Đề xuất này trong dự thảo Thông tư hướng dẫn thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026–2035, vừa được Bộ Y tế lấy ý kiến. Đề xuất được đưa ra trong bối cảnh giới trẻ kết hôn ngày càng muộn, mức sinh của Việt Nam đang chạm đáy lịch sử với trung bình 1,91 con trên một phụ nữ, thấp hơn mức sinh thay thế cần thiết.
Thực tế, tuổi kết hôn lần đầu của thanh niên Việt Nam đang tăng lên. Trong 5 năm (2019-2024), tuổi kết hôn trung bình tăng từ 25,2 lên 27,3 tuổi, cao gần gấp đôi mức tăng của cả 20 năm trước đó. Đặc biệt, TP HCM ghi nhận độ tuổi kết hôn lần đầu trung bình là 30,4, cao nhất cả nước. Các khu vực Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long ghi nhận nhiều nam giới trì hoãn lập gia đình đến sau tuổi 30.
Áp lực tài chính, nhu cầu tập trung phát triển sự nghiệp hoặc khó khăn trong việc tìm kiếm bạn đời lý tưởng là những nguyên nhân chính khiến giới trẻ lười yêu, ngại cưới, sợ sinh con. Hệ lụy mức sinh thấp kéo dài gây thiếu hụt lao động trầm trọng và đẩy nhanh tốc độ già hóa dân số. Dự báo trong 50 năm tới, cấu trúc xã hội sẽ đảo lộn khi cứ hai trẻ em phải gánh vác trách nhiệm chăm sóc cho bốn người cao tuổi.
Để ứng phó, Bộ Y tế đề xuất mở các khóa học cung cấp kiến thức và kỹ năng về hôn nhân, gia đình, sức khỏe sinh sản và tình dục, mang thai, sinh con, nuôi dạy con, cùng kỹ năng quản lý tài chính gia đình cho các cặp đôi chuẩn bị kết hôn. Bộ Y tế xây dựng và chuẩn hóa bộ tài liệu thống nhất trên toàn quốc, đồng thời tập huấn cho đội ngũ giảng viên và cán bộ y tế - dân số để triển khai tại địa phương. Hằng năm, khoảng 20% xã, phường, đặc khu dự kiến tổ chức ít nhất một lớp học hoặc chuyên đề dành cho thanh niên chuẩn bị lập gia đình.
Như vậy, theo Bộ Y tế, với chính sách (đề xuất) này, các địa phương cần bắt buộc tổ chức khóa học chuẩn bị cuộc sống hôn nhân gia đình cho nam nữ trước kết hôn, và khuyến khích thanh niên tham gia khóa học.
Bên cạnh khuyến khích kết hôn sớm, dự thảo cũng đề xuất phát động phong trào sinh đủ hai con tại 10 địa phương có mức sinh thấp hơn mức trung bình cả nước, gồm Hà Nội, TP HCM, Cần Thơ, Khánh Hòa, Đồng Nai, Tây Ninh, An Giang, Đồng Tháp, Vĩnh Long và Cà Mau. Các địa phương sẽ đẩy mạnh truyền thông, tư vấn và triển khai các chính sách hỗ trợ nhằm khuyến khích các cặp vợ chồng sinh đủ hai con, góp phần ứng phó xu hướng mức sinh giảm kéo dài tại nhiều đô thị và vùng phát triển kinh tế.
Mới đây, Bộ Y tế đề xuất cho phép các địa phương tự quyết mức hỗ trợ tài chính hàng tháng cho trẻ từ khi sinh đến đủ 36 tháng tuổi nhằm vực dậy mức sinh đang thấp. Ngoài khoản trợ cấp hàng tháng cho trẻ đến 3 tuổi, dự thảo đề nghị mở rộng các gói hỗ trợ khác như chi phí ăn trưa cho trẻ mầm non hoặc khen thưởng trực tiếp cho những phụ nữ hoàn thành mục tiêu sinh con trước 35 tuổi.
Đối với công tác dự phòng vô sinh, Bộ Y tế đề xuất tăng cường truyền thông, tư vấn và khám sàng lọc cho thanh niên, các cặp đôi chuẩn bị kết hôn và các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh sản trên phạm vi cả nước. Đáng chú ý, dự thảo đề xuất thí điểm tầm soát nguy cơ vô sinh tại các xã có khu công nghiệp thuộc 10 tỉnh, thành có mức sinh thấp. Đối tượng ưu tiên là các cặp vợ chồng kết hôn trên 12 tháng chưa có con, nhất là trường hợp có vợ hoặc chồng làm việc trong khu công nghiệp.
