Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump đề cử ông Kevin Warsh làm chủ tịch tiếp theo của Cục Dự trữ liên bang (Fed) đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong mối quan hệ vốn đang căng thẳng giữa Nhà Trắng và ngân hàng trung ương quyền lực nhất thế giới.
Những kỳ vọng chính trị về sự thay đổi mạnh mẽ trong chính sách tiền tệ, sẽ đan xen với những ràng buộc cứng rắn của thể chế, thị trường và thực tế kinh tế.
Một sự lựa chọn mang tính chính trị, nhưng không thuần chính trị
Sau nhiều năm công khai chỉ trích Fed và cá nhân Chủ tịch Jerome Powell, Tổng thống Donald Trump rốt cuộc đã có trong tay một ứng viên được ông xem là “đúng vai” để dẫn dắt ngân hàng trung ương quyền lực nhất thế giới. Ông Kevin Warsh được Tổng thống Donald Trump mô tả là một người “hiểu thị trường” và sẵn sàng điều chỉnh chính sách theo hướng mềm mỏng hơn, hạ áp lực chi phí vốn và kích thích tăng trưởng.
Thực tế, Warsh không phải nhân vật ngoại đạo. Ông từng là Thống đốc Fed giai đoạn 2006-2011, giữ vai trò quan trọng trong thời kỳ khủng hoảng tài chính toàn cầu, đồng thời là cầu nối giữa Fed và Phố Wall trong giai đoạn thị trường căng thẳng nhất.
Chính hồ sơ đó khiến Warsh nhận được sự ủng hộ tương đối rộng từ giới tài chính. Nhiều tổ chức phân tích, trong đó có Wells Fargo và Natixis, cho rằng Warsh là một lựa chọn “đáng tin cậy” và có đủ uy tín để trấn an thị trường, đặc biệt trong bối cảnh những lo ngại về tính độc lập của Fed gia tăng sau các cuộc công kích công khai của Tổng thống Donald Trump nhằm vào Chủ tịch Jerome Powell.
Tuy nhiên, động cơ chính trị phía sau đề cử này là điều khó phủ nhận. Ông Trump đã nhiều lần công khai bày tỏ mong muốn lãi suất điều hành của Mỹ giảm mạnh, thậm chí xuống mức 1%, nhằm thúc đẩy tăng trưởng và hỗ trợ thị trường tài chính. Trong bối cảnh đó, Warsh được xem là người có quan điểm gần hơn với Nhà Trắng so với Chủ tịch Powell.
Một hình ảnh không nhất quán
Một trong những điểm khiến thị trường phân vân nhất về Kevin Warsh là sự khác biệt rõ rệt giữa hình ảnh của ông trong quá khứ và những phát biểu gần đây. Trong giai đoạn sau khủng hoảng 2008, Warsh được xem là người có quan điểm “diều hâu” thận trọng. Ông ủng hộ các biện pháp khẩn cấp để ổn định hệ thống tài chính, nhưng phản đối mạnh mẽ việc kéo dài các chương trình nới lỏng định lượng (QE).
Tại các cuộc họp của Ủy ban Thị trường Mở Liên bang (FOMC) vào năm 2010 Warsh từng cảnh báo rằng lợi ích của việc mua thêm trái phiếu là “nhỏ và thoáng qua”, trong khi rủi ro là “không chắc chắn và có thể rất lớn”. Ông cho rằng sự phục hồi yếu kém của kinh tế Mỹ khi đó không bắt nguồn từ chính sách tiền tệ, mà từ các yếu tố tài khóa, quy định và thương mại “không thân thiện với tăng trưởng”.
Lập trường này tiếp tục được Warsh duy trì trong nhiều năm sau khi rời Fed. Trong các bài viết và phát biểu công khai, ông nhiều lần chỉ trích quy mô bảng cân đối kế toán của Fed, cho rằng ngân hàng trung ương đã mở rộng can thiệp quá mức vào thị trường trái phiếu và cần từng bước thu hẹp vai trò này.
