Theo báo cáo tổng kết 13 năm thực hiện Luật Phòng chống tác hại của thuốc lá, giai đoạn 2013-2025, Việt Nam đã 3 lần tăng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá. Năm 2016 thuế suất tăng từ 65% lên 70%, năm 2019 tăng từ 70% lên 75%. Gần đây nhất, Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt sửa đổi năm 2025, có hiệu lực từ 1/1/2026, quy định bổ sung thuế tuyệt đối theo lộ trình đối với các sản phẩm thuốc lá.
Theo đó, thuốc lá điếu sẽ chịu mức thuế tuyệt đối 2.000 đồng một bao từ năm 2027, tăng dần lên 8.000 đồng vào năm 2030 và đạt 10.000 đồng từ năm 2031. Với xì gà, mức thuế tuyệt đối trên mỗi điếu cao gấp 10 lần so với thuốc lá điếu thông thường.
Tuy nhiên, Bộ Y tế dẫn đánh giá của Tổ chức Y tế thế giới và các chuyên gia Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá cho rằng mức tăng thuế này vẫn thấp. Tỷ lệ thuế thuốc lá tính trên giá bán lẻ tại Việt Nam hiện chỉ khoảng 36%, thấp hơn đáng kể so với nhiều quốc gia trong khu vực. Cơ quan này lo ngại chính sách thuế hiện nay chỉ làm giảm tiêu dùng trong năm điều chỉnh, sau đó việc mua và sử dụng thuốc lá sẽ sớm quay lại mức cũ.
Bộ Y tế nhận định giá thuốc lá tại Việt Nam đang rẻ và dễ tiếp cận với phần lớn người dân do thuế thuốc lá thấp. Theo Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt sửa đổi năm 2025, Việt Nam áp dụng thuế suất 75% tính trên giá xuất xưởng, kết hợp thuế tuyệt đối theo lộ trình, khiến tỷ lệ thuế trên giá bán lẻ chỉ bằng khoảng một nửa so với hầu hết các nước ASEAN.
Cơ quan soạn thảo cho biết mức tăng thuế giai đoạn 2016-2025 còn thấp, khoảng cách giữa các lần điều chỉnh dài, trong khi thu nhập bình quân đầu người tăng đều qua các năm. Điều này khiến giá thuốc lá ngày càng rẻ hơn tương đối so với thu nhập và trở nên dễ tiếp cận hơn.
Theo Bộ Y tế, đây là một trong những nguyên nhân quan trọng khiến Việt Nam khó đạt mục tiêu giảm tỷ lệ hút thuốc nam giới xuống 36% vào năm 2030 theo Chiến lược phòng chống tác hại của thuốc lá. Hiện Việt Nam là quốc gia tiêu thụ thuốc lá nhiều nhất trong nhóm so sánh, với khoảng 3,85 tỷ bao mỗi năm, cao hơn Thái Lan (1,68 tỷ bao) và Philippines (3,35 tỷ bao).
Năm 2020, thuế thuốc lá tại Thái Lan và Philippines lần lượt ở mức 78,6% và 55,7%, mang lại nguồn thu 2,09 tỷ USD và 2,65 tỷ USD. Trong khi đó, nguồn thu từ thuế thuốc lá tại Việt Nam chỉ đạt khoảng 760 triệu USD. Giá bán lẻ thuốc lá trong nước thuộc nhóm rẻ nhất thế giới, xếp thứ 157 trong 161 quốc gia được thống kê, với mức dưới một USD mỗi bao. Tại Singapore, Brunei và Malaysia, người tiêu dùng phải chi tối thiểu 4-10 USD, tương đương khoảng 100.000-250.000 đồng, để mua một bao thuốc lá.
Bộ Y tế kiến nghị tăng cường các biện pháp giảm nhu cầu sử dụng thuốc lá, gồm cấm trưng bày sản phẩm tại điểm bán, mở rộng địa điểm cấm hút thuốc hoàn toàn và tăng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì. Cơ quan này cho rằng cần coi thuốc lá là sản phẩm tiêu dùng độc hại, đồng thời hỗ trợ người đang cai nghiện giảm nguy cơ tái sử dụng.
