PGS.TS Trần Quốc Quân (Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội) và PGS.TS Nguyễn Viết Hương (Đại học Phenikaa) có 3 điểm chung khi là 2 PGS trẻ tuổi nhất quê Hà Tĩnh được công nhận trong đợt xét duyệt năm 2025, cùng sinh năm 1990 - tuổi Canh Ngọ và đều quê xã Can Lộc. Trước thềm xuân Bính Ngọ, câu chuyện các anh chia sẻ như tiếp thêm niềm cảm hứng về tinh thần bền bỉ, khát khao bứt phá, như những “chú ngựa ô” trên con đường nghiên cứu khoa học.
P.V: Thật thú vị khi 2 thầy cùng quê xã Can Lộc, cùng sinh năm 1990 và cùng trở thành PGS trẻ nhất của Hà Tĩnh trong cùng năm. 2 thầy biết nhau từ trước chưa vậy?
PGS.TS Nguyễn Viết Hương: Tôi và Quân cùng quê Can Lộc, nhưng do không học cùng trường THPT nên lần đầu tôi biết về Quân là qua báo chí, khi đang là nghiên cứu sinh năm thứ 2 ở Pháp. Tôi thật sự ngạc nhiên và ngưỡng mộ cậu bạn cùng tuổi, cùng quê nhưng sở hữu những công bố quốc tế xuất sắc. Dù không cùng lĩnh vực - tôi theo đuổi Khoa học vật liệu và Vật lý còn Quân nghiên cứu về Cơ học, tôi vẫn luôn mong một ngày được gặp và trò chuyện với Quân.
Năm 2019, khi quyết định về nước làm việc tại Đại học Phenikaa, tôi đã có dịp gặp Quân. Cuộc gặp gỡ ấy khiến tôi rất phấn khởi, thấy thế hệ trẻ Can Lộc nói riêng, Hà Tĩnh nói chung dù ở đâu cũng nỗ lực miệt mài, đạt được những thành tựu đáng tự hào, góp phần xây dựng quê hương.
PSG.TS Trần Quốc Quân: Đúng là một điều rất vui và cái duyên khó giải thích. Hai anh em đều đi theo khoa học từ rất sớm, mỗi người một hướng, một con đường, vậy mà cuối cùng lại “gặp nhau” ở một cột mốc quan trọng. Tôi nghĩ đó là món quà đẹp mà năm 2025 gửi lại cho chúng tôi để bước vào năm Bính Ngọ 2026 với nhiều động lực hơn.
P.V: Cả 2 cùng lớn lên ở vùng quê Can Lộc. Điều gì đã gieo mầm đam mê khoa học trong các thầy?
PGS.TS Nguyễn Viết Hương: Đối với tôi, con đường đến với nghiên cứu khoa học và giảng viên đại học chưa bao giờ được dự báo trước. Khi còn ở quê, theo học tại Trường THPT chuyên Đại học Vinh và tiếp tục ra Hà Nội học tập, tôi chưa từng nghĩ mình sẽ đi du học, cũng chưa từng hình dung sẽ đi xa đến vậy trên con đường nghiên cứu. Thậm chí khi sang Pháp học chương trình kỹ sư tại Học viện Khoa học Ứng dụng Quốc gia Lyon, tôi chỉ hình dung mai sau sẽ làm kỹ sư nghiên cứu phát triển trong các doanh nghiệp công nghệ.
Con đường nghiên cứu khoa học dần nảy nở từ những dự án nhỏ với các giáo sư tại Pháp. Tôi còn nhớ mùa hè năm 2013, khi là sinh viên mới vào Khoa Khoa học vật liệu, tôi không về Việt Nam mà xin tham gia lab (phòng thí nghiệm - PV) của một giáo sư để học lý thuyết và mô phỏng tính toán tối ưu hóa chuyển đổi năng lượng trong pin mặt trời. Công việc khó và mới mẻ đối với một sinh viên còn thiếu nhiều kiến thức, nhưng tôi đã hoàn thành tốt. Có lẽ nền tảng học toán đã rèn luyện cho tôi tư duy logic và khả năng giải quyết vấn đề. Nếu chọn một điều gieo mầm cho đam mê nghiên cứu khoa học, đó chính là sự chăm sóc, dìu dắt của các thầy cô dạy tự nhiên từ Trường THCS Xuân Diệu - Can Lộc đến Trường THPT chuyên Đại học Vinh.
