Những ngày đầu xuân, đứng trên cầu cảng Sơn Dương nhìn ra biển lớn, không khí nhộn nhịp căng tràn sức sống. Những tàu hàng quốc tế, nội địa nối nhau tấp nập bốc xếp hàng hóa... Từ nền tảng trung tâm công nghiệp - năng lượng - cảng biển, Vũng Áng hội tụ điều kiện để bước sang giai đoạn mới: xây dựng khu thương mại tự do.
Những ngày đầu năm mới, lượng tàu ra vào cảng Vũng Áng vẫn duy trì nhịp độ cao, hàng trăm nghìn tấn hàng hóa được trung chuyển an toàn, thông suốt, đưa Vũng Áng hòa vào dòng chảy giao thương quốc tế. Những lợi thế đặc biệt về vị trí địa lý, nằm trên trục giao thương Bắc - Nam, “cửa ngõ” ra biển của Lào, Đông Bắc Thái Lan và khu vực Trung Lào cộng với cụm cảng nước sâu Vũng Áng - Sơn Dương có khả năng tiếp nhận tàu trọng tải gần 300.000 tấn đã giúp cho Vũng Áng luôn sôi động, trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi logistics khu vực.
Năm 2025, sản lượng hàng hóa thông qua Cảng Vũng Áng đạt gần 5 triệu tấn, nhiều tuyến vận tải quốc tế được duy trì ổn định. Cảng Sơn Dương (Công ty TNHH Gang thép Hưng Nghiệp Formosa Hà Tĩnh), sản lượng bốc dỡ hàng hóa cũng đạt 23 triệu tấn với gần 900 lượt tàu vào ra; tuyến cầu cảng Nhiệt điện Vũng Áng 1 cũng nhộn nhịp vận chuyển nguyên liệu…
Từ nhịp tàu nơi cửa biển, dòng chảy lan tỏa sâu vào phía trong KKT. Từ dấu mốc của Tập đoàn Formosa với dự án FDI đầu tiên tại Hà Tĩnh (năm 2008), đến nay, KKT Vũng Áng đã hình thành được hệ sinh thái công nghiệp quy mô lớn: từ luyện kim, nhiệt điện, năng lượng tái tạo đến công nghiệp công nghệ cao, logistics, đô thị - dịch vụ. Những dự án trụ cột mang tầm vóc quốc gia như Nhà máy Nhiệt điện Vũng Áng 1, Vũng Áng 2…
Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển dịch mạnh mẽ về làn sóng đầu tư, Hà Tĩnh đang là điểm đến của nhiều doanh nghiệp lớn về công nghệ, năng lượng, chế biến chế tạo, lắp ráp, đô thị với chuỗi dự án của “ông lớn” Tập đoàn Vingroup: Nhà máy Sản xuất pin VinES, Nhà máy Sản xuất pin Lithium, Nhà máy Sản xuất ô tô điện VinFast, dự án kinh doanh kết cấu hạ tầng KCN Vinhomes Vũng Áng…
Tính đến nay, tại KKT Vũng Áng đang hiện hữu 148 dự án, trong đó, 99 dự án đầu tư trong nước với số vốn đăng ký trên 141.600 tỷ đồng và 49 dự án có vốn đầu tư nước ngoài với tổng vốn đăng ký trên 16,2 tỷ USD). Hằng năm, hoạt động SXKD tại KKT đóng góp trên 25% tăng trưởng GRDP, hơn 95% kim ngạch xuất nhập khẩu, 60% tổng thu ngân sách, giải quyết việc làm cho hơn 20.000 lao động. Sự sôi động dẫn dắt từ các dự án lớn đã tạo lực hút lan tỏa, mở đường cho giai đoạn phát triển mới với mục tiêu xây dựng mô hình Khu thương mại tự do gắn với cảng biển nước sâu và chuỗi logistics.
