Đây là những tư liệu quý báu về sự nghiệp của vị quan Đào Sĩ Quế và lịch sử di cư, khai phá của dòng họ Đào tại vùng đất này. Dựa trên nội dung 2 đạo sắc phong còn khá nguyên vẹn, danh tính và sự nghiệp của cụ tổ dòng họ Đào đã được tái hiện rõ nét.
Đạo sắc thứ nhất (niên hiệu Chính Hòa thứ 10 - 1689): Vào thời vua Lê Hy Tông, ông Đào Sĩ Quế khi đó đang giữ chức Nho học huấn đạo phủ Diễn Châu. Sắc phong ghi nhận ông là người có thực học, dù chưa đỗ Tiến sĩ nhưng đã trải qua 3 khoa thi Hội và đều đỗ đến Tam trường. Sau khi mãn hạn chức Huấn đạo, nhờ sự tiến cử (khải) từ phủ Chúa, ông được triều đình thăng chức Tri huyện huyện Yên Định (thuộc Thanh Hóa ngày nay).
Đạo sắc thứ hai (niên hiệu Chính Hòa thứ 22 - 1701): Sau 12 năm cống hiến, tài năng của ông Đào Sĩ Quế tiếp tục được khẳng định. Lúc này, ông đang giữ chức Tri phủ phủ Quốc Oai (nay thuộc Hà Nội). Sắc phong nhấn mạnh, ông là người có “học hạnh”, trải qua 4 khoa thi Hội đều đỗ Tam trường, làm quan xứng chức và được tín nhiệm sâu sắc.
Đặc biệt, đạo sắc này thể hiện rõ quyền lực điều hành chính sự của phủ Chúa thời bấy giờ khi ghi rõ việc thăng chức được thực hiện theo lệnh của Khâm sai tiết chế các xứ thủy bộ chư dinh kiêm chưởng chính quyền Thái úy Tấn Quốc công Trịnh Bính và kính vâng theo chỉ chuẩn của Đại Nguyên soái Tổng quốc chính Định Vương Trịnh Căn. Theo đó, ông được thăng chức Hiến sát phó sứ Hiến sát sứ ti Thanh hình các xứ Thanh Hoa (Thanh Hóa).
Theo tư liệu của dòng họ và kết quả khảo sát, cụ Đào Sĩ Quế vốn gốc Thanh Hóa. Sau thời gian phụng sự triều đình, các thế hệ con cháu của cụ đã di cư vào vùng đất Can Lộc. Tại đây, con cháu họ Đào đã cùng các dòng họ khác khai hoang lập nghiệp, biến vùng đất hoang sơ thành thôn Thái Hòa trù phú như ngày nay.
Việc phát hiện 2 đạo sắc phong không chỉ là niềm tự hào của con cháu dòng tộc về một bậc tiền nhân hiếu học, giữ chức vụ cao trong triều đình mà còn là bằng chứng xác thực về nguồn gốc và công lao đóng góp của dòng họ Đào đối với địa phương.
Theo Bảo tàng tỉnh Hà Tĩnh, 2 đạo sắc phong này là những văn bản hành chính hiếm hoi còn lưu giữ được chữ ký và ấn triện “Sắc mệnh chi bảo” sắc nét từ thời Lê Trung Hưng. Tuy nhiên, qua thời gian hơn 300 năm, giấy sắc đã bắt đầu có dấu hiệu xuống cấp, sờn rách ở các mép. Thời gian tới, Bảo tàng tỉnh sẽ phối hợp với dòng họ để thực hiện các biện pháp bảo quản khoa học, đồng thời nghiên cứu sâu hơn để bổ sung hồ sơ khoa học về các nhân vật lịch sử và di tích trên địa bàn huyện Can Lộc.