PSG.TS Trần Quốc Quân: Cũng như Hương, từ nhỏ, tôi đã yêu thích Toán và các môn khoa học cơ bản. Vì vậy, tôi đã lựa chọn theo đuổi ngành Cơ học kỹ thuật tại Trường Đại học Công nghệ - Đại học Quốc gia Hà Nội, một ngành vừa có tính nền tảng, vừa ứng dụng thực tiễn.
Niềm đam mê nghiên cứu khoa học trong tôi thực sự được khơi dậy từ năm thứ 3 đại học, khi tôi có cơ hội học tập và tiếp xúc với GS. TSKH Nguyễn Đình Đức. Những bài giảng tận tâm và niềm say mê khoa học của thầy đã truyền cho tôi nguồn cảm hứng lớn. Từ đó, tôi chủ động tìm đến thầy và xin tham gia vào nhóm nghiên cứu, nơi tôi được làm việc cùng các anh chị đồng nghiệp, nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước. Sự tương tác, trao đổi học thuật và không khí nghiên cứu nghiêm túc đã bồi đắp niềm yêu thích khoa học trong tôi mỗi ngày.
Sau khi tốt nghiệp đại học, tôi quyết định tiếp tục con đường học thuật, theo học nghiên cứu sinh và gắn bó với hướng nghiên cứu mà mình đã bắt đầu từ những năm sinh viên - một lựa chọn xuất phát từ môi trường tốt và sự định hướng đúng đắn mà tôi may mắn được nhận.
P.V: Là những nhà khoa học trẻ, các thầy đánh giá thế nào về vai trò của KHCN trong đời sống hằng ngày và đối với sự phát triển xã hội hiện nay?
PGS.TS Nguyễn Viết Hương: Tôi cho rằng KHCN ngày nay không còn là câu chuyện trong phòng thí nghiệm hay trên các tạp chí học thuật, mà đã trở thành một phần không thể thiếu của đời sống hằng ngày. Từ chiếc điện thoại thông minh, các hệ thống năng lượng tái tạo, vật liệu mới, cho đến y sinh, môi trường hay nông nghiệp thông minh, tất cả đều mang dấu ấn rất rõ của KHCN.
Ở góc độ phát triển xã hội, KHCN chính là động lực cốt lõi để nâng cao năng suất lao động, giải quyết các bài toán lớn về năng lượng, môi trường, biến đổi khí hậu và chất lượng sống. Đối với các quốc gia đang phát triển như Việt Nam, KHCN không chỉ là công cụ bắt kịp thế giới mà còn là con đường để đi tắt, đón đầu, tạo ra những giá trị mới phù hợp với điều kiện thực tiễn của đất nước.
Điều quan trọng là khoa học phải gắn với nhu cầu thực tiễn, với doanh nghiệp, với đời sống, chứ không chỉ dừng lại ở số lượng công bố. Khi khoa học được đặt đúng vị trí, nó sẽ tạo ra sức lan tỏa rất lớn cho toàn xã hội.
PSG.TS Trần Quốc Quân: Tôi hoàn toàn đồng tình với quan điểm đó. Trong bối cảnh thời đại mới, khi công nghệ, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo phát triển mạnh mẽ, đội ngũ các nhà khoa học nói chung và các nhà khoa học trẻ nói riêng giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Họ mang đến những tư duy mới, góc nhìn mới, cùng tinh thần dám nghĩ, dám làm và sẵn sàng thử nghiệm những hướng đi táo bạo. Chính sự năng động, khả năng thích ứng nhanh và tinh thần sáng tạo của thế hệ trẻ sẽ trở thành động lực thúc đẩy KHCN phát triển, góp phần giải quyết những vấn đề lớn của xã hội, đồng thời nâng cao vị thế khoa học Việt Nam trên bản đồ tri thức thế giới.
