Khu kinh tế (KKT) Vũng Áng nằm giáp biển Đông, trung tâm của vùng Bắc Trung Bộ và có vị trí chiến lược trên tuyến hành lang kinh tế Đông - Tây, kết nối trực tiếp với Lào và vùng Đông Bắc Thái Lan qua quốc lộ 8 và quốc lộ 12C, là tuyến đường bộ ngắn nhất ra biển của Việt Nam cho các quốc gia này. Vị trí này đặc biệt thuận lợi cho việc phát triển các hoạt động thương mại, logistics và trung chuyển hàng hóa quốc tế, điều kiện tiên quyết cho sự thành công của một khu thương mại tự do.
Ông Phạm Văn Tình – Phó Trưởng Ban quản lý KKT tỉnh cho biết: “Một trong những lợi thế vượt trội của Vũng Áng là hệ thống cảng biển nước sâu quy mô lớn, gồm cảng Vũng Áng và cảng Sơn Dương. Các bến cảng nước sâu tại đây có khả năng tiếp nhận tàu trọng tải lớn, đặc biệt cảng Sơn Dương có khả năng tiếp nhận tàu 300.000 DWT, đủ điều kiện hình thành trung tâm logistics và thương mại quốc tế. Cụm cảng Vũng Áng – Sơn Dương còn sở hữu luồng hàng hải ngắn, thuận lợi kết nối trực tiếp với các tuyến vận tải biển quốc tế đi Nam Á, Bắc Mỹ và châu Âu, giúp doanh nghiệp tiết giảm đáng kể thời gian và chi phí logistics”.
Sau gần 20 năm hình thành và phát triển, KKT Vũng Áng đã và đang khẳng định rõ về vị trí, vai trò động lực đối với thu hút đầu tư và phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Công tác quy hoạch, phát triển không gian, đầu tư xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông thiết yếu, hạ tầng cảng biển, hạ tầng các khu chức năng, khu công nghiệp từng bước được thực hiện theo hướng đồng bộ hiện đại.
Theo Ban Quản lý KKT tỉnh, Vũng Áng có nhiều tuyến giao thông quốc gia và liên vùng quan trọng chạy qua như: quốc lộ 1, đường bộ cao tốc Bắc – Nam, đường bộ ven biển, quốc lộ 12C, cao tốc Vũng Áng – Cha Lo; trong tương lai là tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam và đường sắt Vũng Áng – Tân Ấp – Mụ Giạ.
Bên cạnh đó, hàng loạt tuyến đường nội bộ quan trọng đã được đầu tư và đưa vào khai thác, kết nối trực tiếp các khu công nghiệp, khu chức năng với hệ thống cảng biển như: tuyến đường nối cảng Vũng Áng và quốc lộ 1, tuyến đường vào Nhà máy Nhiệt điện Vũng Áng 1, đường từ cảng Vũng Áng đi Khu liên hợp gang thép Formosa, đường trục ngang khu đô thị Kỳ Trinh nối khu đô thị du lịch Kỳ Ninh, đường từ quốc lộ 1 vào cảng Sơn Dương… Hệ thống hạ tầng điện, nước, logistics hậu cần cũng được đầu tư tương đối đồng bộ.
Quy hoạch tỉnh Hà Tĩnh thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã xác định KKT Vũng Áng là “trung tâm động lực tăng trưởng” của tỉnh. Thời gian qua, công tác xúc tiến, thu hút, hỗ trợ đầu tư ngày càng được quan tâm và đạt hiệu quả cao với các dự án có quy mô lớn, có tính động lực phát triển như: Công ty TNHH Gang thép Hưng Nghiệp Formosa Hà Tĩnh, Nhà máy Nhiệt điện Vũng Áng 1, Nhà máy Nhiệt điện Vũng Áng 2, Dự án bến cảng quốc tế Sơn Dương, Dự án Kho LNG Bắc Trung Bộ...
Đặc biệt, tổ hợp các dự án của Tập đoàn Vingroup như: Nhà máy sản xuất ô tô điện VinFast, Nhà máy sản xuất thép Vinmetal Hà Tĩnh, hạ tầng khu công nghiệp Vinhomes Vũng Áng, 2 nhà máy sản xuất packpin và cellpin, nhà xưởng cho thuê ngành sản xuất phụ trợ ô tô điện… góp phần hình thành hệ sinh thái công nghiệp – đô thị – dịch vụ tại Vũng Áng.
