Già hóa dân số không còn là dự báo mà đang hiện hữu, đặt ra những thách thức lớn đối với hệ thống an sinh xã hội, gia đình và từng cá nhân.
Tại Hà Tĩnh, số người cao tuổi hiện đã hơn 241.000 người, chiếm khoảng 18,6% dân số toàn tỉnh. Thực tế này cho thấy, tuổi già không chỉ là câu chuyện của “mai sau” mà cần được chuẩn bị ngay từ khi còn trẻ.
Trong bối cảnh đó, việc Quốc hội thông qua Luật Dân số vào cuối năm 2025, có hiệu lực từ 1/7/2026 được xem là bước chuyển quan trọng về tư duy chính sách, khi lần đầu tiên nhấn mạnh trách nhiệm của cá nhân trong việc chuẩn bị cho tuổi già. Luật khuyến khích các cá nhân chủ động chuẩn bị cho tuổi già ngay từ khi còn trẻ thông qua nhiều hoạt động như: chuẩn bị về sức khỏe, tài chính, tâm lý; tham gia BHXH, BHYT; tham gia học tập, nâng cao kiến thức, kỹ năng để duy trì sức khỏe thể chất, tinh thần và chức năng xã hội…
Nhận thức rõ những thay đổi của cơ cấu dân số cũng như định hướng từ chính sách, nhiều người trẻ hiện đã lựa chọn lối sống chủ động, có kế hoạch để xây dựng nền tảng vững chắc cho chặng đường dài phía trước. Trong đó, sức khỏe được xem là yếu tố cốt lõi, là “tài sản lớn nhất” quyết định chất lượng cuộc sống khi về già. Thay vì chủ quan vào sức trẻ, không ít bạn trẻ đã hình thành thói quen sinh hoạt khoa học, rèn luyện thể chất thường xuyên, hạn chế các hành vi có hại và duy trì việc khám sức khỏe định kỳ.
Chị Nguyễn Thị Hiền (30 tuổi, phường Thành Sen) chia sẻ: “Khi thấy bố mẹ bắt đầu gặp các vấn đề về sức khỏe, tôi nhận ra rằng, giữ gìn từ sớm là rất quan trọng. Hiện tại, tôi duy trì thói quen chạy bộ, tập thể dục, ăn uống điều độ và coi đó là việc không thể xem nhẹ nếu muốn có một tuổi già khỏe mạnh”.
Song song với việc chăm sóc sức khỏe (CSSK), nhiều người trẻ cũng dần thay đổi thói quen chi tiêu theo “cảm hứng” sang quản lý tài chính có kế hoạch.
Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt ngày càng gia tăng, việc tiết kiệm, xây dựng quỹ dự phòng và phân bổ thu chi hợp lý được xem là bước đi cần thiết để tránh rơi vào tình trạng bị động, phụ thuộc vào con cái khi không còn khả năng lao động.
Cùng với đó, BHXH và BHYT ngày càng được người trẻ nhìn nhận như một giải pháp an sinh lâu dài. Không chỉ người làm việc trong doanh nghiệp, nhiều lao động tự do tại Hà Tĩnh đã chủ động tìm hiểu và tham gia BHXH tự nguyện để có cơ hội hưởng lương hưu sau này.
Chị Trần Thị Hoa - tiểu thương tại chợ Hà Tĩnh cho biết: “Trước đây tôi ngại tham gia BHXH vì nghĩ tốn kém, nhưng khi được tư vấn cụ thể, tôi hiểu đây là quyền lợi của mình. Mỗi tháng đóng một khoản không lớn, nhưng đổi lại là sự yên tâm cho tương lai”.
Không dừng lại ở việc đảm bảo cuộc sống vật chất, chuẩn bị cho tuổi già còn là chuẩn bị cho một đời sống tinh thần có chất lượng. Khái niệm “học tập suốt đời” đang dần trở thành xu hướng tích cực trong giới trẻ. Việc duy trì thói quen đọc sách, học ngoại ngữ, trau dồi kỹ năng mới… không chỉ phục vụ công việc hiện tại mà còn giúp nâng cao sức khỏe tinh thần, giảm nguy cơ suy giảm trí nhớ khi về già.
Em Đặng Thị Hoài (sinh viên Trường Cao đẳng Y tế Hà Tĩnh) chia sẻ: “Em nghĩ điều đáng sợ nhất khi về già không chỉ là sức khỏe yếu mà là cảm giác bị tụt lại phía sau. Vì vậy, em cố gắng học mỗi ngày để luôn giữ cho mình sự chủ động”.
Không chỉ vậy, nhiều bạn trẻ còn tích cực tham gia các hoạt động tình nguyện, chăm sóc và hỗ trợ người cao tuổi. Qua đó, họ có cơ hội thấu hiểu rõ hơn những khó khăn, nhu cầu thực tế của người già, đồng thời hình thành cái nhìn thực tế và nhân văn hơn về giai đoạn cuối đời, từ đó chủ động xây dựng kế hoạch sống phù hợp cho bản thân.
Già hóa dân số là xu thế không thể đảo ngược, đòi hỏi sự thích ứng chủ động của toàn xã hội. Bên cạnh các chính sách an sinh của Nhà nước, việc người trẻ sớm hình thành ý thức CSSK, chuẩn bị tài chính và duy trì học tập suốt đời có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây chính là nền tảng để mỗi cá nhân có một tuổi già khỏe mạnh, tự chủ, đồng thời góp phần bảo đảm sự phát triển bền vững về dân số và xã hội trong tương lai.
