Theo tham luận của Bộ Nội vụ gửi Hội nghị toàn quốc sơ kết một năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cả nước hiện còn 705 đơn vị hành chính cấp xã chưa đạt tiêu chuẩn. Trong đó, 17 đơn vị chưa đạt cả tiêu chuẩn về diện tích và dân số, 529 đơn vị chưa đạt chuẩn diện tích, 159 đơn vị chưa đạt chuẩn dân số.
Bộ Nội vụ đánh giá việc duy trì các đơn vị hành chính quy mô nhỏ làm phân tán nguồn lực đầu tư, tăng chi phí quản lý, trong khi chưa phát huy được lợi thế quy mô để cung ứng dịch vụ công và phát triển kinh tế - xã hội.
Ngoài quy mô chưa đạt chuẩn, một số địa phương sau sắp xếp vẫn có ranh giới hành chính chưa phù hợp với không gian phát triển, còn chia cắt khu đô thị, khu công nghiệp, khu kinh tế, vùng du lịch, di tích hoặc những khu vực có tính liên kết tự nhiên cao. Điều này ảnh hưởng đến công tác quy hoạch, phát triển hạ tầng và thu hút đầu tư dài hạn.
Theo Bộ Nội vụ, một số đô thị đã hình thành không gian phát triển đa trung tâm với quy mô vượt ra ngoài địa giới hành chính truyền thống, nhưng hệ thống hạ tầng kết nối liên vùng còn thiếu đồng bộ, chưa theo kịp tốc độ mở rộng đô thị.
Bên cạnh đó, việc sáp nhập một số thị trấn vào xã nông thôn cũng làm thay đổi tính chất quản lý của các khu vực đô thị hiện hữu, đòi hỏi tiếp tục rà soát để hình thành đơn vị hành chính đô thị phù hợp.
Từ những bất cập trên, Bộ Nội vụ xác định một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong nửa cuối năm 2026 là rà soát đầy đủ các xã, phường chưa đạt tiêu chuẩn để tham mưu cấp có thẩm quyền xem xét tiếp tục sắp xếp. Việc sáp nhập sẽ được thực hiện trên cơ sở đánh giá khoa học, thực tiễn và pháp lý, đồng thời tính đến các yếu tố lịch sử, văn hóa, dân tộc, tôn giáo, điều kiện địa lý, bảo đảm không gây xáo trộn đời sống người dân và hoạt động của chính quyền cơ sở.
Bộ cũng kiến nghị cho phép thành lập các phường mới trên cơ sở những thị trấn và khu vực đô thị đủ điều kiện; hình thành một số phường quy mô lớn giữ vai trò hạt nhân phát triển của tỉnh, thành phố và xây dựng các đặc khu kinh tế thế hệ mới làm cực tăng trưởng.
"Tinh thần chung là không sắp xếp chạy theo số lượng, không gây nên xáo trộn không cần thiết nhưng cũng không để những bất hợp lý về đơn vị hành chính cản trở phát triển", tham luận của Bộ Nội vụ nêu.
Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cả nước giảm số đơn vị hành chính cấp xã từ 10.035 xuống còn 3.321. Theo Nghị quyết 112/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, xã miền núi phải có tối thiểu 5.000 dân và 100 km2; xã hải đảo 2.500 dân và 15 km2; các xã còn lại 16.000 dân và 30 km2. Phường phải có ít nhất 21.000 dân, diện tích 5,5 km2.
