(Baohatinh.vn) - Làng Trung Lễ thuộc xã Đức Thịnh (Hà Tĩnh) từ xưa đã nổi tiếng không chỉ bởi có nhiều chí sĩ cách mạng mà còn có nhiều người đỗ đạt khoa cử. Đây cũng là quê hương của vị Giáo sư Toán học đầu tiên của Việt Nam.
Theo cuốn "Địa chí huyện Đức Thọ", NXB Lao động ấn hành năm 2004, làng Trung Lễ xưa là 1 trong 4 thôn của xã Cổ Ngu, tổng Văn Lâm, phủ Đức Thọ. Về sau, trải qua nhiều lần tách, nhập với các vùng đất lân cận có tên gọi là xã Trung Lễ, sau đó là xã Lâm Trung Thủy. Từ tháng 7/2025 đến nay, làng (gồm 5 thôn: Trung Khánh, Trung Tiến, Trung Nam, Trung Bắc và Trung Đông ) thuộc xã Đức Thịnh. Là một làng thuần nông vùng chiêm trũng, hình thành cách đây hàng trăm năm, Trung Lễ từ xưa nổi tiếng với truyền thống yêu nước, hiếu học. Theo các tư liệu lịch sử, ở mỗi thời kỳ, từ thời nhà Trần đến nhà Lê và sau này, mỗi khi đất nước bị xâm lăng, người dân Trung Lễ đều mạnh mẽ đứng lên tham gia khởi nghĩa chống giặc. Đặc biệt, trong phong trào Cần Vương chống thực dân Pháp cuối thế kỷ XIX, Nhân dân Trung Lễ dưới sự lãnh đạo của Lê Ninh (1857-1887) sau này là 1 trong những vị tướng hàng đầu của nghĩa quân Phan Đình Phùng, đã nổi dậy đấu tranh khiến kẻ thù khiếp sợ. Nhắc tới làng Trung Lễ, không thể không nhắc tới dòng họ Lê nổi tiếng với nhiều danh nhân, chí sĩ yêu nước, giáo sư, tiến sĩ... đã làm rạng danh quê hương như: Lê Ninh, Lê Văn Huân, Lê Văn Luân (chiến sĩ cách mạng Xô Viết 1930 -1931)... Trong đó, nổi tiếng nhất là GS.TS Nhà Toán học Lê Văn Thiêm (1918-1991), Viện trưởng đầu tiên của Viện Toán học Việt Nam và cũng là vị Giáo sư Toán học đầu tiên của nước ta. Ảnh: Toàn cảnh di tích quốc gia Nhà thờ họ Lê làng Trung Lễ.Theo gia phả họ Lê, vị Thủy tổ của dòng họ đã đến làng Trung Lễ lập nghiệp từ đầu thế kỷ XVII. Trải qua nhiều đời, con cháu dòng họ góp phần làm hưng thịnh làng. Nhà thờ dòng họ cũng dần được xây dựng từ đó, nhưng quy mô phải kể đến năm 1916, khi ông Lê Văn Nhiệu (1869 -1929) thân sinh của GS.TS Lê Văn Thiêm đứng ra xây dựng.Cụ Lê Văn Nhiệu (ở giữa) có mẹ là bà Phan Thị Đại (chị gái ruột Thám hoa Phan Đình Phùng). Ông đậu Cử nhân khoa thi Canh Tý (1900) nhưng không ra làm quan mà ở nhà dạy học, bốc thuốc. Cụ Lê Văn Nhiệu và vợ là bà Đinh Thị Ba sinh được 8 người con trai, 5 người con gái. Trong đó, người con trai đầu là ông Lê Văn Kỷ (đậu Tam giáp Tiến sĩ Hán học năm 1919), người con thứ 2 là Lê Văn Luân - Bí thư Chi bộ Đảng đầu tiên ở Trung Lễ, hi sinh năm 1931; có 2 người con gái cùng tham gia hoạt động cách mạng và con trai út là GS.TS Lê Văn Thiêm.