P.V: Tuổi Ngọ tượng trưng cho sự mạnh mẽ, kiên trì và bứt phá. 2 thầy nhìn thấy mình ở điểm nào trong hình tượng ấy?
PGS.TS Nguyễn Viết Hương: Tôi thấy hình tượng con Ngựa rất gần với hành trình của bản thân mình. Đó không hẳn là những bước đi ồn ào hay hào nhoáng, mà là sự bền bỉ, dẻo dai và không bỏ cuộc, kể cả trong những giai đoạn khó khăn nhất.
Làm khoa học thực nghiệm, đặc biệt trong điều kiện còn hạn chế về cơ sở vật chất như ở Việt Nam, đòi hỏi sự kiên trì rất lớn: thí nghiệm thất bại, thiết bị hỏng, ý tưởng bị từ chối hay những giai đoạn tưởng như không có kết quả. Nhưng chính trong những lúc ấy, tinh thần “tuổi Ngọ” dám đi tiếp, dám thử lại, dám làm khác mới thực sự phát huy giá trị.
Với tôi, “bứt phá” không phải là chạy thật nhanh, mà có khi là dám chọn con đường mới mẻ hơn, ít người đi hơn và kiên trì để đến một lúc nào đó tạo ra được dấu ấn thực chất cho khoa học và cho xã hội.
PSG.TS Trần Quốc Quân: Hơn 17 năm gắn bó với con đường học thuật, tôi luôn ý thức rằng khoa học không phải là hành trình của những thành công tức thời, mà là quá trình tích lũy bền bỉ, đôi khi lặng lẽ và đầy thử thách. Nguyên tắc sống mà tôi luôn giữ cho mình là làm việc một cách nghiêm túc, có trách nhiệm và kiên trì theo đuổi đến cùng những mục tiêu đã lựa chọn, dù con đường phía trước không phải lúc nào cũng bằng phẳng.
Trong nghiên cứu khoa học, tôi đặc biệt coi trọng sự trung thực và chuẩn mực học thuật. Tôi luôn tự nhắc mình phải giữ tinh thần cầu thị, sẵn sàng lắng nghe, học hỏi từ đồng nghiệp, từ những thế hệ đi trước cũng như từ chính những thất bại của bản thân. Tôi thường tự ví mình là một “chú ngựa đường dài” - không vội vã, không chạy theo thành tích ngắn hạn, nhưng cũng không cho phép mình dừng lại. Chính nhịp đi chậm mà chắc ấy giúp tôi bền bỉ theo đuổi khoa học và hướng tới những thành tựu có giá trị bền vững.
P.V: 2 thầy có thể chia sẻ về những dự định trong thời gian tới? Đặc biệt, các thầy đang ấp ủ những kế hoạch cụ thể nào hướng về quê hương?
PSG.TS Trần Quốc Quân: Trong thời gian tới, mục tiêu quan trọng nhất của tôi là tiếp tục hoàn thành tốt các nhiệm vụ được giao trên cương vị giảng viên của Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội, bao gồm công tác giảng dạy, nghiên cứu khoa học, hướng dẫn sinh viên thực hiện đồ án tốt nghiệp, cũng như đồng hành, hỗ trợ các học viên cao học và nghiên cứu sinh trong quá trình học tập, nghiên cứu. Song song với đó, tôi cũng nỗ lực thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ quản lý được khoa và nhà trường tin tưởng giao phó.
Bên cạnh công việc chuyên môn, tôi đang theo đuổi một số hướng nghiên cứu mới và triển khai các đề tài hợp tác với các nhà khoa học trong và ngoài nước. Tôi kỳ vọng những định hướng này sẽ mở ra nhiều kết quả có giá trị hơn cho lĩnh vực mình theo đuổi, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu của đơn vị. Xa hơn, tôi mong muốn xây dựng một nhóm nghiên cứu mạnh, hình thành môi trường học thuật cởi mở, nơi các sinh viên có niềm đam mê khoa học được khuyến khích phát triển năng lực và theo đuổi con đường nghiên cứu một cách bài bản, bền vững. Trong quá trình đó, tôi luôn mong có thể kết nối và chia sẻ nhiều hơn với các sinh viên quê hương Hà Tĩnh, tạo điều kiện để các em tiếp cận môi trường học tập, nghiên cứu nghiêm túc, phát huy năng lực của mình và từng bước trưởng thành, từ đó đóng góp trở lại cho cộng đồng và quê hương trong tương lai.
