Núi Hồng - Sông La

anh-cover-pc-mm.jpg

Trong kho tàng di sản văn hóa quý giá của miền quê xứ Nghệ, dân ca ví, giặm là những “hạt ngọc’’ lấp lánh. Bằng tâm hồn đẹp đẽ, phong phú, bằng tình yêu sâu sắc và mãnh liệt với di sản của cha ông, những thế hệ cư dân xứ Nghệ đã làm lung linh, tỏa sáng những viên ngọc quý ấy.

unit-do-6070.png
title-page-2.jpg

Xứ Nghệ (Nghệ An, Hà Tĩnh) có nhiều con sông chảy từ Tây sang Đông với lưu vực rộng, nhiều chi lưu như sông Lam, sông La, Ngàn Sâu, Ngàn Phố, sông Minh… và vùng đồng bằng duyên hải rộng lớn. Đây cũng là miền đất núi non hùng vĩ, nên thơ, hữu tình; sông La in bóng núi Hồng, Tam Soa in bóng Quần Hội… Miền đất đầy nắng gió này trong nhiều thời kỳ của lịch sử phải chịu sự tàn phá của chiến tranh. Nhưng cũng chính nơi này, con người luôn kiên cường, bất khuất vượt lên nắng hạn, bão giông, sẵn sàng đi đầu bước trước trong mọi cuộc cách mạng, yêu lao động, đam mê sáng tạo và trao truyền văn hóa. Đặc biệt, cư dân xứ Nghệ có tâm hồn khoáng đạt, gắn bó với thiên nhiên, yêu đời, rất lãng mạn và tài hoa. Ẩn sau giọng nói âm vực nặng, dáng vẻ bên ngoài thô mộc là một thế giới nội tâm phong phú, giàu cung bậc. Giữa bao gương mặt của trăm vùng, người ta vẫn phân biệt được người xứ Nghệ với những nét riêng, gần gũi mà cao sang, chân mộc mà thanh tao, quê kiểng mà sâu sắc, thâm trầm mà hài hước, nghiêm cẩn mà bao dung, gian khổ vẫn vui cười.

bqbht_br_3.jpg
Đôi bờ sông Lam. Ảnh: Đậu Hà

Lẽ thường, sống như thế nào thì sẽ hát lên như vậy. Dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh là loại hình sinh hoạt văn hóa, văn nghệ dân gian (Folklore) có từ lâu đời của cư dân xứ Nghệ, phản ánh tâm hồn, tình cảm của người Nghệ trong lao động sản xuất, trong cuộc sống thường ngày. Nhịp điệu, ca từ của dân ca ví, giặm phỏng theo nhịp điệu lao động, lời ăn tiếng nói của phường vải, phường nón, phường cấy, người chèo thuyền trên sông nước... Lòng yêu nước, yêu thiên nhiên, tình cảm gia đình, tình yêu lứa đôi, lòng nhân ái, nghĩa tình… luôn được thể hiện trong nội dung ca từ. Phương ngữ xứ Nghệ được đưa vào tạo nên nét dí dỏm, trào lộng, hấp dẫn, riêng biệt của dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh.

bqbht_br_6.jpg
bqbht_br_5.jpg
bqbht_br_4.jpg
Hát ví, giặm bên sông Lam. Ảnh tư liệu của Trần Chung - Minh Chiến.

Về cấu trúc âm nhạc, cố nhạc sĩ Lê Hàm từng nhận định: “Ví phường vải bắt đầu là chữ “Người ơi” nhẹ nhàng, tha thiết, cấu tạo bằng một quãng 3 thứ, sau đó chuyển sang 2 trưởng (Người ơi ơ, thiếp thương chàng đừng cho ai biết…). Ví đò đưa sông La, chữ “Người ơi” bắt đầu vào bài cất vút lên cao, ở quãng 2 trưởng, bởi câu ví được hình thành trong khoảng không gian bao la của dòng sông La. (Người ơi! Dưới bến Tam Soa sương trùm sóng vỗ…). Còn ví đò đưa sông Lam lại khác, cũng bắt đầu vào bài bằng “Người ơi”, cấu tạo giai điệu ở quãng 3 thứ (la-đô hoặc sol-si) vì sông rộng và mênh mang hơn (Ờ ơ… chơ ai biết nước sông Lam răng là trong là (ờ) đục...). Cũng theo nhạc sĩ Lê Hàm, các bài hát ví sông Lam, sông La hầu hết sử dụng làn điệu ví nước xuôi. Các nhạc sĩ sau này sáng tác dân ca Nghệ Tĩnh khi sử dụng làn điệu ví cũng là ví nước xuôi, ít sử dụng ví nước ngược. Ca từ của hát ví chủ yếu là thơ lục bát, song thất lục bát hoặc lục bát biến thể.

