Giới trẻ “đi chùa online”: Chạm màn hình có tạo ra công đức?

Lướt Facebook, TikTok hay Threads những ngày gần đây, không khó để bắt gặp từ khóa “đi chùa online”. Người dùng chia sẻ đường link, hình ảnh những chính điện đông kín nhân vật ảo, cùng những bình luận vừa tò mò vừa hài hước. Nền tảng này được xây dựng dưới dạng 3D trên trình duyệt. Khi truy cập, người dùng có thể tự tạo nhân vật đại diện, lựa chọn hình dáng, trang phục, đặt tên rồi đưa nhân vật vào không gian chùa được mô phỏng với chính điện, sân chùa, khuôn viên…

Tại đây, người tham gia có thể điều khiển nhân vật đi lại, chắp tay, lễ Phật, ngồi thiền, lần tràng hạt, tụng kinh. Các hoạt động thắp hương, lựa chọn lễ vật để dâng lên ban thờ cũng được mô phỏng bằng những thao tác trên màn hình. Bên cạnh đó, nền tảng còn tích hợp tính năng tương tác giữa người tham gia. Việc mô phỏng không gian và các nghi thức chùa chiền bằng hình thức trực tuyến tạo nên trải nghiệm mới lạ, thu hút sự tò mò của một bộ phận người dùng trẻ.

Chị Phan Chi (phường Thành Sen) chia sẻ: “Ban đầu, tôi thấy mọi người chia sẻ đường link đi chùa online trên mạng xã hội nên tò mò truy cập thử. Tôi thấy không gian này khá mới lạ, có đông người cùng tham gia và nhiều hoạt động để trải nghiệm. Với tôi, việc vào đây chủ yếu là để giải trí, khám phá một hình thức tương tác trên mạng chứ không phải để thực hành các nghi lễ hay tìm hiểu sâu về Phật pháp”.

Bên cạnh các nền tảng mô phỏng không gian chùa chiền dưới dạng 3D, hoạt động tâm linh trực tuyến còn được thể hiện qua những phiên livestream tụng kinh, cầu an, tương tác với người xem trên mạng xã hội. Mỗi hình thức có cách tiếp cận và mục đích khác nhau, song đều đang thu hút sự quan tâm của một bộ phận người dùng. Qua ghi nhận, một số kênh livestream như “Truyền tải Phật pháp”, “Đi chùa online” thu hút khoảng 100 - 300 người tham gia mỗi phiên. Đáng nói, người xem muốn thắp hương, dâng lễ hoặc gieo quẻ phải gửi quà tặng trực tuyến tương ứng với mỗi nghi thức.

Em Nguyễn Thùy Linh (xã Can Lộc) cho biết: “Em thường tranh thủ thời gian rảnh để mở các ứng dụng đi chùa online, nghe kinh và tìm chút thư thái sau những giờ làm việc. Tuy nhiên, khi theo dõi một số buổi livestream trên TikTok, em thấy người xem phải tặng quà hoặc trả tiền mới có thể dâng lễ. Điều này khiến em băn khoăn, bởi hoạt động vốn xuất phát từ nhu cầu tâm linh lại gắn với việc mua bán, trao đổi. Hơn nữa, người tham gia cũng khó biết những khoản tiền, quà tặng đó được tiếp nhận và sử dụng như thế nào”.

Lý giải sức hút của trào lưu này, Tiến sĩ Lê Thị Bích Ngọc - Giảng viên bộ môn Tâm lý - Giáo dục, Trường Đại học Hà Tĩnh cho rằng: “Sự thuận tiện và cách thức thể hiện mới lạ là những yếu tố khiến các hình thức tâm linh trực tuyến thu hút người dùng trẻ. Chỉ cần truy cập một đường link hoặc mở livestream, người dùng đã có thể tiếp cận không gian và nội dung mang màu sắc Phật giáo mà không bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý. Mặt khác, cách thiết kế trực tuyến cũng tạo cảm giác mới lạ với những người trẻ vốn quen thuộc với thế giới game và mạng xã hội. Có người vào thử vì tò mò, có người muốn tìm một không gian yên tĩnh sau giờ làm việc, cũng có người thực sự quan tâm đến Phật pháp”.

Tiếp cận nội dung Phật giáo trực tuyến không đồng nghĩa với quá trình tu học. Một nhân vật ảo có thể thực hiện thao tác chắp tay, cúi lạy hay thắp hương, nhưng những chuyển động trên màn hình không thể thay thế sự hiểu biết về giáo lý và quá trình tu dưỡng bản thân. Giá trị thực hành cần được thể hiện qua sự chuyển biến trong nhận thức, hành vi và cách ứng xử hằng ngày.

Đại đức Thích Chúc Giác - Trưởng ban Hoằng pháp Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Hà Tĩnh, Trụ trì chùa Phúc Linh nhìn nhận: “Nếu lựa chọn tu học trực tuyến, người tham gia nên tìm đến những nguồn hướng dẫn đáng tin cậy, chuẩn bị chỗ ngồi trang nghiêm, yên tĩnh, tắt thông báo điện thoại và hạn chế làm việc khác trong thời gian thực hành. Bởi nếu thân ngồi trước hình ảnh Đức Phật nhưng tâm vẫn mải theo tin nhắn, email hoặc những nội dung khác trên mạng, việc thực hành khó đạt được sự chuyên tâm. Quan trọng hơn, sau mỗi lần nghe pháp, tụng kinh hoặc thực hành trực tuyến, người tham gia nên đưa ít nhất một điều đã học vào đời sống”.

Bên cạnh đó, “đi chùa online” còn đặt ra vấn đề về nguy cơ thương mại hóa nội dung tâm linh. Một số nền tảng mạng xã hội cho phép người tham gia mua xu, gửi quà tặng trực tuyến và quy đổi thành thu nhập cho người phát sóng. Khi hình thức tương tác này xuất hiện trong các phiên livestream tụng kinh, cầu an hoặc chia sẻ nội dung Phật giáo, hoạt động truyền tải giáo lý có thể bị đặt cạnh mục tiêu thu hút quà tặng, tạo nguồn thu.

Đóng góp tự nguyện cho hoạt động tôn giáo, từ thiện là nhu cầu chính đáng. Tuy nhiên, cần cảnh giác với việc vận động tiền bạc gắn với những lời hứa hẹn cầu bình an, giải hạn, ban phước hoặc bỏ tiền để nhận may mắn. Việc thiếu minh bạch về đơn vị tiếp nhận, mục đích sử dụng kinh phí có thể tạo điều kiện cho các hành vi lợi dụng niềm tin.

Trước những rủi ro trên không gian mạng, người dùng cần tìm hiểu kỹ nguồn gốc, đơn vị quản lý các trang, ứng dụng cung cấp nội dung tâm linh; thận trọng với những lời quảng bá dịch vụ cầu an, giải hạn hoặc cam kết mang lại lợi ích siêu nhiên. Khi có yêu cầu thanh toán, cần xác định rõ đơn vị tiếp nhận và mục đích sử dụng kinh phí; tuyệt đối không cung cấp mật khẩu, mã OTP hay thông tin tài khoản ngân hàng cho địa chỉ không đáng tin cậy. Nếu phát hiện dấu hiệu giả mạo, lừa đảo, cần lưu giữ thông tin và trình báo cơ quan công an.