Sức lan tỏa của mạng xã hội khiến những câu hát thịnh hành dễ dàng đi vào đời sống của trẻ, ngay cả khi các em chưa đủ khả năng hiểu hết ý nghĩa ca từ. Từ những giai điệu bắt tai, lời ca tình yêu đến các bản nhạc chế có ngôn từ thiếu chuẩn mực, việc trẻ tiếp xúc với nội dung âm nhạc không phù hợp lứa tuổi đang trở thành vấn đề đáng quan tâm. Khi lời hát được trẻ vô tư lặp lại trong giao tiếp hằng ngày, điều cần nhìn nhận không chỉ là sở thích âm nhạc của các em, mà còn là môi trường tiếp nhận và trách nhiệm định hướng của người lớn.
Ở Hà Tĩnh, không khó bắt gặp những video được cha mẹ đăng tải trên TikTok, Facebook ghi lại cảnh con hát theo các ca khúc đang thịnh hành. Việc chia sẻ khoảnh khắc con vui vẻ ca hát có thể xuất phát từ niềm vui của cha mẹ, nhưng cũng đặt ra câu hỏi về mức độ phù hợp của những nội dung âm nhạc mà trẻ tiếp xúc.
Anh Nguyễn Hữu Thái (xã Cẩm Xuyên) cho biết: “Con tôi thích xem TikTok, thấy những đoạn nhạc được nhiều người sử dụng thì cũng muốn nghe và hát theo. Ban đầu, tôi nghĩ đó là sở thích bình thường của trẻ nên không quá để ý. Tuy nhiên, khi được người khác góp ý và thấy con bắt đầu sử dụng những câu hát trong giao tiếp hằng ngày, tôi mới thực sự lo lắng. Có những lời ca khi nghe qua tưởng bình thường, nhưng nếu trẻ chưa hiểu hết ý nghĩa mà đã sử dụng trong giao tiếp thì không phù hợp. Từ đó, tôi chú ý hơn đến những nội dung con xem và nghe trên mạng xã hội”.
Với những gia đình bận rộn, việc nắm bắt xu hướng âm nhạc trên mạng xã hội càng khó khăn hơn, trong khi trẻ có thể tiếp nhận các ca khúc từ nhiều nguồn khác nhau.
Chị Nguyễn Thị Hạnh (phường Thành Sen) chia sẻ: “Tôi có hai đứa con, đứa lớn học lớp 2, đứa nhỏ chưa đi học. Tôi ít khi nghe các con hát những bài đồng dao, bài hát thiếu nhi như trước đây, mà chủ yếu là những đoạn nhạc đang thịnh hành trên mạng. Có hôm, nghe hai chị em hát một câu có ca từ thô tục, tôi thực sự giật mình. Do đi làm cả ngày, tôi không có nhiều thời gian cập nhật mạng xã hội nên phải tìm kiếm mới biết đó là lời trong một bài hát đang nổi”.
Điều quan trọng không phải là vội quy kết trẻ hư khi hát theo những câu từ chưa phù hợp, mà là tìm hiểu các em đã tiếp xúc với nội dung đó như thế nào. Sự quan tâm, giải thích kịp thời của người lớn giúp trẻ hiểu vì sao một số lời ca không phù hợp với lứa tuổi và cần cân nhắc khi sử dụng trong giao tiếp.
“Việc để cho trẻ em hát nhạc người lớn với những ca khúc về tình yêu là lỗi của người lớn. Nhiều bậc phụ huynh không quan tâm đến việc xem các chương trình ti vi của con em mình. Ban đầu, trẻ hát nhạc người lớn là do bắt chước, nhưng đến khi trẻ thuộc lòng và hiểu được lời lẽ yêu đương trong bài hát sẽ khiến suy nghĩ của trẻ trở nên nhạy cảm hơn, đấy là chưa nói đến những ca khúc có nội dung bậy bạ. Điều này dẫn đến hiện tượng trẻ em bị già trước tuổi, ảnh hưởng rất xấu đến việc hình thành nhân cách sau này” - cô giáo Nguyễn Thị Lan (Trường Tiểu học Cẩm Duệ, xã Cẩm Duệ) nhìn nhận.