bqbht_br_12.jpg
bqbht_br_11.jpg
Vào lúc 17h10 (tức 23h10 theo giờ Hà Nội) ngày 27/11/2014, tại trụ sở của Tổ chức Văn hóa Khoa học và Giáo dục của Liên hợp quốc (số 7, Place de Fontenoy, Paris, Pháp), dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh được ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại trước sự chứng kiến của hàng ngàn đại biểu đến từ 193 quốc gia thành viên trên khắp hành tinh. Ảnh tư liệu.

Khác với cấu trúc âm nhạc của ví, giặm lại có nhịp điệu nhanh, gấp gáp. Để phù hợp với tiết tấu âm nhạc, ca từ của giặm sử dụng thơ ca dân gian 5 chữ, lời ngắn, nhịp 3/2, lặp lại câu cuối để người khác có thể hát thêm (giặm) vào (Khách xa gần ở lại/ Cô bác xa gần ở lại). Giặm ra đời ít liên quan đến nghề nghiệp mà chứa đựng nhiều thông tin lịch sử, địa lý, thời sự hoặc tình cảm lứa đôi dồn nén cần bộc lộ nhiều hơn nên được xen vào giữa các câu ví (Bạc tình chi rứa mự/ Chi bạc tình rứa mự)… Lối diễn xướng của ví, giặm có khi hát một mình, có khi hát với sang thuyền (hoặc nhóm lao động) bên kia, hoặc đối đáp từng tốp, từng đôi nam nữ. Việc các bậc nho sĩ văn nhân như Nguyễn Du, Nguyễn Công Trứ, Phan Bội Châu… tham gia vào hát và sáng tác lời đã góp phần làm đa dạng, sâu sắc, thú vị loại hình sinh hoạt văn nghệ dân gian này.

title-page-1.jpg

Dẫu qua bao biến đổi thăng trầm của thời gian và lịch sử xã hội, dân ca ví, giặm vẫn được Nhân dân lưu truyền và ngày càng chứng tỏ sức sống mãnh liệt. Năm 2014, dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh đã được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Từ đó đến nay, cấp ủy, chính quyền, các tầng lớp nhân dân 2 tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh, ngành VH-TT&DL, đặc biệt là các thế hệ văn nghệ sĩ, nhạc sĩ, nghệ nhân đã chung tay góp sức gìn giữ, phát huy giá trị di sản quý giá này. Hệ thống CLB phát triển mạnh mẽ ở các địa phương Hà Tĩnh. Trong đó, Thạch Hà, Nghi Xuân, TP Hà Tĩnh có 100% xã, thị trấn thành lập CLB dân ca ví, giặm; Can Lộc 77%; Cẩm Xuyên 70%… Mục tiêu của ngành VH-TT&DL là đến năm 2025, 100% xã, phường, thị trấn trên toàn tỉnh có CLB dân ca, trong đó chủ yếu là ví, giặm.

bqbht_br_13.jpg
CLB Dân ca ví, giặm xã Kim Song Trường (Can Lộc) tái hiện không gian hát ví phường vải. Ảnh: Đậu Hà

Đội ngũ nghệ nhân ở Hà Tĩnh rất say mê, tâm huyết gìn giữ “báu vật” của cha ông. Họ có mặt ở khắp mọi miền để sưu tầm, sáng tác, phục dựng không gian diễn xướng như các nghệ nhân nhân dân: Nguyễn Ban (Nghi Xuân), Trần Khánh Cẩm (huyện Kỳ Anh), Vũ Thị Thanh Minh (Cẩm Xuyên); các nghệ nhân ưu tú: Trần Văn Hoàng (Đức Thọ), Trần Minh Chính (Thạch Hà), Hoàng Bá Ngọc (Cẩm Xuyên), Nguyễn Tiến Khởi (Hương Khê), Nguyễn Thị Hà (Can Lộc), Đặng Thị Minh Nguyệt (TP Hà Tĩnh), Nghệ nhân Dân gian Lê Quyết Diễn (TX Kỳ Anh) cùng đông đảo các nghệ nhân, diễn viên hoạt động trong các CLB.

