Những danh nhân tuổi Ngọ làm rạng danh đất Hồng Lam

Đồng chí Hà Huy Tập - Tổng Bí thư giai đoạn 1936-1938

Tổng Bí thư Hà Huy Tập sinh ngày 24/4/1906 (năm Bính Ngọ) trong một gia đình nhà nho nghèo tại làng Kim Nặc, tổng Thổ Ngọa, nay thuộc xã Cẩm Hưng, tỉnh Hà Tĩnh. Cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của đồng chí Hà Huy Tập diễn ra trong gần 16 năm, trong đó, gần 2 năm làm Tổng Bí thư của Đảng (từ giữa năm 1936 - 3/1938). Trong những năm cách mạng gặp muôn vàn khó khăn, đồng chí Hà Huy Tập đã cùng với tập thể BCH Trung ương lái con thuyền cách mạng vượt qua phong ba, bão táp, đưa sự nghiệp cách mạng của Đảng tiến lên.

Đồng chí Hà Huy Tập cũng là một trong những nhà lý luận chính trị xuất sắc của Đảng ta, đã soạn thảo nhiều văn kiện Đảng, viết sách, báo, tuyên truyền, giáo dục giác ngộ cách mạng cho các tầng lớp Nhân dân. Đồng chí ngã xuống ở tuổi 35, độ tuổi đang tràn đầy sức lực và tài năng sáng tạo cống hiến cho cách mạng.

Câu nói nổi tiếng “Cách mạng muôn năm”, “Tôi chẳng có gì phải hối tiếc, nếu còn sống tôi sẽ tiếp tục hoạt động” đã trở thành lời hiệu triệu, nhắc nhở các thế hệ tiếp theo phải luôn luôn đặt lợi ích của Đảng, của cách mạng, của giai cấp, dân tộc lên trên hết; kiên định và thực hiện thắng lợi con đường mà Đảng, Bác Hồ và Nhân dân ta đã lựa chọn.

Đồng chí Trần Hữu Duyệt - vị Chủ tịch chính quyền đầu tiên của Hà Tĩnh

Đồng chí Trần Hữu Duyệt sinh ngày 2/10/1906 (năm Bính Ngọ) tại làng Nhượng Bạn, nay thuộc xã Thiên Cầm, tỉnh Hà Tĩnh. Sớm giác ngộ và tham gia hoạt động cách mạng, năm 1927, khi mới 21 tuổi, đồng chí chính thức trở thành đảng viên của Đảng Tân Việt.

Cuộc đời hoạt động cách mạng của đồng chí gắn liền với phong trào yêu nước tại quê hương và các tỉnh Lâm Đồng, Khánh Hòa, Ninh Thuận (cũ), góp phần tạo nên những bước ngoặt quan trọng của cách mạng Việt Nam. Ngày 18/8/1945, tại TX Hà Tĩnh (cũ), Tỉnh trưởng Hà Văn Đại ký giấy trao trả chính quyền cùng toàn bộ sổ sách, ấn tín, súng đạn và tiền bạc cho Nhân dân. Chính quyền cách mạng lâm thời tỉnh Hà Tĩnh được thành lập do đồng chí Trần Hữu Duyệt làm Chủ tịch. Đồng chí là vị Chủ tịch đầu tiên của chính quyền non trẻ - chính quyền của Nhân dân. Tiếp đó, đồng chí cũng được tín nhiệm bầu làm đại biểu Quốc hội khóa I và khóa II của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Cuối năm 1949, đồng chí Trần Hữu Duyệt rời Hà Tĩnh, nhận nhiệm vụ làm Bí thư, Chủ tịch Ủy ban Hành chính Kháng chiến tỉnh Thanh Hóa sau đó tiếp tục được bổ nhiệm giao giữ các trọng trách quan trọng khác.

Năm 1986, đồng chí từ trần tại Hà Nội, hưởng thọ 80 tuổi. Với những cống hiến quan trọng cho sự nghiệp cách mạng của dân tộc, đồng chí Trần Hữu Duyệt được tặng thưởng Huân chương Kháng chiến hạng Nhất, Huân chương chống Mỹ hạng Nhất, Huân chương Độc lập hạng Nhất, Huy hiệu 50 năm tuổi Đảng.