Số liệu thống kê cho thấy, lũy kế đến nay, KKT Vũng Áng đã thu hút được 154 dự án với số vốn đăng ký 18.154 tỷ đồng và hơn 16 tỷ USD. Hoạt động của các doanh nghiệp, dự án trong KKT ngày càng ổn định, hiệu quả, hàng năm đóng góp hơn 95% kim ngạch xuất nhập khẩu, khoảng 60% tổng thu ngân sách của tỉnh, tạo việc làm cho trên 20.000 lao động; nhiều sản phẩm công nghiệp chủ lực chiếm tỷ trọng đáng kể trong sản lượng quốc gia.
Hiện nay một số dự án quy mô lớn đang được các nhà đầu tư đề xuất tại KKT Vũng Áng như: Nhà máy điện khí LNG Vũng Áng III, Trung tâm Logistics Sơn Dương và một số dự án trong lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo, năng lượng, công nghệ cao đang được nghiên cứu để đề xuất triển khai.
Ngoài ra, thực hiện định hướng mở rộng KKT Vũng Áng theo Quy hoạch tỉnh đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, Hà Tĩnh đang thực hiện các hồ sơ, thủ tục mở rộng KKT Vũng Áng trình cấp có thẩm quyền thẩm định, phê duyệt theo quy định.
Ông Phạm Văn Túc – Giám đốc khối tổng hợp, Công ty CP Xuất nhập khẩu Thủy sản Nam Hà Tĩnh (KKT Vũng Áng) cho biết: “Với những lợi thế sẵn có và được đầu tư hạ tầng đồng bộ, nếu có cơ chế chính sách đủ thông thoáng như khu thương mại tự do, Vũng Áng hoàn toàn có thể trở thành điểm trung chuyển hàng hóa cho cả khu vực. Việc phát triển khu thương mại tự do tại Vũng Áng không chỉ giúp doanh nghiệp giảm chi phí, tăng năng lực cạnh tranh mà còn thu hút các dự án đầu tư lớn, tạo động lực phát triển cho tỉnh”.
Với những lợi thế của Vũng Áng, hiện nay, Hà Tĩnh đang nghiên cứu, hoàn thiện hồ sơ và báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét cho phép nghiên cứu, lập đề Khu thương mại tự do Vũng Áng. Mục tiêu là xây dựng khu thương mại tự do trở thành trung tâm trong lĩnh vực sản xuất, logistics, thương mại dịch vụ và công nghiệp hỗ trợ xuất nhập khẩu hàng đầu khu vực và cả nước; là điểm trung chuyển quan trọng của khu vực Đông Nam Á, đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế quốc gia và nâng cao vị thế của Việt Nam trên bản đồ thương mại quốc tế.
Ông Phạm Văn Tình – Phó Trưởng Ban quản lý KKT tỉnh cho biết: "So sánh với các địa phương khác, KKT Vũng Áng có nhiều lợi thế vượt trội như độ sâu và công suất tiếp nhận tàu của cảng Vũng Áng - Sơn Dương; vị trí gần tuyến hàng hải quốc tế giúp giảm thời gian và chi phí vận tải; kết nối trực tiếp cảng biển với các cửa khẩu quốc tế tạo nên hành lang thương mại xuyên quốc gia - một yếu tố mà không phải cảng biển nào của Việt Nam cũng có được. Bên cạnh đó, việc Hà Tĩnh chưa bị đô thị hóa quá dày đặc tại khu vực Vũng Áng cho phép quy hoạch một khu thương mại tự do có tầm nhìn dài hạn, với không gian phát triển rộng và cơ sở hạ tầng đồng bộ ngay từ đầu".
Theo ông Tình, những lợi thế này nếu được phát huy thông qua cơ chế thể chế vượt trội, sẽ tạo ra bước đột phá cho phát triển kinh tế - xã hội của Hà Tĩnh. Đồng thời, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, củng cố vị trí của Việt Nam trên bản đồ thương mại - logistics khu vực, đồng thời mang lại lợi ích lan tỏa cho các tỉnh lân cận và cả khu vực Bắc Trung Bộ.