bqbht_br_3333.jpg
bqbht_br_2222.jpg
444-7600.jpg
NNND Nguyễn Ban (ảnh 1), NNND Trần Khánh Cẩm (ảnh 2) và vợ chồng NNND Vũ Thị Thanh Minh, NNƯT Phạm Thế Nhuần (ảnh 3) là những “bảo tàng sống” miệt mài với công tác sưu tầm, biên soạn, biểu diễn truyền dạy, dân ca ví, giặm lan tỏa những giá trị độc đáo của làn điệu dân ca. Ảnh: Thiên Vỹ
bqbht_br_8.jpg
Nghệ nhân Lê Quyết Diễn và nghệ nhân Nguyễn Hồng Liên - CLB Dân ca ví, giặm xã Kỳ Lợi (thị xã Kỳ Anh) cùng nhiều nghệ nhân trẻ Hà Tĩnh đều có chung tâm huyết đưa dân ca ví, giặm đến với công chúng. Ảnh: Thiên Vỹ - Huy Tùng
trich-1.jpg

Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Bá Ngọc chia sẻ: “14 HCV và nhiều bằng khen tại các hội diễn, liên hoan là sự ghi nhận, động viên lớn đối với tôi. Dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, là vốn quý cha ông đã để lại cho con cháu, vì vậy, tôi còn phải tiếp tục viết, tiếp tục truyền dạy cho các thế hệ”.

Bên cạnh đội ngũ đông đảo các nghệ nhân, diễn viên nghiệp dư, Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Hà Tĩnh, Trung tâm Văn hóa - Điện ảnh tỉnh, trung tâm VH-TT các địa phương, các cơ quan truyền thông, ngành GD&ĐT cũng đã góp phần không nhỏ làm giàu thêm “kho báu” của nhân loại…

Ngoài sự đóng góp kể trên, những chính sách bảo tồn di sản cũng đã giúp phong trào giữ gìn và phát huy giá trị dân ca ví, giặm gặp nhiều thuận lợi hơn. Trong đó, Nghị quyết số 93/2018/NQ-HĐND của HĐND tỉnh về việc: “Bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh, ca trù, Truyện Kiều, Mộc bản Trường học Phúc Giang, Hoàng Hoa sứ trình đồ giai đoạn 2018-2025 và những năm tiếp theo” đã tạo “cú hích” lớn cho phong trào. Nghị quyết đã ghi rõ những mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp cụ thể và nhiều cơ chế, chính sách đãi ngộ dành cho việc bảo tồn như: hỗ trợ kinh phí ra mắt 30 triệu đồng và duy trì hoạt động 5 triệu đồng/năm cho các CLB dân ca ví, giặm. Ngoài ra, từ năm 2019, nghệ nhân ca trù, dân ca ví, giặm, trò Kiều được phong tặng là Nghệ nhân Ưu tú, Nghệ nhân Nhân dân có hoàn cảnh khó khăn đã được tỉnh hỗ trợ lần lượt 1-1,5 triệu đồng/tháng.

aimg-7412.jpg
a3-1.jpg
aimg-7376-1159.jpg
aimg-7403.jpg
Chương trình nghệ thuật cầu truyền hình trực tiếp "Đôi bờ ví, giặm" mở màn Festival "Về miền ví, giặm - Kết nối tinh hoa di sản" đã để lại những cảm xúc sâu lắng trong lòng khán giả Hà Tĩnh, Nghệ An và cả nước. Ảnh: Đình Nhất - Thiên Vỹ

Cùng chính sách chung của tỉnh, để “nuôi dưỡng” các CLB và “hâm nóng” bầu nhiệt huyết của các nghệ nhân, các huyện Nghi Xuân, Hương Sơn còn có chính sách riêng hỗ trợ các CLB và nghệ nhân. Hằng năm, ngân sách huyện đều dành chi cho các liên hoan, tập huấn về dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh. Nhiều tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp, trường học, dòng họ… đầu tư kinh phí dàn dựng và biểu diễn các tiết mục ví, giặm. Nhờ đó, ví, giặm được “sân khấu hóa” nhằm tuyên truyền tốt hơn các chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước. Câu ví, giặm theo chân nghệ nhân đi đến mọi miền đất nước và ra nước ngoài, thành cầu nối văn hóa hiệu quả.

