Giỗ Tổ Hùng Vương (mùng 10/3 âm lịch) từ lâu đã trở thành biểu tượng của sức mạnh đoàn kết, khơi dậy niềm tự hào và ý thức tự tôn dân tộc trong mỗi người con đất Việt. Trên dải đất núi Hồng - sông La, niềm tin thiêng liêng ấy đã kết tinh thành nguồn lực nội sinh bền bỉ, thôi thúc khát vọng dựng xây quê hương Hà Tĩnh giàu mạnh, văn minh, vươn mình cùng dân tộc.
Từ bao đời nay, câu tục ngữ “Cây có cội, nước có nguồn” đã trở thành “sợi dây” văn hóa bền chặt kết nối quá khứ hào hùng với hiện tại rạng rỡ. Trong tâm thức mỗi người con đất Việt, ngày Giỗ Tổ Hùng Vương không đơn thuần là một ngày lễ mà đã trở thành biểu tượng của tinh thần đoàn kết dân tộc.
Tại Hà Tĩnh, niềm tự hào về nguồn cội được thắp sáng từ huyền thoại về dãy núi Hồng Lĩnh 99 ngọn - nơi tương truyền chim phượng hoàng đã dừng chân tìm đất định đô thuở sơ khai. Dẫu kinh đô Văn Lang sau đó được xác lập tại Phong Châu (nay là phường Phong Châu, tỉnh Phú Thọ), nhưng trong tâm khảm người dân Hà Tĩnh, dải đất Ngàn Hống vẫn luôn được coi là vùng đất “phát tích” gắn liền với buổi đầu dựng nước và giữ nước.
Sự kết nối ấy được hiện hữu rõ nét tại Khu di tích lịch sử - văn hóa Đại Hùng (phường Nam Hồng Lĩnh), nơi thờ phụng Thủy tổ Kinh Dương Vương và các Vua Hùng. Không chỉ là một địa chỉ tâm linh, nơi đây còn là điểm tựa tinh thần, khẳng định mạch nguồn văn hóa Hà Tĩnh luôn hòa trong dòng chảy văn hiến của dân tộc từ thuở bình minh lịch sử.
Mạch nguồn ấy khi “chảy” vào đời sống thường nhật đã góp phần hun đúc nên cốt cách riêng biệt của con người Hà Tĩnh. Sự kiên cường, tinh thần hiếu học, lối sống trọng nghĩa tình không phải là những phẩm chất ngẫu nhiên mà được nuôi dưỡng qua nhiều thế hệ. Bởi lẽ, “Cây có gốc mới nở cành xanh ngọn/ Nước có nguồn mới bể rộng sông sâu”, gốc rễ bền chặt đến đâu thì con người vững vàng đến đó.
Trên nền tảng đó, sức mạnh nội sinh được tích tụ và tôi luyện qua gian khó, giúp con người nơi đây đứng vững trước sự khắc nghiệt của thiên nhiên và những biến thiên của lịch sử. Sức mạnh ấy không chỉ bộc lộ trong thử thách mà còn lắng lại trong đời sống thường ngày, từ giọng nói nằng nặng đậm tình quê, từ bát nước chè xanh đến câu hò điệu ví mộc mạc mà sâu lắng. Chính từ những điều bình dị ấy, một “bộ rễ” văn hóa được bồi đắp bền chắc, trở thành điểm tựa tinh thần để mỗi người, dẫu đi đâu, vẫn không rời xa cội nguồn.
Bước vào dòng chảy hội nhập, nguồn cội không còn chỉ là ký ức để nhắc nhớ mà trở thành mạch nguồn nuôi dưỡng đời sống tinh thần hôm nay. Ở Hà Tĩnh, mạch nguồn ấy được gìn giữ bằng những cách thiết thực: đưa dân ca ví, giặm vào trường học, duy trì các không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng… để di sản không đứng ngoài mà hiện diện trong đời sống thường ngày. Khi quá khứ trở nên gần gũi, nguồn cội tự nhiên trở thành điểm tựa bền vững cho hiện tại.
Trong thời đại số, việc gìn giữ ấy tiếp tục được mở rộng bằng những hình thức mới. Hoạt động số hóa di tích như ứng dụng mã QR, công nghệ thực tế ảo… đang làm cho lịch sử trở nên sinh động, giúp người dân và du khách dễ dàng tiếp cận di sản bằng những trải nghiệm trực quan. Truyền thống vì thế không bị lùi xa, mà được “làm mới” trong một diện mạo gần gũi hơn với thế hệ trẻ.
Song hành với đó, các lễ hội truyền thống như: Văn Miếu (phường Thành Sen), Hải Thượng Lãn Ông (xã Hương Sơn, Sơn Giang), hay Báo ân Đô đài Bùi Cầm Hổ (phường Nam Hồng Lĩnh) cùng nhiều lễ hội khác tiếp tục được gìn giữ như những không gian văn hóa sống. Đây không chỉ là nơi tri ân tiền nhân mà còn là dịp để cộng đồng gắn kết, để bản sắc quê hương được khẳng định qua từng nghi lễ, từng hoạt động. Các chương trình về nguồn tại các địa chỉ đỏ cũng góp phần làm sâu sắc thêm nhận thức về lịch sử, khơi dậy niềm tự tôn và ý thức trách nhiệm trong mỗi người.
Từ sự bồi đắp bền bỉ ấy, nguồn cội dần chuyển hóa thành động lực cho phát triển. Tinh thần truyền thống hiện diện trong nhịp sống hôm nay, trên những công trình đang vươn cao, trong các khu kinh tế, khu công nghiệp đang từng ngày đổi thay. Tri ân tổ tiên vì thế không chỉ dừng lại ở lời nhắc nhớ mà được tiếp nối bằng hành động cụ thể, bằng tri thức, bằng lao động sáng tạo, bằng khát vọng dựng xây những giá trị mới. Hà Tĩnh đi lên từ chiều sâu văn hóa, vì thế càng bền bỉ và vững vàng trong hành trình hội nhập.
Những ngày này, đi giữa quê hương, mỗi bước chân như chạm vào trầm tích lịch sử, để mỗi người thêm yêu hiện tại và tự tin bước tới tương lai. Việc tri ân nguồn cội đang được thể hiện sống động trong từng hành động và khát vọng vươn lên của mỗi con người. Sống xứng đáng với tiền nhân, bảo vệ và dựng xây quê hương ngày càng tươi đẹp chính là cách tri ân thiết thực nhất.
Niềm tự hào về nguồn cội giúp chúng ta vượt qua những khó khăn, thách thức của thời đại hội nhập. Với hành trang là bản sắc văn hóa và ý chí kiên cường được hun đúc qua hàng ngàn năm, người dân nơi đây sẽ tiếp tục viết tiếp những trang sử vẻ vang, xứng đáng với công lao của các vị Vua Hùng và những bậc tiền nhân đã dày công khai phá mảnh đất Ngàn Hống thiêng liêng.