Ông Lê Lục Giảng (100 tuổi, hậu duệ dòng họ Lê, ở thôn Trung Khánh, xã Đức Thịnh) cho biết: "Từ nhỏ, chúng tôi đã được nghe kể, cụ Nhiệu là người yêu nước, thương dân, luôn giúp đỡ người gặp hoạn nạn. Đặc biệt, cụ dạy con rất nghiêm, chính vì thế mà các con của cụ nhiều người học giỏi, giàu tinh thần yêu nước. Trong đó, cụ Lê Văn Thiêm là người thông minh nổi bật, từ nhỏ đã học một biết mười".
Nền tảng truyền thống gia đình, dòng họ không chỉ hun đúc nên tài năng xuất sắc mà còn nuôi dưỡng tinh thần yêu nước nông nàn trong nhân cách GS.TS Lê Văn Thiêm. Để rồi, năm 1949, khi đang ở đỉnh cao danh vọng là Giáo sư Tiến sĩ Toán học hàng đầu ở Thụy Sĩ, theo lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ông đã trở về quê hương tham gia vào lực lượng cách mạng. Ông dành cả cuộc đời phụng sự đất nước ở nhiều vai trò khác nhau, trong đó là người sáng lập và Viện trưởng Viện Toán học đầu tiên của Việt Nam. Ông từng giữ vị trí đại diện toàn quyền của Việt Nam tại Viện Liên hợp Nghiên cứu Hạt nhân Dubna, Liên Xô (1956 – 1980)...
Là dòng họ đóng góp cho đất nước nhiều người con ưu tú, năm 1994, nhà thờ họ Lê làng Trung Lễ đã được Bộ Văn hóa - Thông tin nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và du lịch xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia.
Không chỉ hào hùng trong quá khứ...
... ngày nay, con cháu dòng họ Lê làng Trung Lễ cũng không ngừng nỗ lực phấn đấu học tập, lao động xây dựng đất nước. Đến nay, làng Trung Lễ đã có hơn 45 giáo sư, tiến sĩ trên nhiều lĩnh vực, trong đó dòng họ Lê đóng góp số lượng lớn. Ảnh: Một số bằng tiến sĩ của con cháu dòng họ Lê được trưng bày tại nhà truyền thống dòng họ.
Bên cạnh dòng họ Lê, làng Trung Lễ còn có dòng họ Trần cũng nổi tiếng có nhiều người đỗ đạt cao trong thời phong kiến cho đến ngày nay. Nổi tiếng trong đó có Giáo sư Lê Thước (1891 - 1975). Ông vốn là người họ Trần, mẹ là người họ Lê (theo Dư địa chí huyện Đức Thọ, xuất bản năm 2004). Ảnh: Nhà thờ họ Trần - di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh ở thôn Trung Tiến (xã Đức Thịnh).Theo các cụ cao niên làng Trung Lễ, nhằm ghi nhớ công ơn của dòng họ nhà ngoại, lúc tham dự kỳ thi Hương năm 1918, ông đã lấy họ mẹ để đi thi và đỗ giải nguyên. Vì thế, về sau này, hồ sơ của ông ghi là họ Lê. GS Lê Thước được xem là nhà giáo dục, nhà văn hóa có nhiều công lao đối với đất nước. Ông có con trai là liệt sĩ Lê Thiệu Huy hy sinh ở nước bạn Lào.
Bên cạnh nhà thờ các dòng họ, làng Trung Lễ ngày nay còn giữ nhiều chứng tích lịch sử quê hương như: Trạm Y tế xã Đức Thịnh trước đây là đồn Pháp đóng, ghi dấu cuộc khởi nghĩa Nhân dân do Lê Ninh lãnh đạo; cây vông hàng trăm tuổi bên kênh đào 19/5...
Trong nhiều di tích, giếng đào hình bán nguyệt trước nhà thờ họ Lê có từ hàng trăm năm trước được xem như một chứng tích thiêng liêng của làng "tiến sĩ".