Tuy nhiên, cần phân biệt việc trẻ hát theo vì bắt chước với việc các em hiểu và chủ động tiếp nhận thông điệp của bài hát. Không nên chỉ từ một câu hát mà vội đánh giá nhận thức hay nhân cách của trẻ; điều cần thiết là giúp các em nhận biết nội dung phù hợp, đồng thời để ý đến những gì trẻ thường nghe, xem và thể hiện trong sinh hoạt hằng ngày.
Bên cạnh môi trường gia đình, các hoạt động sinh hoạt tập thể, giao lưu và biểu diễn văn nghệ cũng là dịp học sinh thể hiện sở thích âm nhạc. Việc lựa chọn tiết mục phù hợp không chỉ giúp hoạt động văn nghệ bảo đảm tính giáo dục mà còn tạo môi trường để các em phát huy năng khiếu, hình thành cách thưởng thức và thể hiện âm nhạc phù hợp với lứa tuổi.
Cô Nguyễn Thị Lan - Hiệu trưởng Trường Mầm non Xuân Lộc (xã Xuân Lộc, Hà Tĩnh) chia sẻ: “Nhà trường thực hiện chương trình giáo dục theo quy định, trong đó nội dung âm nhạc được triển khai theo chương trình phù hợp với trẻ. Với các tiết mục văn nghệ do học sinh tự chuẩn bị, trình bày trong giờ sinh hoạt hoặc các chương trình của trường, giáo viên cần theo dõi, hướng dẫn để bảo đảm bài hát và cách thể hiện phù hợp với lứa tuổi. Nếu phát hiện ca từ chưa phù hợp, các thầy cô nên gợi ý để các em lựa chọn tiết mục khác. Ngoài ra, khi thấy học sinh thường xuyên hát những câu có nội dung chưa phù hợp trong giao tiếp, giáo viên phụ trách cần tìm hiểu, trao đổi với phụ huynh để phối hợp giáo dục các em”.
Tiến sĩ Lê Thị Bích Ngọc, giảng viên bộ môn Tâm lý - Giáo dục, Trường Đại học Hà Tĩnh đánh giá: “Trẻ nhỏ có xu hướng học hỏi thông qua quan sát, lắng nghe và bắt chước những gì diễn ra xung quanh mình. Những giai điệu bắt tai, ca từ được lặp lại nhiều lần trên mạng xã hội hoặc từ bạn bè khiến trẻ dễ ghi nhớ, hát theo, trong khi khả năng nhận biết hàm ý và đánh giá nội dung còn hạn chế. Vì vậy, cha mẹ cần đồng hành, định hướng để trẻ biết lựa chọn những bài hát phù hợp với lứa tuổi, đồng thời quan tâm đến nội dung âm nhạc, video và chương trình mà con thường tiếp cận. Bên cạnh đó, việc khuyến khích trẻ tham gia các hoạt động văn nghệ, tìm hiểu những ca khúc thiếu nhi, bài hát về quê hương, đất nước cũng góp phần nuôi dưỡng tình yêu âm nhạc lành mạnh và bồi đắp tình cảm, nhận thức của trẻ”.
Định hướng âm nhạc không có nghĩa là cấm trẻ tiếp xúc với mọi ca khúc dành cho người lớn, mà là giúp các em hiểu điều mình nghe và biết lựa chọn nội dung phù hợp với lứa tuổi. Khi gia đình quan tâm đến môi trường tiếp nhận âm nhạc, nhà trường chú trọng hướng dẫn trong các hoạt động văn nghệ và người lớn làm gương trong cách sử dụng ngôn từ, trẻ sẽ có thêm điều kiện phát triển khả năng cảm thụ âm nhạc, sử dụng ngôn ngữ phù hợp trong đời sống.