Tuy nhiên, trong thời gian gần đây, Warsh lại thể hiện quan điểm mềm mỏng hơn với lãi suất, đồng điệu với lập luận của chính quyền ông Trump rằng tăng trưởng năng suất, đặc biệt nhờ công nghệ và trí tuệ nhân tạo, có thể giúp nền kinh tế Mỹ tăng tốc mà không gây áp lực lạm phát kéo dài.
Theo đánh giá của TD Securities, chính sự song hành giữa “bản năng diều hâu” trong kiểm soát lạm phát và “sự sẵn sàng cắt giảm lãi suất” trong ngắn hạn khiến lập trường chính sách của Warsh trở nên khó đoán định hơn trong con mắt thị trường. Chính sự đan xen này buộc giới phân tích phải đặt ra câu hỏi: đây là một sự thay đổi quan điểm mang tính thực chất, hay chỉ là động thái điều chỉnh chiến thuật trước khi bước vào cương vị mới?
Những giới hạn với quyền lực Chủ tịch Fed
Trong khi Tổng thống Donald Trump kỳ vọng Warsh sẽ thúc đẩy cắt giảm lãi suất mạnh mẽ hơn, nhiều chuyên gia cảnh báo rằng việc kỳ vọng một Fed “đổi màu” ngay lập tức là không thực tế. Ông Roger Ferguson Jr., cựu Phó chủ tịch Fed, cho rằng cấu trúc thể chế của ngân hàng trung ương Mỹ được thiết kế để hạn chế quyền lực cá nhân của chủ tịch. “Fed không phải là tổ chức có thể bị điều khiển bởi một người, dù đó là chủ tịch”, ông nhận định.
Thực tế cho thấy quyền lực của Chủ tịch Fed bị giới hạn đáng kể bởi cơ chế ra quyết định tập thể. Ủy ban Thị trường Mở liên bang (FOMC) gồm 19 thành viên, trong đó 12 người có quyền biểu quyết, và mọi quyết định chính sách đều phải đạt được sự đồng thuận hoặc ít nhất là đa số rõ ràng.
Theo JPMorgan, ngay cả khi Warsh ủng hộ cắt giảm lãi suất, ông vẫn phải đối mặt với một FOMC đang ở trong tình trạng phân hóa sâu sắc nhấ trong nhiều năm trở lại đây. Một số thành viên lo ngại rằng lạm phát, dù đã hạ nhiệt so với giai đoạn đỉnh điểm, vẫn dai dẳng trên mức mục tiêu 2%. Trong kịch bản đó, việc nới lỏng chính sách quá sớm có thể khiến uy tín kiểm soát lạm phát của Fed bị tổn hại.
Capital Economics cũng lưu ý rằng Warsh hiện không có nhiều “đồng minh tự nhiên” trong FOMC. Một số thống đốc có thể hoài nghi động cơ của ông, đặc biệt trong bối cảnh ông được xem là người có mối liên hệ chính trị chặt chẽ với Nhà Trắng. Điều này khiến nhiệm vụ đầu tiên và quan trọng nhất của Warsh, không phải là thay đổi chính sách, mà là thuyết phục chính các đồng nghiệp của mình. Nếu không giành được sự ủng hộ của Ủy ban, Warsh “có nguy cơ phải đối mặt với mức độ chỉ trích từ Nhà Trắng tương tự như những gì Jerome Powell từng trải qua”.
Wells Fargo cũng nhấn mạnh rằng, bất chấp những tranh cãi, người tiền nhiệm của Warsh - Chủ tịch Jerome Powell, là một “nhà xây dựng sự đồng thuận xuất sắc”, có khả năng dẫn dắt FOMC vượt qua các bất đồng để đi đến quyết định chung. Đây sẽ là một tiêu chuẩn không dễ vượt qua đối với Chủ tịch mới.
Thu hẹp bảng cân đối kế toán: Tham vọng lớn, rủi ro không nhỏ
Một trong những điểm nhất quán trong tư duy của Warsh là mong muốn thu hẹp bảng cân đối kế toán của Fed. Ông nhiều lần chỉ trích các chương trình QE vì cho rằng chúng làm méo mó tín hiệu thị trường, khuyến khích chính phủ vay nợ và khiến Fed vượt quá vai trò truyền thống.