NỘI DUNG: MINH HUỆ

ẢNH: PV - CTV

THIẾT KẾ: HUY TÙNG

Cầu truyền hình trực tiếp "Đôi bờ ví, giặm"

Cầu truyền hình trực tiếp "Đôi bờ ví, giặm"

Chương trình nghệ thuật cầu truyền hình trực tiếp "Đôi bờ ví, giặm" mở màn Festival "Về miền ví, giặm - Kết nối tinh hoa di sản" đã để lại những cảm xúc sâu lắng trong lòng khán giả Hà Tĩnh, Nghệ An và cả nước.

Chủ đề 10 năm Dân ca ví, giặm được UNESCO ghi danh

Đọc thêm

Lan tỏa văn hóa quê hương bằng văn học - nghệ thuật

Lan tỏa văn hóa quê hương bằng văn học - nghệ thuật

Từ câu chuyện sáng tạo của những văn nghệ sĩ tham gia Giải thưởng VHNT Nguyễn Du lần thứ VIII cho thấy, mỗi tác phẩm không chỉ kết tinh sáng tạo, tâm huyết mà còn chuyên chở tình yêu, trách nhiệm với quê hương. Qua đó, những giá trị văn hóa và vẻ đẹp con người Hà Tĩnh tiếp tục được gìn giữ, bồi đắp và lan tỏa.
Nhà giáo cách mạng Dương Lung

Nhà giáo cách mạng Dương Lung

Cuộc đời đồng chí Dương Lung (quê xã Thạch Khê, Hà Tĩnh) là tấm gương cao đẹp của người cộng sản hết lòng vì dân, vì nước. Đồng chí đã được Đảng, Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý.
Đôi bàn tay già nặn đất thành "hoa”

Đôi bàn tay già nặn đất thành "hoa”

Ở tuổi 80, bà Lê Thị Sinh (thôn Xuân Hoa, xã Cổ Đạm, Hà Tĩnh) vẫn miệt mài nhào đất, nặn nồi, gìn giữ ký ức về một nghề truyền thống từng nổi tiếng khắp vùng.
Khi KOL, KOC trở thành đại sứ du lịch Hà Tĩnh

Khi KOL, KOC trở thành đại sứ du lịch Hà Tĩnh

Thông qua các hoạt động khảo sát, trải nghiệm và sáng tạo nội dung trên nền tảng số, các KOL, KOC đang góp phần đưa cảnh sắc, văn hóa, ẩm thực và con người Hà Tĩnh đến gần hơn với công chúng, mở thêm hướng quảng bá và kết nối du lịch địa phương.
Rà soát, “điểm danh” số hóa di sản nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa

Rà soát, “điểm danh” số hóa di sản nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa

Đợt kiểm kê được triển khai trên phạm vi toàn tỉnh nhằm rà soát, đánh giá đầy đủ hiện trạng di sản văn hóa phi vật thể, di sản tư liệu và hệ thống di tích. Qua đó, Hà Tĩnh có cơ sở dữ liệu khoa học phục vụ công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa trong giai đoạn mới.
Nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh - Sống trong lòng người ở lại

Nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh - Sống trong lòng người ở lại

Kỷ niệm 100 năm Ngày sinh nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh (24/10/1926 – 24/10/2026), người thân, đồng nghiệp và thế hệ tiếp nối càng thêm trân trọng những công trình khảo cứu văn hóa giá trị của ông, kính trọng một trí tuệ uyên bác cùng tấm lòng nhân hậu, trọn nghĩa, trọn tình với quê hương Hà Tĩnh.
Thơ Thái Kim Đỉnh - mạch nguồn trong trẻo, đậm hồn quê Nghệ - Tĩnh

