(Baohatinh.vn) - Làng Trung Lễ thuộc xã Đức Thịnh (Hà Tĩnh) từ xưa đã nổi tiếng không chỉ bởi có nhiều chí sĩ cách mạng mà còn có nhiều người đỗ đạt khoa cử. Đây cũng là quê hương của vị Giáo sư Toán học đầu tiên của Việt Nam.
Theo cuốn "Địa chí huyện Đức Thọ", NXB Lao động ấn hành năm 2004, làng Trung Lễ xưa là 1 trong 4 thôn của xã Cổ Ngu, tổng Văn Lâm, phủ Đức Thọ. Về sau, trải qua nhiều lần tách, nhập với các vùng đất lân cận có tên gọi là xã Trung Lễ, sau đó là xã Lâm Trung Thủy. Từ tháng 7/2025 đến nay, làng (gồm 5 thôn: Trung Khánh, Trung Tiến, Trung Nam, Trung Bắc và Trung Đông ) thuộc xã Đức Thịnh. Là một làng thuần nông vùng chiêm trũng, hình thành cách đây hàng trăm năm, Trung Lễ từ xưa nổi tiếng với truyền thống yêu nước, hiếu học. Theo các tư liệu lịch sử, ở mỗi thời kỳ, từ thời nhà Trần đến nhà Lê và sau này, mỗi khi đất nước bị xâm lăng, người dân Trung Lễ đều mạnh mẽ đứng lên tham gia khởi nghĩa chống giặc. Đặc biệt, trong phong trào Cần Vương chống thực dân Pháp cuối thế kỷ XIX, Nhân dân Trung Lễ dưới sự lãnh đạo của Lê Ninh (1857-1887) sau này là 1 trong những vị tướng hàng đầu của nghĩa quân Phan Đình Phùng, đã nổi dậy đấu tranh khiến kẻ thù khiếp sợ. Nhắc tới làng Trung Lễ, không thể không nhắc tới dòng họ Lê nổi tiếng với nhiều danh nhân, chí sĩ yêu nước, giáo sư, tiến sĩ... đã làm rạng danh quê hương như: Lê Ninh, Lê Văn Huân, Lê Văn Luân (chiến sĩ cách mạng Xô Viết 1930 -1931)... Trong đó, nổi tiếng nhất là GS.TS Nhà Toán học Lê Văn Thiêm (1918-1991), Viện trưởng đầu tiên của Viện Toán học Việt Nam và cũng là vị Giáo sư Toán học đầu tiên của nước ta. Ảnh: Toàn cảnh di tích quốc gia Nhà thờ họ Lê làng Trung Lễ.Theo gia phả họ Lê, vị Thủy tổ của dòng họ đã đến làng Trung Lễ lập nghiệp từ đầu thế kỷ XVII. Trải qua nhiều đời, con cháu dòng họ góp phần làm hưng thịnh làng. Nhà thờ dòng họ cũng dần được xây dựng từ đó, nhưng quy mô phải kể đến năm 1916, khi ông Lê Văn Nhiệu (1869 -1929) thân sinh của GS.TS Lê Văn Thiêm đứng ra xây dựng.Cụ Lê Văn Nhiệu (ở giữa) có mẹ là bà Phan Thị Đại (chị gái ruột Thám hoa Phan Đình Phùng). Ông đậu Cử nhân khoa thi Canh Tý (1900) nhưng không ra làm quan mà ở nhà dạy học, bốc thuốc. Cụ Lê Văn Nhiệu và vợ là bà Đinh Thị Ba sinh được 8 người con trai, 5 người con gái. Trong đó, người con trai đầu là ông Lê Văn Kỷ (đậu Tam giáp Tiến sĩ Hán học năm 1919), người con thứ 2 là Lê Văn Luân - Bí thư Chi bộ Đảng đầu tiên ở Trung Lễ, hi sinh năm 1931; có 2 người con gái cùng tham gia hoạt động cách mạng và con trai út là GS.TS Lê Văn Thiêm.
Ông Lê Lục Giảng (100 tuổi, hậu duệ dòng họ Lê, ở thôn Trung Khánh, xã Đức Thịnh) cho biết: "Từ nhỏ, chúng tôi đã được nghe kể, cụ Nhiệu là người yêu nước, thương dân, luôn giúp đỡ người gặp hoạn nạn. Đặc biệt, cụ dạy con rất nghiêm, chính vì thế mà các con của cụ nhiều người học giỏi, giàu tinh thần yêu nước. Trong đó, cụ Lê Văn Thiêm là người thông minh nổi bật, từ nhỏ đã học một biết mười".
