh luôn được gìn giữ trong mình; đi xa để mở rộng tầm mắt, học hỏi để nâng tầm tri thức, rồi đem trọn tâm huyết cống hiến cho đời.

NỘI DUNG: THIÊN VỸ
ẢNH: THIÊN VỸ & TƯ LIỆU
THIẾT KẾ: HUY TÙNG