VIỆC ĐỀ XUẤT XÂY DỰNG KHU THƯƠNG MẠI TỰ DO VŨNG ÁNG CÙNG MÔI TRƯỜNG ĐẦU TƯ NGÀY CÀNG THÔNG THOÁNG, ỔN ĐỊNH SẼ TIẾP TỤC TẠO KHÔNG GIAN PHÁT TRIỂN MỚI, GIÚP DOANH NGHIỆP MỞ RỘNG CHUỖI DỊCH VỤ, KẾT NỐI SÂU HƠN VỚI THỊ TRƯỜNG KHU VỰC VÀ QUỐC TẾ.
Ông Lý Vỹ Quang - Tổng Giám đốc Công ty MCC Việt Nam chia sẻ: “Có mặt tại Hà Tĩnh từ năm 2016, công ty hoạt động chính trong lĩnh vực bảo trì, sửa chữa thiết bị, vận hành dây chuyền công nghệ cho các nhà máy gang thép, điện và luyện kim. Hiện nay, ngoài là nhà thầu chính của Formosa Hà Tĩnh, công ty đã thành lập các trung tâm tiếp thị tại Quảng Ngãi và Hải Phòng, phát triển thành công dự án tại Malaysia. Chúng tôi kỳ vọng, trong xu thế phát triển mới, việc đề xuất xây dựng Khu thương mại tự do Vũng Áng cùng môi trường đầu tư ngày càng thông thoáng, ổn định sẽ tiếp tục tạo không gian phát triển mới, giúp doanh nghiệp mở rộng chuỗi dịch vụ, kết nối sâu hơn với thị trường khu vực và quốc tế”.
Nghị quyết số 01-NQ/ĐH ngày 6/10/2025, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Hà Tĩnh lần thứ XX, nhiệm kỳ 2025-2030 đã xác định: KKT Vũng Áng mở rộng là một trong những cực động lực kinh tế quan trọng của tỉnh, vùng và cả nước. Trong đó, “Mở rộng, phát triển KKT Vũng Áng thành KKT đa chức năng, trung tâm công nghiệp - logistics của khu vực và cả nước, nghiên cứu, đề xuất thành lập Khu thương mại tự do Vũng Áng…”. Nghị quyết 01 là sự tiếp nối, thể hiện quyết tâm của tỉnh xuyên suốt 20 năm qua về thực hiện mục tiêu xây dựng KKT Vũng Áng thành khu vực có tính đột phá về cơ chế chính sách, thu hút đầu tư.
Theo định hướng, Ban Quản lý KKT tỉnh đã hoàn thành đề án “Mở rộng KKT Vũng Áng” theo ranh giới hiện hữu, đảm bảo kết nối giao thông thuận lợi và khai thác hiệu quả quỹ đất mới để thu hút các dự án trọng tâm, trọng điểm, có quy mô lớn. Phần mặt biển được mở rộng diện tích mặt nước cảng Sơn Dương, Vũng Áng và toàn bộ mặt nước dọc bờ biển nhằm mở không gian để khai thác kinh tế biển, xây dựng hệ thống cảng biển mới có tải trọng từ 10.000-50.000 DWT. Tổng diện tích đất tự nhiên tăng từ 22.781 ha lên khoảng 67.998 ha. Đây chính là bước chuẩn bị tạo “cú hích” để Hà Tĩnh kiến tạo môi trường đầu tư rộng mở với mô hình mới - Khu thương mại tự do.
KHU THƯƠNG MẠI TỰ DO CÓ MỨC ĐỘ MỞ CỬA CAO, ÁP DỤNG CÁC CƠ CHẾ ƯU ĐÃI ĐẶC BIỆT, HẠ TẦNG KỸ THUẬT - DỊCH VỤ ĐỒNG BỘ, HIỆN ĐẠI CÙNG PHƯƠNG THỨC QUẢN LÝ LINH HOẠT, PHÙ HỢP VỚI YÊU CẦU HỘI NHẬP VÀ CẠNH TRANH QUỐC TẾ.