Nền tảng truyền thống gia đình, dòng họ không chỉ hun đúc nên tài năng xuất sắc mà còn nuôi dưỡng tinh thần yêu nước nông nàn trong nhân cách GS.TS Lê Văn Thiêm. Để rồi, năm 1949, khi đang ở đỉnh cao danh vọng là Giáo sư Tiến sĩ Toán học hàng đầu ở Thụy Sĩ, theo lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ông đã trở về quê hương tham gia vào lực lượng cách mạng. Ông dành cả cuộc đời phụng sự đất nước ở nhiều vai trò khác nhau, trong đó là người sáng lập và Viện trưởng Viện Toán học đầu tiên của Việt Nam. Ông từng giữ vị trí đại diện toàn quyền của Việt Nam tại Viện Liên hợp Nghiên cứu Hạt nhân Dubna, Liên Xô (1956 – 1980)...
Là dòng họ đóng góp cho đất nước nhiều người con ưu tú, năm 1994, nhà thờ họ Lê làng Trung Lễ đã được Bộ Văn hóa - Thông tin nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và du lịch xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia.
Không chỉ hào hùng trong quá khứ...
... ngày nay, con cháu dòng họ Lê làng Trung Lễ cũng không ngừng nỗ lực phấn đấu học tập, lao động xây dựng đất nước. Đến nay, làng Trung Lễ đã có hơn 45 giáo sư, tiến sĩ trên nhiều lĩnh vực, trong đó dòng họ Lê đóng góp số lượng lớn. Ảnh: Một số bằng tiến sĩ của con cháu dòng họ Lê được trưng bày tại nhà truyền thống dòng họ.
Bên cạnh dòng họ Lê, làng Trung Lễ còn có dòng họ Trần cũng nổi tiếng có nhiều người đỗ đạt cao trong thời phong kiến cho đến ngày nay. Nổi tiếng trong đó có Giáo sư Lê Thước (1891 - 1975). Ông vốn là người họ Trần, mẹ là người họ Lê (theo Dư địa chí huyện Đức Thọ, xuất bản năm 2004). Ảnh: Nhà thờ họ Trần - di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh ở thôn Trung Tiến (xã Đức Thịnh).Theo các cụ cao niên làng Trung Lễ, nhằm ghi nhớ công ơn của dòng họ nhà ngoại, lúc tham dự kỳ thi Hương năm 1918, ông đã lấy họ mẹ để đi thi và đỗ giải nguyên. Vì thế, về sau này, hồ sơ của ông ghi là họ Lê. GS Lê Thước được xem là nhà giáo dục, nhà văn hóa có nhiều công lao đối với đất nước. Ông có con trai là liệt sĩ Lê Thiệu Huy hy sinh ở nước bạn Lào.
Bên cạnh nhà thờ các dòng họ, làng Trung Lễ ngày nay còn giữ nhiều chứng tích lịch sử quê hương như: Trạm Y tế xã Đức Thịnh trước đây là đồn Pháp đóng, ghi dấu cuộc khởi nghĩa Nhân dân do Lê Ninh lãnh đạo; cây vông hàng trăm tuổi bên kênh đào 19/5...
Trong nhiều di tích, giếng đào hình bán nguyệt trước nhà thờ họ Lê có từ hàng trăm năm trước được xem như một chứng tích thiêng liêng của làng "tiến sĩ".
Theo các cụ cao niên, từ xưa giếng có mạch nguồn không bao giờ cạn; không chỉ là nguồn cung cấp nước uống cho người dân cả làng, giếng còn mang nhiều điềm báo thiêng liêng. Mỗi lúc trong làng có chuyện chẳng lành thì nước giếng tự nhiên chuyển từ trong xanh sang màu nước gạo. Cũng từ nguồn nước được xem như "long mạch" đã nuôi dưỡng bao thế hệ người dân Trung Lễ học hành đỗ đạt, nên người dân luôn quan tâm tôn tạo giữ gìn di tích này.
Phát huy truyền thống văn hóa ông cha, ngày nay Nhân dân làng Trung Lễ không ngừng nỗ lực phấn đấu xây dựng quê hương. Từ năm 2020, 5/5 thôn đã về đích khu dân cư nông thôn mới kiểu mẫu. Ảnh: Một góc thôn Trung Khánh (xã Đức Thịnh) rực rỡ cờ hoa chào mừng bầu cử ĐBQH khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp, nhiệm kỳ 2026-2031.
Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã Đức Thịnh, nhiệm kỳ 2025-2030 xác định rõ nhiệm vụ kế thừa và phát huy các giá trị truyền thống, văn hóa và con người quê hương như một nguồn lực quan trọng cho phát triển. Thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục quan tâm bảo tồn, phát huy các di sản văn hóa, duy trì hiệu quả các thiết chế văn hóa ở cơ sở, xây dựng đời sống văn hóa lành mạnh trong cộng đồng; gắn gìn giữ bản sắc truyền thống với phong trào xây dựng nông thôn mới giai đoạn tiếp theo, qua đó góp phần xây dựng quê hương Đức Thịnh ngày càng giàu đẹp, văn minh.
