Giữa nhịp sống đô thị ngày càng gấp gáp, khi siêu thị và cửa hàng tiện lợi xuất hiện ngày một nhiều, những phiên chợ phố ở Hà Tĩnh vẫn lặng lẽ tồn tại như một dòng chảy song song của đời sống. Ở đó, chợ không chỉ đáp ứng nhu cầu mua bán, mà còn là nơi con người gặp gỡ, trò chuyện, duy trì những thói quen sinh hoạt đã bền bỉ theo năm tháng. Giữa phố thị đang không ngừng mở rộng, chợ phố trở thành không gian lưu giữ những dấu vết làng quê một cách tự nhiên.
Tại chợ Hà Tĩnh, ngôi chợ gắn bó với nhiều thế hệ cư dân phố, nhịp sống hiện đại không xóa đi những nếp sinh hoạt cũ mà lặng lẽ song hành. Mỗi sớm, những gánh hàng từ các vùng quê lại theo chân người bán vào chợ, mang theo rau trái theo mùa, cá tôm sông nước, những vật dụng mộc mạc của đời sống nông thôn. Trong không gian ấy, người ta dễ dàng bắt gặp hình ảnh của làng quê hiền hoà, mộc mạc.
Gần 30 năm gắn bó với chợ Hà Tĩnh, bà Phạm Thị Hiền (thôn Sơn Hà, xã Thạch Hà) vẫn đều đặn mở gian hàng mây tre đan mỗi ngày. Từ những ngày tranh thủ lúc nông nhàn mang sản phẩm của gia đình ra chợ phiên, đến khi thuê hẳn một sạp hàng cố định, bà đã đi cùng chợ qua nhiều đổi thay. Dù đồ mây tre đan không còn ở thời hoàng kim, mỗi chiếc rổ, chiếc rá bán được vẫn khiến bà vui, bởi đó là dấu hiệu cho thấy nghề quê bà vẫn chưa bị lãng quên.
Bà Hiền chia sẻ: "Gian hàng không chỉ là nơi mưu sinh, mà còn là cách giữ lại một phần ký ức của làng nghề giữa phố phường. Chính vì vậy, chẳng kể ít hay nhiều, còn người mua là tôi còn bán".
Làm nên không gian quê kiểng ở những phiên chợ phố không chỉ có người từ quê lên mà ở đó còn có những cư dân phố thị, đời nối đời cần mẫn, thuỷ chung với một vài mặt hàng quen thuộc. Đó là những hàng cau trầu của mẹ truyền cho con, đó là những hàng lạc, hàng đỗ có tuổi đời ngang với những ngôi chợ, đó là những hàng nón, hàng nồi đất giản dị giữa những sôi nổi bán mua.
Tiếp nhận sạp hàng từ mẹ gần 20 năm nay, chị Nguyễn Thị Hoài ở TDP Trung Quý, phường Thành Sen vẫn kiên định với mặt hàng được nhập từ các làng nghề khắp trong tỉnh như nón lá, nồi đất, kiềng tre, bồ kết, vỏ bưởi... Gian hàng nhỏ của chị nằm giữa chợ phố nhưng mang theo cả không gian sinh hoạt của làng quê xưa.
Chị Hoài chia sẻ: "Khách hàng của tôi có đủ mọi lứa tuổi, từ những cụ bà mỗi năm mua vài chiếc nón để đội, đến lớp trẻ hoạt động nghệ thuật tìm mua nón lá, nồi đất làm đạo cụ. Có ngày chợ đông, có buổi vắng, nhưng với tôi, việc giữ được sạp hàng của mẹ không chỉ là chuyện mưu sinh. Đó còn là cách để tôi giữ ký ức gia đình, đồng thời góp phần giúp các làng nghề trong tỉnh tiếp tục giữ lửa".