Thơ Thái Kim Đỉnh - mạch nguồn trong trẻo, đậm hồn quê Nghệ - Tĩnh

Có những người đi qua cuộc đời bằng những dấu mốc công danh, sự nghiệp; cũng có những người lưu giữ hành trình của mình bằng trang sách, vần thơ và sự bền bỉ của một tấm lòng đối với con người, quê hương. Với nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh (1926 - 2017), thơ ca không phải toàn bộ sự nghiệp, nhưng là một mạch nguồn quan trọng, chảy suốt đời sống tinh thần của ông.
Bác sĩ Nguyễn Xuân Lam - tiếng quê hương nâng nhịp bước cuộc đời

Bác sĩ Nguyễn Xuân Lam - tiếng quê hương nâng nhịp bước cuộc đời

Tròn 20 năm sau quyết định đưa huyền thoại Ngã ba Đồng Lộc lên sóng truyền hình trực tiếp trên kênh HTV9, Đài Truyền hình TP Hồ Chí Minh, bác sĩ Nguyễn Xuân Lam trở lại chiến trường xưa trong một chiều thu lặng gió. Với người cựu chiến binh, doanh nhân quê Hà Tĩnh, tình yêu quê hương chưa bao giờ dừng lại ở nỗi nhớ mà đã hóa thành hành trang tri thức, thành bản lĩnh cống hiến trên mỗi nhịp bước cuộc đời.
Theo mũi kim, giữ nghề nón Đan Du

Theo mũi kim, giữ nghề nón Đan Du

Từ những chiếc lá, vành tre... người dân thôn Đan Du (xã Kỳ Khang, Hà Tĩnh) đã làm nên những chiếc nón lá mộc mạc, đồng thời gìn giữ nghề truyền thống của nhiều thế hệ.
Để di sản văn hóa phi vật thể của Hà Tĩnh thành sản phẩm du lịch

Để di sản văn hóa phi vật thể của Hà Tĩnh thành sản phẩm du lịch

Dù sở hữu kho tàng di sản phi vật thể đồ sộ, nổi bật là dân ca ví, giặm và ca trù đã được UNESCO ghi danh, Hà Tĩnh vẫn đứng trước bài toán: Làm thế nào để những giá trị văn hóa ấy thực sự trở thành sản phẩm du lịch, để du khách có thể tiếp cận, doanh nghiệp có thể khai thác và nghệ nhân có thêm điều kiện gắn bó với di sản.
Người cán bộ xã ở Hà Tĩnh tâm huyết lan tỏa dân ca ví, giặm trên không gian số

Người cán bộ xã ở Hà Tĩnh tâm huyết lan tỏa dân ca ví, giặm trên không gian số

Hơn một thập kỷ gắn bó với phong trào văn hóa cơ sở, ngoài công việc của một công chức, anh Nguyễn Viết Bình - Phó Chánh Văn phòng HĐND, UBND xã Tùng Lộc (Hà Tĩnh) còn dành tâm huyết, sáng tạo cách làm mới để đưa những câu hát ông cha vươn xa, chạm đến trái tim hàng vạn người nghe trên không gian số.
Trung thu - Tỏa sáng những mùa trăng

Trung thu - Tỏa sáng những mùa trăng

Tết Trung thu ở Hà Tĩnh ngày nay mang nhiều dáng vẻ mới, với không gian, hình thức và trải nghiệm ngày càng hiện đại. Song, những giá trị làm nên hồn cốt của ngày tết đoàn viên vẫn được gìn giữ, trao truyền qua các thế hệ, để nét đẹp văn hóa truyền thống tiếp tục hiện diện tự nhiên trong đời sống đương đại.
Hà Tĩnh tổ chức lễ giỗ lần thứ 206 của Đại thi hào Nguyễn Du

Hà Tĩnh tổ chức lễ giỗ lần thứ 206 của Đại thi hào Nguyễn Du

Lễ giỗ lần thứ 206 của Đại thi hào Nguyễn Du không chỉ là nghi thức tri ân công lao bậc danh nhân văn hóa thế giới, mà còn là dịp quê hương Hà Tĩnh khơi dậy niềm tự hào, tiếp nối và lan tỏa tinh hoa ngôn ngữ cùng mạch nguồn giá trị nhân văn cao đẹp của dân tộc cho muôn đời sau.
Xin chào,
Tôi là Chatbot của
Báo Hà Tĩnh
Hãy hỏi tôi bất kỳ điều gì bạn cần biết về
Báo Hà Tĩnh nhé. Tôi sẵn sàng hỗ trợ!