Nhà khoa học Lê Văn Thiêm - Tiến sĩ Toán học đầu tiên của Việt Nam

GS.TS Lê Văn Thiêm sinh ngày 29/3/1918 (năm Mậu Ngọ) trong một gia đình nho học lâu đời tại làng Trung Lễ, nay thuộc xã Đức Thịnh, tỉnh Hà Tĩnh. Năm 1945, ông bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ Toán, học tại Đức, là người Việt Nam đầu tiên đạt học vị này.

Năm 1949, hưởng ứng lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, GS.TS Lê Văn Thiêm đã từ bỏ môi trường khoa học danh giá ở châu Âu để trở về nước, tham gia phục vụ sự nghiệp kháng chiến và kiến quốc. Trong sự nghiệp giáo dục và nghiên cứu khoa học, GS.TS Lê Văn Thiêm giữ nhiều cương vị quan trọng: Hiệu trưởng đầu tiên của Trường Sư phạm Cao cấp (nay là Trường Đại học Sư phạm Hà Nội), Chủ tịch đầu tiên của Hội Toán học Việt Nam, Viện trưởng đầu tiên của Viện Toán học Việt Nam…

Trong suốt 47 năm hoạt động khoa học (1944-1991), ông đã công bố hơn 20 công trình nghiên cứu có giá trị, trong đó có những công trình làm nền tảng cho một số luận án tiến sĩ Toán học tại Mỹ. Hội Toán học Việt Nam có một giải thưởng thường niên mang tên Lê Văn Thiêm.

GS.TS Lê Văn Thiêm mất ngày 3/7/1991 tại TP Hồ Chí Minh. Với những cống hiến quan trọng đối với khoa học, giáo dục và xã hội, ông đã được tặng thưởng Giải thưởng Hồ Chí Minh và Huân chương Độc lập hạng Nhất.

Nhà cách mạng Lê Duy Điếm

Theo tài liệu của Bảo tàng Xô Viết Nghệ Tĩnh, đồng chí Lê Duy Điếm sinh năm 1906 (tuổi Bính Ngọ) trong một gia đình có truyền thống yêu nước và cách mạng tại làng Xuân Viên, nay thuộc xã Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh. Từ sớm, Lê Duy Điếm đã bộc lộ tư chất thông minh, ham học, từng theo học Quốc học Huế trước khi dấn thân vào con đường hoạt động cách mạng.

Tháng 8/1925, ông gia nhập Hội Phục Việt tại Vinh. Đầu năm 1926, Lê Duy Điếm sang Quảng Châu (Trung Quốc), được tham dự lớp huấn luyện chính trị khóa đầu tiên do đồng chí Nguyễn Ái Quốc trực tiếp giảng dạy và được kết nạp vào Việt Nam Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội. Sau khóa học, ông trở về nước làm nhiệm vụ dẫn đường đưa các đoàn sang Quảng Châu dự các lớp huấn luyện chính trị.

Trong giai đoạn 1927-1929, đồng chí Lê Duy Điếm còn đảm nhận các công tác: Ủy viên Tổng bộ Thanh niên, giảng viên chính trị, viết bài cho Báo Thanh niên, tham dự Đại hội Việt Nam Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội tại Hương Cảng tháng 5/1929. Tháng 8/1929, ông tham gia thành lập Chi bộ An Nam Cộng sản Đảng. Tháng 10/1929, Lê Duy Điếm bị kết án tử hình vắng mặt tại Tòa án Nam Triều tỉnh Nghệ An.

Cuối năm 1929, ông được phân công sang Xiêm (tên gọi cũ của Thái Lan) gặp đồng chí Nguyễn Ái Quốc để báo cáo tình hình và xin giải pháp thống nhất các tổ chức cộng sản ở Việt Nam. Đầu năm 1930, do lâm bệnh nặng, đồng chí Lê Duy Điếm qua đời tại Xiêm, khi tuổi đời còn rất trẻ.