Không chỉ ở chợ Hà Tĩnh, nét quê còn hiện diện ở nhiều ngôi chợ phố khác trên địa bàn thành phố. Tại chợ Bình Hương (phường Trần Phú), bên cạnh các hoạt động giao thương sôi động vẫn tồn tại một khoảng không gian đậm chất quê. Ở đó có bóng dáng tảo tần của những người phụ nữ từ các vùng phụ cận mang rau, cá, bánh tráng, dao rựa từ lò rèn gia đình ra bán. Những gian hàng nhỏ giữa bên dòng người tấp nập, góp phần giữ lại nét sinh hoạt quen thuộc của đời sống nông thôn trong một không gian chợ hiện đại.
Nhỏ hơn và trầm lắng hơn, chợ Trung Đình (phường Thành Sen) lại mang dáng dấp của một phiên chợ khu dân cư. Ở đây, người bán và người mua không chỉ gặp nhau qua hoạt động mua bán, mà dần trở thành những mối quen biết thân tình. Có những phiên chợ, người ta đến không hẳn để mua thêm thứ gì, mà để gặp người quen, hỏi han đôi câu, cập nhật chuyện nhà, chuyện xóm.
Bà Nguyễn Thị Lan - một người thường xuyên đi chợ Trung Đình chia sẻ: "Xung quanh nhà tôi có nhiều siêu thị, cửa hàng tạp hoá lớn với mặt hàng đa dạng nhưng tôi vẫn thích đi chợ. Ở đây, những câu chuyện bên sạp rau, những cái gật đầu quen mặt đã trở thành một phần trong cuộc sống của tôi. Đi chợ với tôi không chỉ là thói quen sinh hoạt, mà còn là cách để duy trì sự gắn kết cộng đồng, để cảm nhận rõ hơn sự gần gũi giữa những con người sống cùng một khu phố".
Trong bối cảnh đô thị hóa, sự xuất hiện ngày càng nhiều của các siêu thị và cửa hàng tiện lợi đã làm thay đổi thói quen mua sắm của người dân. Không gian khép kín, hàng hóa đồng bộ, thanh toán nhanh gọn mang lại sự tiện nghi rõ rệt. Tuy nhiên, trong khi siêu thị đáp ứng nhu cầu tiêu dùng hiện đại, chợ lại đáp ứng một nhu cầu khác – nhu cầu được gặp gỡ, được trò chuyện và được sống chậm lại. Nếu siêu thị là không gian của hiệu quả và tiêu chuẩn, thì chợ là không gian của cảm xúc, của mối quan hệ con người và của những ký ức đời thường khó thay thế.
Là một người sinh ra ở phố thị, gắn bó với chợ tỉnh và nhiều ngôi chợ ở phố, nhà báo Bùi Minh Huệ có những tình cảm thân thương với các gian hàng đậm nét quê và dành nhiều thời gian nghiên cứu, có nhiều bài viết sâu sắc về nét văn hoá quê kiểng ở các phiên chợ phố. Chị cho biết: "Chợ phố không chỉ là không gian kinh tế mà còn là không gian văn hóa đời sống. Ở đó, những thói quen, nếp sinh hoạt của làng quê không mất đi khi đô thị hóa, mà được tiếp nối một cách tự nhiên qua con người, qua mặt hàng và qua chính việc đi chợ hằng ngày của cư dân".
Ngày nay, các chợ phố ở Hà Tĩnh đang từng bước đổi thay cùng quá trình đô thị hóa. Cơ sở hạ tầng được cải thiện, phương thức mua bán ngày càng đa dạng, hiện đại hơn. Tuy nhiên, giữa những chuyển động ấy, những gian hàng giản dị, những con người thủy chung với chợ vẫn âm thầm giữ lại nét quê trong đời sống hôm nay.
Giữ chợ phố không chỉ là giữ một không gian buôn bán, mà còn là giữ lại những câu chuyện đời thường, nơi ký ức làng quê tiếp tục chảy giữa lòng đô thị, góp phần làm nên bản sắc văn hóa bền sâu của Hà Tĩnh trong quá trình phát triển.
