Những quy định về cơ cấu, tổ chức lại đơn vị sự nghiệp công lập (ĐVSNCL) tại các địa phương vừa được nêu rõ trong Kế hoạch số 130 của Ban Chỉ đạo triển khai Nghị quyết 18-NQ/TW.
Văn bản này xác định rõ danh mục các lĩnh vực sự nghiệp công lập mà tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương phải duy trì, đồng thời đưa ra nguyên tắc sắp xếp, kiện toàn để tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả cung ứng dịch vụ công.
Các nhóm đơn vị sự nghiệp cơ bản
Ở cấp tỉnh, các đơn vị sự nghiệp công lập chủ yếu tập trung trong những lĩnh vực cốt lõi.
Lĩnh vực giáo dục và đào tạo vẫn chiếm tỷ trọng lớn, với hệ thống trường phổ thông công lập, các trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên, trường cao đẳng và trung cấp công lập.
Lĩnh vực y tế được tổ chức theo hướng mỗi tỉnh có ít nhất một bệnh viện đạt cấp chuyên sâu, đồng thời có bệnh viện lão khoa hoặc khoa lão khoa trong bệnh viện đa khoa. Các trung tâm y tế, bệnh viện đa khoa cấp huyện trước đây được chuyển về trực thuộc Sở Y tế để tổ chức chăm sóc sức khỏe theo khu vực liên xã, phường.
Ở cấp xã, Kế hoạch quy định rõ sẽ thành lập trạm y tế xã, phường, đặc khu trực thuộc UBND cấp xã, đồng thời tổ chức các điểm khám bệnh dựa trên cơ sở các trạm y tế trước đây. Việc sắp xếp này nhằm bảo đảm nhu cầu phòng bệnh, chăm sóc sức khỏe ban đầu và khám chữa bệnh cơ bản cho người dân ngay tại địa bàn, tạo điều kiện thuận lợi hơn trong tiếp cận dịch vụ y tế.
Lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch gồm trung tâm văn hóa, bảo tàng, thư viện, đoàn nghệ thuật, nhà hát, cơ sở thể thao công lập.
Lĩnh vực khoa học - công nghệ, nông nghiệp và môi trường có các viện, trung tâm nghiên cứu ứng dụng, trung tâm khuyến nông, trung tâm giống cây trồng, vật nuôi, đơn vị quan trắc môi trường.
Lĩnh vực thông tin - truyền thông vẫn duy trì đài phát thanh, truyền hình, báo chí địa phương và trung tâm công nghệ thông tin.
Đây là những trụ cột bảo đảm cung ứng dịch vụ công cơ bản, đáp ứng nhu cầu dân sinh và bảo đảm an sinh xã hội.
Sắp xếp theo đặc thù vùng, miền
Ngoài các nhóm đơn vị sự nghiệp cơ bản, mỗi địa phương có thể tổ chức thêm một số đơn vị phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội. Theo đó, tỉnh ven biển có thể duy trì đơn vị chuyên ngành thủy sản. Tỉnh miền núi có thể có đơn vị phát triển lâm nghiệp, bảo tồn thiên nhiên. Các đô thị lớn có thể tăng cường đơn vị phục vụ xúc tiến thương mại, đầu tư hoặc dịch vụ công cộng đặc thù.
Nguyên tắc chung là tinh giản, tránh chồng chéo chức năng. Những thiết chế quy mô nhỏ, hoạt động phân tán sẽ được sáp nhập hoặc tổ chức lại thành một đầu mối để nâng cao hiệu quả.
Một điểm quan trọng trong quy định mới là phân loại ĐVSNCL theo tính chất nhiệm vụ:
Đơn vị phục vụ quản lý nhà nước (như trung tâm lưu trữ, trung tâm công nghệ thông tin) tiếp tục do ngân sách bảo đảm chi thường xuyên.
Đơn vị cung cấp dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu (giáo dục phổ thông, y tế dự phòng, khám chữa bệnh cơ bản) được Nhà nước bảo đảm phần lớn kinh phí.
Đơn vị có khả năng xã hội hóa cao (nghệ thuật biểu diễn, thể thao thành tích cao, dịch vụ khoa học - công nghệ) sẽ từng bước chuyển sang cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm, Nhà nước chỉ đặt hàng hoặc hỗ trợ cho nhiệm vụ đặc thù.
Phân loại này giúp xác định rõ trách nhiệm của Nhà nước đối với từng loại hình, đồng thời tạo hành lang pháp lý để đơn vị sự nghiệp nâng cao tính tự chủ, tránh ỷ lại vào ngân sách.
Theo lộ trình, đến năm 2030, số lượng ĐVSNCL toàn quốc dự kiến giảm ít nhất 20%. Tuy nhiên, việc sắp xếp không phải cắt bỏ một cách cơ học, mà dựa trên nhu cầu thực tế và chất lượng cung ứng dịch vụ công. Mỗi địa phương sẽ giữ lại những đơn vị thực sự cần thiết, đồng thời khuyến khích xã hội hóa ở các lĩnh vực phù hợp.
Điều này hứa hẹn xây dựng một hệ thống ĐVSNCL tinh gọn, hiệu quả, phục vụ tốt hơn cho người dân, đồng thời giảm gánh nặng cho ngân sách, góp phần hiện thực hóa mục tiêu đổi mới căn bản hệ thống cung cấp dịch vụ công .