Ông Nguyễn Trọng Thể - Phó Chủ tịch UBND xã Đức Thịnh
Từ biến cố gặp tai nạn, bị liệt hai chân đến thành công trong nhiều lĩnh vực, Đoàn Ngọc Chiến (xã Sơn Hồng, Hà Tĩnh) đã viết nên câu chuyện đầy cảm hứng tích cực.
Lễ khai hạ tại đền Nen (xã Việt Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh) là điểm nhấn sinh hoạt văn hóa của người dân địa phương tưởng nhớ công lao của Uy Minh Vương Lý Nhật Quang, cầu mong cho năm mới mưa thuận gió hòa, quốc thái, dân an.
Lễ hội khai bút đầu Xuân Bính Ngọ do UBND phường Bắc Hồng Lĩnh (Hà Tĩnh) tổ chức tại Di tích đền Cả - Dinh đô Quan Hoàng Mười với mong muốn khơi dậy tinh thần hiếu học, tôn vinh chữ nghĩa và tri thức.
Tiến sĩ, nhà văn Trần Thị Hảo quê Hà Tĩnh, từng công tác tại Đại học Sorbonne IV (Paris, Pháp), được Chính phủ nước Pháp trao tặng nhiều giải thưởng danh giá.
Từ cậu bé chăn bò, cắt cỏ dưới chân núi Hồng Lĩnh đến một vị tướng, GS.TS Lê Hữu Song - Giám đốc Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 vẫn giữ tính chất phác của người con Hà Tĩnh. Với ông, quê hương không chỉ là ký ức mà còn là điểm tựa tinh thần để theo đuổi con đường y học hiện đại, lấy y đức làm gốc, lấy văn hóa làm nền cho hành trình cống hiến.
Trong tiến trình lịch sử, Hà Tĩnh hình thành cấu trúc làng xã gắn chặt với các dòng họ lưu dân và bản địa. Quan hệ họ tộc – thông gia – kết nghĩa không chỉ cố kết cộng đồng mà còn tạo nên những vọng tộc văn hiến, góp phần định hình diện mạo văn hóa vùng đất này.
Trong di sản văn hóa Việt Nam, Nguyễn Du không chỉ là thi hào của nỗi thương đời mà còn là người nhìn thấu cơ chế lịch sử và cấu trúc xã hội phong kiến bất ổn, đặt ra những vấn đề cho tương lai, tạo nên chiều sâu tư tưởng hiện đại cho di sản của ông.
Đối với những người nước ngoài đang sinh sống và làm việc tại Hà Tĩnh, Tết là trải nghiệm đặc biệt, nơi họ trực tiếp cảm nhận sự ấm áp, nghĩa tình và bản sắc văn hóa Việt Nam.
Theo Sở VH-TT&DL Hà Tĩnh, từ hôm nay (mùng 3 Tết) đến Giỗ Tổ Hùng Vương (mùng 10/3 âm lịch), trên địa bàn tỉnh diễn ra 20 hoạt động văn hóa, thể thao đặc sắc giúp du khách khám phá, trải nghiệm.
Trong dòng chảy lịch sử của dân tộc, mảnh đất núi Hồng - sông Lam đã sản sinh nhiều danh nhân kiệt xuất, cùng chung lý tưởng phụng sự Tổ quốc, phục vụ cách mạng. Nhân dịp Xuân Bính Ngọ, Báo và phát thanh, truyền hình Hà Tĩnh trân trọng giới thiệu cuộc đời và sự nghiệp của 4 danh nhân tiêu biểu tuổi Ngọ.
Khai bút đầu năm từ lâu đã trở thành một phong tục đẹp, không thể thiếu của nhiều người dân Hà Tĩnh mỗi độ xuân về. Đón xuân Bính Ngọ 2026, những dòng chữ khai bút lại được viết lên với nhiều may mắn, bình an, khởi đầu cho một năm mới khang thái.
Với kết quả đón hơn 5,6 triệu lượt khách trong năm 2025, cùng những dự án, sản phẩm, dịch vụ mới, du lịch Hà Tĩnh đang điểm thêm những sắc màu và thắp lên những kỳ vọng trong năm mới 2026.
Lời chúc đầu năm gửi gắm ước nguyện về may mắn, sức khỏe, bình an và những điều tốt đẹp nhất. Đó là nét đẹp văn hóa lâu đời của người Việt nói chung, người Hà Tĩnh nói riêng.
Dẫu mỗi người, mỗi gia đình ở Hà Tĩnh có cách đón giao thừa khác nhau, song tất cả đều hướng tới mong muốn gìn giữ sự bình yên, ấm áp và gửi gắm những điều tốt lành cho năm mới.
Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Hà Tĩnh lần thứ XX, trong phần xây dựng văn hóa, con người Hà Tĩnh đã tiếp nối, cụ thể hóa các quan điểm, đường lối của Đảng về văn hóa.
Những ngày cận Tết, các địa phương tại Hà Tĩnh đồng loạt ra quân chỉnh trang cơ sở hạ tầng, vệ sinh môi trường, tạo diện mạo khang trang, sạch đẹp, hướng về mùa xuân mới an vui.
Những ngày tháng Chạp, gió từ triền núi Hồng Lĩnh thổi buốt lạnh - cái lạnh đặc trưng của miền Trung. Theo chân anh Nguyễn Công Đạt - Tổ trưởng Trạm phát sóng Thiên Tượng (Hà Tĩnh), tôi bắt đầu hành trình lên đỉnh non Hồng, nơi những “cánh sóng” lặng lẽ tỏa đi cùng năm tháng.
Khi những nhịp cày đầu tiên xé đất, khi mạ non bén rễ vào phù sa, ruộng đồng Hà Tĩnh bừng lên không chỉ bởi sắc xuân, mà còn bởi tiếng cười của người nông dân bước vào vụ mùa mới.
Hơn 9 thập kỷ kể từ khi Đảng ta ra đời nhưng tên tuổi, khí phách anh dũng của người chiến sỹ Xô viết kiên trung Nguyễn Huy Lung (1908-1931) vẫn sáng ngời trên mảnh đất Hà Tĩnh.
Kỷ niệm 96 năm Ngày thành lập Đảng (3/2/1930 - 3/2/2026), các địa phương ở Hà Tĩnh đã triển khai nhiều phần việc thiết thực, tạo khí thế thi đua sôi nổi, lan tỏa tinh thần trách nhiệm, góp phần xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh.
Vườn lan của Công ty TNHH Trí Đức ở xã Thạch Khê (tỉnh Hà Tĩnh) đang "khuấy đảo" thị trường hoa Tết bởi những tác phẩm lan ghép trên lũa gỗ có giá trị lên tới hàng chục triệu đồng.
Chỉ một quán hàng nhỏ hay những chuyến đò chở khách nhưng bằng tâm huyết, nhiều người Hà Tĩnh đã đưa công việc mưu sinh thành "sứ giả" lan tỏa di sản văn hóa quê hương.
Tập thể cán bộ, nghệ sĩ Nhà hát Nghệ thuật truyền thống (NTTT) Hà Tĩnh luôn bền bỉ “giữ lửa” nghề, nỗ lực sáng tạo, tổ chức nhiều chương trình nghệ thuật, tạo dấu ấn quan trọng.
Trong quá trình kiểm kê di tích tại thôn Thái Hòa, xã Can Lộc, cán bộ Bảo tàng Hà Tĩnh phát hiện 2 đạo sắc phong quý giá có niên đại cuối thế kỷ XVII, đầu thế kỷ XVIII.
Phạm Tôn Tẫn (SN 1989, quê xã Hương Sơn, Hà Tĩnh) là tác giả của nhiều ca khúc nổi tiếng và là giám đốc âm nhạc của nhiều chương trình nghệ thuật, sự kiện lớn trong nước và cả nước ngoài. Nhân dịp anh về quê, chuẩn bị cho một dự án bảo tồn dân ca ví, giặm, PV Báo và phát thanh, truyền hình Hà Tĩnh đã có cuộc trò chuyện cùng anh.
![bqbht_br_b2-1188.jpg](https://cdn.baohatinh.vn/images/e8b726f188efc36c879917e438b80badf03bba9923bc852012374498a65ec0c19bd53f26662bb0273186957914ca9d42/bht_brd_b2-1188.jpg "Theo cuốn "Địa chí huyện Đức Thọ", NXB Lao động ấn hành năm 2004, làng Trung Lễ xưa là 1 trong 4 thôn của xã Cổ Ngu, tổng Văn Lâm, phủ Đức Thọ. Về sau, trải qua nhiều lần tách, nhập với các vùng đất lân cận có tên gọi là xã Trung Lễ, sau đó là xã Lâm Trung Thủy. Từ tháng 7/2025 đến nay, làng (gồm 5 thôn: Trung Khánh, Trung Tiến, Trung Nam, Trung Bắc và Trung Đông ) thuộc xã Đức Thịnh.")
![bqbht_br_a2.jpg](https://cdn.baohatinh.vn/images/9ea3f804ef8903ffed5aadc5724f04499bca0db8ebef994bb71231316f20a316/bht_brd_a2.jpg "Trong nhiều di tích, giếng đào hình bán nguyệt trước nhà thờ họ Lê có từ hàng trăm năm trước được xem như một chứng tích thiêng liêng của làng "tiến sĩ".")