PGS.TS Nguyễn Viết Hương: Đối với tôi, đóng góp cho quê hương không nhất thiết phải bắt đầu bằng những dự án quá lớn, mà trước hết là đóng góp bằng tri thức, bằng con người. Tôi luôn mong muốn có thể kết nối nhiều hơn giữa các trường đại học, viện nghiên cứu trong và ngoài nước với Hà Tĩnh, đặc biệt trong việc truyền cảm hứng, định hướng nghề nghiệp và hỗ trợ các bạn học sinh, sinh viên có năng khiếu khoa học.
Về lâu dài, tôi hy vọng có thể tham gia vào các chương trình phát triển KHCN gắn với thế mạnh địa phương như: vật liệu mới, năng lượng, môi trường hoặc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho khu vực Bắc Trung bộ. Nếu tạo được một hệ sinh thái nhỏ nhưng bền vững, nơi người trẻ có thể học tập, nghiên cứu và khởi nghiệp khoa học ngay trên quê hương mình thì đó sẽ là một đóng góp rất ý nghĩa.
P.V: Nhân dịp xuân mới, 2 thầy muốn gửi lời chúc gì tới các bạn trẻ đang nuôi dưỡng đam mê nghiên cứu khoa học?
PSG.TS Trần Quốc Quân: Theo tôi, trong khoa học rất khó để đạt được thành tích trong một thời gian ngắn, bởi đây là lĩnh vực đòi hỏi sự tích lũy lâu dài, bền bỉ và nghiêm túc. Những kết quả có giá trị thường đến từ quá trình làm việc liên tục, kiên trì và đôi khi kéo dài nhiều năm.
Tôi luôn tin rằng đam mê là điểm khởi đầu quan trọng nhất của con đường nghiên cứu khoa học. Vì vậy, tôi mong các bạn trẻ hãy giữ cho mình ngọn lửa đam mê, tinh thần cầu thị và sự kiên trì theo đuổi đến cùng những vấn đề khoa học mà mình thực sự quan tâm. Nghiên cứu khoa học là hành trình dài, đôi khi đòi hỏi sự bền bỉ hơn cả tài năng, nhưng mỗi bước tiến nhỏ đều có thể đóng góp vào tri thức chung và tạo ra giá trị cho cộng đồng.
PGS.TS Nguyễn Viết Hương: Tôi muốn gửi tới các bạn trẻ một lời chúc rất giản dị: hãy kiên nhẫn với chính mình và trung thực với đam mê của mình. Con đường nghiên cứu khoa học không ngắn, không dễ và cũng không phải lúc nào cũng có ánh hào quang. Nhưng nếu các bạn thực sự yêu thích việc khám phá, thích đặt câu hỏi và không ngại thất bại thì khoa học sẽ cho các bạn những phần thưởng rất xứng đáng, không chỉ là danh hiệu hay thành tích mà là năng lực tư duy, bản lĩnh và giá trị bền vững cho cuộc đời.
Đừng quá sợ thiếu điều kiện hay xuất phát điểm. Điều quan trọng nhất là ý chí học hỏi, tinh thần tự học và sự bền bỉ. Tôi tin rằng với thế hệ trẻ hôm nay, nếu được trao niềm tin và cơ hội, các bạn hoàn toàn có thể đi rất xa, nhất là với những tố chất đặc biệt của con người Hà Tĩnh, và xa nhất chắc sẽ là quay trở về để đóng góp cho quê hương, đất nước.
P.V: Xin cảm ơn 2 thầy vì đã chia sẻ!
THỰC HIỆN: ĐẶNG PHƯƠNG
THIẾT KẾ: NGUYỄN LIỄU
ẢNH: NVCC