Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số đã đưa mạng xã hội trở thành một phần quen thuộc trong nhịp sống thường ngày. Chỉ với một thiết bị công nghệ thông minh, người dùng có thể cập nhật thông tin, kết nối và giải trí ở bất kỳ đâu, bất kỳ thời điểm nào. Tuy nhiên, chính sự “không giới hạn” này lại khiến việc sử dụng mạng xã hội dễ dàng kéo dài ngoài dự tính.
Một trong những biểu hiện dễ nhận thấy là thói quen sử dụng điện thoại vào cuối ngày. Ban đầu chỉ là nhu cầu giải trí ngắn sau giờ học tập, làm việc, nhưng với đặc trưng nội dung liên tục được cập nhật, nhiều người dần bị cuốn vào dòng thông tin kéo dài, khó chủ động dừng lại.
Em Nguyễn Văn G.B (18 tuổi, xã Thạch Hà) chia sẻ: “Sau một thời gian, em nhận ra thói quen dùng điện thoại trước khi ngủ khiến bản thân khó giữ được kỷ luật. Dù không thật sự cần thiết, nhưng nếu không cầm điện thoại lại thấy bứt rứt bởi điều này như đã thành thói quen khó bỏ. Nhiều hôm em tự nhắc mình dừng sớm nhưng không dễ thực hiện. Điều này cũng khiến em cảm thấy thời gian nghỉ ngơi bị rút ngắn và ảnh hưởng đến sinh hoạt hôm sau".
Không chỉ vào buổi tối, thói quen sử dụng mạng xã hội còn vào thời điểm bắt đầu một ngày mới. Việc cầm điện thoại ngay sau khi thức dậy để kiểm tra thông báo, tin nhắn hay các nội dung mới đang dần trở thành một phản xạ phổ biến. Điều này khiến nhiều người bước vào ngày mới trong trạng thái bị “lôi kéo” bởi thông tin hơn là chủ động sắp xếp công việc.
Trần T.H (24 tuổi, nhân viên văn phòng tại phường Thành Sen) cho biết: “Trước đây, tôi không để ý nhiều đến thói quen dùng điện thoại vào buổi sáng. Nhưng sau một thời gian, tôi nhận ra nếu dành những phút đầu ngày cho bản thân như chuẩn bị công việc hoặc vận động nhẹ thì tinh thần thoải mái và làm việc hiệu quả hơn. Vì vậy, tôi đang cố gắng điều chỉnh lại thói quen này.”
Thực tế cho thấy, sức hút của mạng xã hội không chỉ đến từ nội dung phong phú mà còn nằm ở cách các nền tảng được thiết kế để giữ chân người dùng. Các video ngắn, thông báo liên tục hay những xu hướng lan truyền nhanh chóng tạo ra dòng thông tin gần như không có điểm dừng. Cùng với đó, tâm lý sợ bỏ lỡ thông tin (FOMO) và nhu cầu kết nối xã hội càng khiến người dùng có xu hướng kiểm tra điện thoại thường xuyên hơn.
Tiến sĩ Tâm lý học Nguyễn Văn Hòa - Giảng viên Trường Đại học Hà Tĩnh nhận định: “Thói quen lướt mạng xã hội đến khuya và kiểm tra điện thoại ngay khi thức dậy của người trẻ xuất phát từ cơ chế “phần thưởng” trong não, tâm lý sợ bỏ lỡ thông tin và thiết kế gây cuốn hút của các nền tảng số. Việc này không chỉ làm rối loạn giấc ngủ mà còn khiến người dùng dễ mất tập trung, hình thành thói quen trì hoãn và phụ thuộc vào điện thoại. Khi thời gian bị "rò rỉ" từng chút một, nhiều người rơi vào trạng thái bận rộn nhưng kém hiệu quả, lâu dài có thể ảnh hưởng đến khả năng học tập, làm việc và tư duy”.
Cùng đó, việc sử dụng mạng xã hội thiếu kiểm soát không chỉ ảnh hưởng đến thời gian mà còn tác động đến chất lượng đời sống cá nhân. Thời gian dành cho vận động, giao tiếp trực tiếp... dần bị thu hẹp, kéo theo nguy cơ giảm gắn kết xã hội và mất cân bằng trong sinh hoạt. Đồng thời, việc sử dụng thiết bị điện tử kéo dài, nhất là vào ban đêm, còn có thể gây mỏi mắt, ảnh hưởng thị lực và sức khỏe nếu không được điều chỉnh hợp lý.
Dù vậy, mạng xã hội không phải là yếu tố tiêu cực nếu được sử dụng đúng cách. Vấn đề cốt lõi không nằm ở việc “có sử dụng hay không”, mà ở cách mỗi người thiết lập ranh giới và kiểm soát thời gian sử dụng. Việc chủ động giới hạn thời gian online, tắt bớt các thông báo không cần thiết, hay tạo ra những khoảng “không màn hình” trong ngày để đọc sách, vận động… là những giải pháp thiết thực giúp cân bằng giữa đời sống số và đời sống thực. Bên cạnh đó, việc xây dựng kế hoạch học tập, làm việc với mục tiêu cụ thể theo từng khung thời gian cũng góp phần giúp người trẻ hạn chế thói quen sử dụng mạng xã hội một cách vô thức, từ đó nâng cao hiệu quả sử dụng thời gian.
Trong bối cảnh mạng xã hội ngày càng gắn bó mật thiết với đời sống, quản lý thời gian trên không gian số không chỉ là một kỹ năng cá nhân mà còn là yêu cầu cần thiết để duy trì hiệu quả học tập, làm việc. Khi biết làm chủ thói quen, người trẻ hoàn toàn có thể tận dụng những lợi ích mà mạng xã hội mang lại mà không để nó chi phối nhịp sống của bản thân.