Ông Trần Việt Hà - Trưởng ban Quản lý KKT tỉnh cho biết: “Mục tiêu phát triển KKT Vũng Áng được tỉnh xác định rõ qua các kỳ đại hội, từ đại hội XVII đến nay. Cụ thể hóa nghị quyết các đại hội, Tỉnh ủy đã lãnh đạo thực hiện nhiều chủ trương, giải pháp về quy hoạch, cơ chế, chính sách, nguồn nhân lực để thúc đẩy phát triển KKT Vũng Áng. Đặc biệt, Nghị quyết số 09-NQ/TU ngày 22/11/2021 về Phát triển KKT Vũng Áng giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030; Nghị quyết 01-NQ/ĐH ngày 6/10/2025 là những bước đột phá thể hiện sự quyết tâm, tư duy chiến lược của tỉnh; phù hợp với chủ trương của Đảng, Nhà nước nhằm đưa KKT trọng điểm của tỉnh phát triển theo hướng chiều sâu, hiệu quả và bền vững. Khu thương mại tự do sẽ được đặt trong tổng thể KKT Vũng Áng mở rộng, gắn với cụm cảng biển nước sâu Vũng Áng - Sơn Dương, hệ thống logistics hiện đại và các KCN nền tảng. Theo đó, khu vực có mức độ mở cửa cao, áp dụng các cơ chế ưu đãi đặc biệt, hạ tầng kỹ thuật - dịch vụ đồng bộ, hiện đại cùng phương thức quản lý linh hoạt, phù hợp với yêu cầu hội nhập và cạnh tranh quốc tế”.
Trong tổng thể đó, Khu thương mại tự do Vũng Áng sẽ đóng vai trò trung tâm trung chuyển, thương mại và dịch vụ quốc tế, kết nối trực tiếp hoạt động sản xuất - chế biến - xuất nhập khẩu của các KCN với các tuyến hàng hải toàn cầu. Mặt khác, mô hình kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển mạnh mẽ trong mô hình tăng trưởng, thay vì chủ yếu dựa vào công nghiệp nặng và khai thác lợi thế truyền thống sẽ phát triển mạnh các lĩnh vực logistics quốc tế, thương mại, dịch vụ giá trị cao, chế biến sâu và trung chuyển hàng hóa gắn với chuỗi cung ứng toàn cầu.
Không gian phát triển mới này cũng sẽ mở rộng cơ hội thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao. Đặc biệt, với cơ chế, chính sách được thiết kế theo hướng thông thoáng, minh bạch, tiệm cận thông lệ quốc tế, Khu thương mại tự do Vũng Áng sẽ trở thành điểm đến hấp dẫn của dòng vốn chiến lược, hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm năng lượng quốc gia; tạo sức lan tỏa mạnh mẽ đối với phát triển KT-XH của tỉnh, góp phần giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập, từng bước hình thành đội ngũ nhân lực chất lượng cao.
Một giai đoạn phát triển mới đang mở ra trên nền tảng hạ tầng và thể chế ngày càng hoàn thiện. Hà Tĩnh chủ động kiến tạo không gian và điều kiện thuận lợi để thu hút các nhà đầu tư chiến lược, những “đầu tàu” có vai trò dẫn dắt, tạo động lực cho Khu thương mại tự do trong tương lai. Nhiều dự án trọng điểm đã được UBND tỉnh chấp thuận chủ trương đầu tư như: Dự án bến cảng quốc tế Sơn Dương với tổng vốn đăng ký 8.866 tỷ đồng; dự án Kho LNG Bắc Trung bộ với tổng vốn đăng ký khoảng 26.735,5 tỷ đồng… hứa hẹn hình thành các hạt nhân tăng trưởng trụ cột mới, góp phần phát huy vai trò động lực của KKT Vũng Áng, tạo nền tảng quan trọng để KT-XH tỉnh phấn đấu đạt mức tăng trưởng 2 con số trong giai đoạn tới.
NỘI DUNG: NGUYỄN OANH
ẢNH: NGUYỄN OANH - P.V
THIẾT KẾ: HUY TÙNG