Theo các cụ cao niên, từ xưa giếng có mạch nguồn không bao giờ cạn; không chỉ là nguồn cung cấp nước uống cho người dân cả làng, giếng còn mang nhiều điềm báo thiêng liêng. Mỗi lúc trong làng có chuyện chẳng lành thì nước giếng tự nhiên chuyển từ trong xanh sang màu nước gạo. Cũng từ nguồn nước được xem như "long mạch" đã nuôi dưỡng bao thế hệ người dân Trung Lễ học hành đỗ đạt, nên người dân luôn quan tâm tôn tạo giữ gìn di tích này.
Phát huy truyền thống văn hóa ông cha, ngày nay Nhân dân làng Trung Lễ không ngừng nỗ lực phấn đấu xây dựng quê hương. Từ năm 2020, 5/5 thôn đã về đích khu dân cư nông thôn mới kiểu mẫu. Ảnh: Một góc thôn Trung Khánh (xã Đức Thịnh) rực rỡ cờ hoa chào mừng bầu cử ĐBQH khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp, nhiệm kỳ 2026-2031.
Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã Đức Thịnh, nhiệm kỳ 2025-2030 xác định rõ nhiệm vụ kế thừa và phát huy các giá trị truyền thống, văn hóa và con người quê hương như một nguồn lực quan trọng cho phát triển. Thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục quan tâm bảo tồn, phát huy các di sản văn hóa, duy trì hiệu quả các thiết chế văn hóa ở cơ sở, xây dựng đời sống văn hóa lành mạnh trong cộng đồng; gắn gìn giữ bản sắc truyền thống với phong trào xây dựng nông thôn mới giai đoạn tiếp theo, qua đó góp phần xây dựng quê hương Đức Thịnh ngày càng giàu đẹp, văn minh.
Ông Nguyễn Trọng Thể - Phó Chủ tịch UBND xã Đức Thịnh
Ký ức về một thời tuổi trẻ sôi nổi, hào hùng luôn là động lực để ông Lê Văn Liêm - Chủ tịch Hội Cựu thanh niên xung phong tỉnh Hà Tĩnh tiếp nối những hành trình mới đầy ý nghĩa.
Hơn 400 năm tồn tại bên dòng La, làng nghề đóng thuyền ở thôn Bến Đền, xã Đức Minh (Hà Tĩnh) từng là niềm tự hào của cư dân vùng sông nước. Song, làng nghề đang đối diện nguy cơ mai một.
Hà Tĩnh sở hữu những lợi thế để phát triển du lịch sinh thái. Tuy nhiên, để khai thác những giá trị tự nhiên này trở thành nguồn lực phát triển vẫn là bài toán cần sớm có lời giải.
Không chỉ là một lễ hội dân gian được lưu truyền qua nhiều thế kỷ, Lễ hội đền Lê Khôi còn phản ánh những nét đẹp trong đời sống văn hóa của người Hà Tĩnh: lòng tri ân tiền nhân, sự gắn kết cộng đồng và ý thức gìn giữ di sản qua nhiều thế hệ.
Những trầm tích văn hóa, chiều sâu lịch sử và những con người nghĩa tình của Hà Tĩnh đã níu chân biết bao người từ những vùng đất khác nhau đến học tập, làm việc và gắn bó dài lâu.
Hạ tầng phát triển mạnh đang làm thay đổi diện mạo các đô thị phía Bắc Hà Tĩnh. Cùng với đó, các di tích lịch sử, văn hóa được bảo tồn, góp phần gìn giữ "hồn xưa" giữa nhịp sống hiện đại.
Nhiều chính sách đã được triển khai để thúc đẩy du lịch Hà Tĩnh phát triển, song tỷ lệ khách lưu trú vẫn thấp, đặt ra yêu cầu tạo sản phẩm mới và trải nghiệm khác biệt để "giữ chân" du khách.
