Vùng văn hoá giàu trầm tích
Trường Lưu là địa phương có hệ thống di sản rất phong phú, giá trị. Xã hiện có 3 di sản tư liệu được UNESCO ghi danh: Mộc bản Trường học Phúc Giang; Hoàng Hoa sứ trình đồ; Văn bản Hán Nôm làng Trường Lưu.
8 di sản được công nhận di tích lịch sử - văn hoá quốc gia gồm: đền thờ Nguyễn Huy Tự, đền thờ Phan Kính, đền thờ Nguyễn Thiếp, đền thờ Nguyễn Huy Hổ, mộ và nhà thờ Nguyễn Huy Oánh, đền thờ Nguyễn Huy Cự, mộ và đền thờ Trần Tịnh, mộ Nguyễn Huy Tựu; 21 di sản được công nhận di tích lịch sử - văn hoá cấp tỉnh. Đây nguồn lực vô giá để phát triển du lịch văn hoá.
Đáng nói, các di tích lịch sử - văn hoá hầu hết đều gắn liền với truyền thống khoa bảng, hiếu học, cùng các giá trị văn hoá phi vật thể đặc sắc như dân ca ví, giặm, hát phường vải... của địa phương. Những giá trị này không chỉ phản ánh đời sống tinh thần phong phú của người dân mà còn là “chất liệu” quý để xây dựng các sản phẩm du lịch trải nghiệm, du lịch cộng đồng mang đậm bản sắc địa phương.
“Chính truyền thống hiếu học, nền nếp gia phong của các dòng họ lớn ở Trường Lưu sẽ là nền tảng để hình thành các không gian văn hoá dòng họ, phục vụ tham quan, nghiên cứu, giáo dục truyền thống. Nếu được khai thác hợp lý, đây sẽ là điểm nhấn khác biệt trong phát triển du lịch văn hoá so với nhiều địa phương khác” – ông Nguyễn Huy Thiện (thôn Phúc Trường, xã Trường Lưu) - hậu duệ của danh nhân Nguyễn Huy Oánh và Nguyễn Huy Tự, chia sẻ.
Tuy nhiên, trên thực tế hiện nay, công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản tại Trường Lưu vẫn còn nhiều hạn chế. Bà Phan Thị Huyền Trang - Trưởng phòng Văn hoá - Xã hội (UBND xã Trường Lưu) cho biết: “Nhiều đình làng, đền, chùa, miếu… đã bị tháo dỡ, xuống cấp. Nhiều di sản nổi tiếng chỉ còn là dấu tích, chưa được phục dựng, như: Thư viện Phúc Giang - trường tư thục nổi tiếng bậc nhất cả nước thế kỷ XVIII, chùa Hân... Nhiều di sản đã được xếp hạng nhưng chưa được bảo tồn đúng quy cách, kinh phí đảm bảo cho công tác quản lý, bảo tồn rất hạn chế; cơ sở vật chất, phương tiện kỹ thuật bảo quản di sản gần như không có; nhiều di sản vật thể đang lưu giữ phân tán trong tư gia, chưa có kho lưu trữ, bảo quản chuyên nghiệp....”
Hướng đến "làng" văn hoá du lịch Trường Lưu
Theo ông Mai Khắc Trung – Phó Chủ tịch UBND xã Trường Lưu, để hướng đến xây dựng một “làng” văn hoá du lịch Trường Lưu, công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cần được đặt lên hàng đầu. Việc giúp cán bộ, đảng viên và Nhân dân hiểu rõ giá trị, ý nghĩa của di sản sẽ tạo sự đồng thuận, huy động sức mạnh toàn xã hội trong bảo tồn và phát huy di sản. Đặc biệt, cần chú trọng đưa di sản vào trường học, khơi dậy niềm tự hào và ý thức trách nhiệm trong gìn giữ văn hoá truyền thống của giới trẻ.
Để hướng đến phát triển các sản phẩm du lịch văn hoá mang tính đặc trưng, bền vững, một trong những giải pháp quan trọng mà xã hiện đang tiến hành đó là đẩy mạnh chuyển đổi số trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Trường Lưu đang tập trung tiến hành hệ thống hoá, tư liệu hoá, số hoá dữ liệu di tích, di sản, danh nhân, văn bản… bằng hình ảnh, video; ứng dụng mã QR tại các di tích, không gian trưng bày... nhằm quảng bá, giới thiệu một cách sinh động, hấp dẫn các giá trị lịch sử, văn hoá đến du khách trong và ngoài nước.
Xã cũng đang tiến hành khảo sát các di tích văn hoá, lịch sử xuống cấp để xây dựng phương án trùng tu, tôn tạo, sửa chữa. Đặc biệt, một nhiệm vụ trọng tâm là triển khai phục dựng các di sản tiêu biểu như: Trường học Phúc Giang, chùa Hân... đồng thời phối hợp với các gia đình, dòng họ bảo quản, sửa chữa các hệ thống nhà cổ trên địa bàn.
Song song với đó, nhiều sản phẩm du lịch văn hoá mang tính đặc trưng cũng đang được ấp ủ, triển khai như: bảo tồn, phát triển các làn điệu dân ca ví, giặm, đặc biệt là hát ví phường vải Trường Lưu - một trong những giá trị đặc sắc trong kho tàng đồ sộ những di sản văn hoá Trường Lưu. Sưu tầm, biên soạn tư liệu về các danh nhân, những người đỗ đại khoa thời xưa; các nhà giáo, trí thức tiêu biểu của xã Trường Lưu. Xây dựng các tuyến tham quan, trải nghiệm: “Hành trình về đất học Trường Lưu, đất văn hoá Trường Lưu”; tham quan trải nghiệm vùng vườn đồi Trà Sơn... Xây dựng các điểm du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm, du lịch nông thôn mới trên địa bàn, xây dựng các điểm check-in tại Trung tâm văn hoá Trường Lưu, khu trung tâm hành chính để phục vụ du khách và người dân...
Ông Mai Khắc Trung – Phó Chủ tịch UBND xã Trường Lưu cho biết: “Để hướng đến xây dựng thành công “làng” văn hoá du lịch Trường Lưu là cả một quá trình, cần phải có thời gian, từ việc nâng cấp, sửa chữa, trùng tu các di sản, di tích đã xuống cấp, phục dựng các di sản tiêu biểu, xây dựng các sản phẩm du lịch mang tính đặc trưng, bền vững... Tuy nhiên, với việc nhận thức rõ những tiềm năng và thách thức, xác định rõ ràng mục tiêu: phát huy giá trị di sản văn hoá gắn với phát triển du lịch bền vững, với những giải pháp mà địa phương đã xây dựng, đang triển khai, chắc chắn, Trường Lưu sẽ xây dựng thành công điểm đến văn hoá đặc sắc của Hà Tĩnh”.