Từng là trẻ mồ côi được nuôi dưỡng tại Làng Trẻ em mồ côi Hà Tĩnh, lớn lên có nhiều cơ hội lựa chọn công việc tốt hơn nhưng chị Trần Thị Ly (SN 1988, trú phường Trần Phú) vẫn quyết định ở lại mái ấm để tiếp tục chăm sóc những em nhỏ có hoàn cảnh giống mình năm xưa.
Buổi làm việc giữa họ Nguyễn Tiên Điền (tỉnh Hà Tĩnh) với Trung tâm Khoa học và Văn hóa Nga mở hướng kết nối hậu duệ Nguyễn Du – Pushkin, lan tỏa giá trị di sản văn hóa.
Thiếu tá Phan Thị Lâm Phương (Công an xã Tiên Điền, Hà Tĩnh) là người sâu sát với cơ sở, gần gũi với Nhân dân. Chị là 1 trong 68 gương mặt vừa được Bộ Công an vinh danh “Nữ công an cơ sở xuất sắc”.
Tại xã Tiên Điền (Hà Tĩnh), nhiều tư liệu, hiện vật quý về Đại thi hào Nguyễn Du và Truyện Kiều vẫn được gìn giữ như những báu vật, lưu dấu cuộc đời, tư tưởng và di sản văn hóa của ông.
Hội thảo khoa học về Nguyễn Công Trứ tiếp tục khẳng định tầm vóc, giá trị di sản và sức ảnh hưởng của danh nhân trong lịch sử văn hóa dân tộc; đồng thời giúp Hà Tĩnh bổ sung cơ sở khoa học cho quá trình xây dựng hồ sơ trình UNESCO vinh danh.
Với mong muốn lan tỏa vẻ đẹp quê hương, Nguyễn Trọng Quý Đức (xã Thiên Cầm, tỉnh Hà Tĩnh) đã xây dựng kênh truyền thông số, đầu tư sản xuất các video giới thiệu du lịch Thiên Cầm, thu hút hàng nghìn lượt tương tác.
Trong không gian linh thiêng của miếu thờ Đức Ngư Ông ở xã Thiên Cầm (tỉnh Hà Tĩnh), đông đảo ngư dân và du khách cùng tham gia Lễ hội Cầu ngư Nhượng Bạn, gửi gắm ước vọng mưa thuận gió hòa, mùa cá bội thu.
Giữa biển cả nhiều bất trắc, tín ngưỡng thờ thần biển trở thành điểm tựa tinh thần của ngư dân Lộc Hà. Di sản tinh thần này đã góp phần tạo nên bản sắc văn hóa của biển Hà Tĩnh.
Trong hành trình về với Hà Tĩnh, ca sĩ Kyo York đã có dịp ghé thăm chùa Hương Tích, khám phá vẻ đẹp non nước hữu tình và trải nghiệm không gian du lịch tâm linh ý nghĩa.
Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia Phan Kính (xã Trường Lưu, Hà Tĩnh) không chỉ là nơi tưởng niệm một bậc hiền tài mà còn trở thành điểm tôn vinh truyền thống hiếu học và đạo lý của cha ông.
Rời quê nhà Hà Tĩnh từ năm 15 tuổi để theo đuổi giấc mơ lớn, Nguyễn Thị Mai Lê đã trải qua không ít thử thách trước khi chạm tới học bổng toàn phần bậc thạc sĩ của Chính phủ New Zealand trị giá gần 2,3 tỷ đồng.
Cầu Bến Thủy 1 nối xã Nghi Xuân (Hà Tĩnh) với phường Trường Vinh (Nghệ An) vừa có diện mạo mới với hệ thống lưới an toàn cao hơn 3,5m cùng dải đèn LED trang trí, tạo nên điểm nhấn cảnh quan trên dòng sông Lam.
Chương trình giao lưu nghệ thuật là lời tri ân của quê hương Hà Tĩnh dành cho nhà thơ Xuân Hoài - một người đã dành trọn cuộc đời để vun đắp cho dòng chảy văn hóa, nghệ thuật tỉnh nhà.
Chương trình giao lưu nghệ thuật “Nhà thơ Xuân Hoài – Người trong cõi nhớ” do Báo và phát thanh, truyền hình Hà Tĩnh phối hợp Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch tổ chức nhằm tri ân những đóng góp to lớn của ông đối với thi ca và sự nghiệp xây dựng, phát triển văn hóa, nghệ thuật Hà Tĩnh.
Có những người khi rời xa cõi tạm vẫn để lại trong lòng người ở lại thật nhiều thương nhớ. Với nhà thơ Xuân Hoài, đó là nỗi nhớ lặng lẽ như mùi hương hoa dẻ trong ký ức tuổi thơ, như câu ví giặm chòng chành đâu đó giữa dòng Lam, dòng La quê nhà. Đi qua nhiều bến bờ của cuộc đời – từ bục giảng, văn đàn đến những năm tháng bệnh tật cuối đời – ông vẫn sống trọn vẹn như một “con đò dọc” trong chính câu thơ mình viết, lặng lẽ chở theo tình yêu quê hương, tình người và thi ca đi mãi trong ký ức bạn đọc.
72 năm đã trôi qua, âm hưởng Chiến thắng Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu” vẫn vang vọng. Trong chiến công ấy, Hà Tĩnh hiện diện ở tiền tuyến với những người con anh dũng, đồng thời là hậu phương dốc sức người, sức của cho ngày toàn thắng vẻ vang.
Ở nhiều vùng quê của Hà Tĩnh, có những con người vẫn lặng lẽ gìn giữ đình làng, đền, miếu và các giá trị văn hóa. Sự tận tụy ấy đã góp phần neo giữ hồn quê, "đánh thức" giá trị di sản.
Ngô Phúc Trạch (sinh năm 1560 - ?), quê ở làng Chỉ Châu (nay thuộc xã Thạch Lạc, Hà Tĩnh). Ông là người có đóng góp lớn trong việc giữ vững sự bình yên của muôn dân và khai hoang, chăm lo sản xuất cho cộng đồng dân cư.
Giữa không gian trang nghiêm tại Ngã ba Đồng Lộc (Hà Tĩnh), chị Nguyễn Thị Thúy Hòa đã có gần 17 năm kể lại những câu chuyện về một thời hoa lửa. Mỗi lời thuyết minh của chị là sự tiếp nối ký ức và lòng tri ân đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc.
Bị thương ngay trước cửa ngõ Sài Gòn, nhưng lúc đó người lính Trần Thanh Hiền (Trung đoàn 24, Sư đoàn 304, hiện sống tại phường Thành Sen, Hà Tĩnh) vẫn nén đau, băng bó vết thương, một mình tìm đường vào Dinh Độc Lập trong ngày lịch sử 30/4/1975.
![bqbht_br_b2-1188.jpg](https://cdn.baohatinh.vn/images/e8b726f188efc36c879917e438b80badf03bba9923bc852012374498a65ec0c19bd53f26662bb0273186957914ca9d42/bht_brd_b2-1188.jpg "Theo cuốn "Địa chí huyện Đức Thọ", NXB Lao động ấn hành năm 2004, làng Trung Lễ xưa là 1 trong 4 thôn của xã Cổ Ngu, tổng Văn Lâm, phủ Đức Thọ. Về sau, trải qua nhiều lần tách, nhập với các vùng đất lân cận có tên gọi là xã Trung Lễ, sau đó là xã Lâm Trung Thủy. Từ tháng 7/2025 đến nay, làng (gồm 5 thôn: Trung Khánh, Trung Tiến, Trung Nam, Trung Bắc và Trung Đông ) thuộc xã Đức Thịnh.")
![bqbht_br_a2.jpg](https://cdn.baohatinh.vn/images/9ea3f804ef8903ffed5aadc5724f04499bca0db8ebef994bb71231316f20a316/bht_brd_a2.jpg "Trong nhiều di tích, giếng đào hình bán nguyệt trước nhà thờ họ Lê có từ hàng trăm năm trước được xem như một chứng tích thiêng liêng của làng "tiến sĩ".")