Tuy nhiên, các nhà phân tích cảnh báo rằng hiện thực hóa tham vọng này không hề đơn giản. Theo Pantheon Macroeconomics, việc Fed rút nhanh khỏi thị trường trái phiếu có thể đẩy lợi suất tăng mạnh, kéo theo lãi suất thế chấp cao hơn và gây áp lực trực tiếp lên thị trường nhà ở - một hệ quả khó chấp nhận về mặt chính trị.
Chuyên gia Joseph Abate của SMBC Capital Markets cũng nhấn mạnh rằng mong muốn một bảng cân đối nhỏ hơn là một chuyện, nhưng triển khai trong thực tế lại là chuyện khác. Hệ thống ngân hàng Mỹ hiện phụ thuộc vào lượng dự trữ dồi dào, và việc thu hẹp quá nhanh có thể gây xáo trộn nghiêm trọng cho thị trường tiền tệ.
Bản thân Warsh từng thừa nhận rủi ro của việc “thoát QE” quá nhanh. Ông cảnh báo rằng một quá trình thiếu trật tự có thể khiến chính sách tiền tệ trở nên “lúng túng và gây nhiễu”, làm suy giảm niềm tin của thị trường - điều mà một Chủ tịch Fed mới chắc chắn muốn tránh.
Ít dẫn dắt hơn, nhiều bất định hơn
Nếu có một thay đổi rõ ràng dưới thời Kevin Warsh thì đó có thể là cách Fed giao tiếp với thị trường. Warsh từ lâu đã chỉ trích việc ngân hàng trung ương cung cấp quá nhiều “định hướng tương lai”, khiến nhà đầu tư phụ thuộc quá mức vào từng phát biểu của quan chức Fed. Quan điểm này làm dấy lên khả năng Fed sẽ giảm bớt việc công bố dự báo chi tiết, thậm chí hạn chế các thông điệp mang tính định hướng trước.
Theo đánh giá của Wells Fargo, điều này có thể khiến các điểm ngoặt chính sách trở nên ít hơn nhưng gây tác động mạnh hơn khi Fed quyết định thay đổi hướng đi. Với thị trường tài chính toàn cầu, điều đó đồng nghĩa với mức độ bất định cao hơn trong ngắn hạn, dù về dài hạn có thể giúp khôi phục vai trò của tín hiệu thị trường.
Dan Siluk, nhà quản lý danh mục tại Janus Henderson, nhận định rằng thị trường nên chuẩn bị cho một Fed “vừa chính thống hơn, vừa khó đoán hơn”, đánh dấu một sự thay đổi thực chất so với giai đoạn hậu khủng hoảng tài chính toàn cầu.
Thử thách lớn nhất: Giữ khoảng cách với Nhà Trắng
Có lẽ thách thức lớn nhất với Kevin Warsh không nằm ở kỹ thuật chính sách, mà ở chính trị. Ông được đề cử bởi một Tổng thống nhiều lần công khai hoài nghi, thậm chí công kích tính độc lập của Fed trong khi, thị trường tài chính lại cực kỳ nhạy cảm với bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy ngân hàng trung ương chịu áp lực chính trị.
Nhiều nhà quan sát cho rằng Warsh đủ bản lĩnh để hiểu rằng đánh mất uy tín của Fed sẽ gây tổn hại nghiêm trọng cho nền kinh tế Mỹ. Narayana Kocherlakota, cựu quan chức Fed, nhận định Warsh là người “rất thông minh và độc lập” và sẽ không ngần ngại đi ngược Nhà Trắng nếu điều kiện kinh tế đòi hỏi.
Tuy nhiên, tiền lệ từ mối quan hệ giữa ông Trump và Chủ tịch Powell cho thấy áp lực chính trị sẽ không hề giảm. Việc Tổng thống liên tục chỉ trích Chủ tịch Fed, thậm chí để ngỏ khả năng điều tra, đã tạo ra áp lực chưa từng có đối với tính độc lập của ngân hàng trung ương.
Fed dưới thời Kevin Warsh nhiều khả năng sẽ thay đổi về giọng điệu, cách truyền thông và một số ưu tiên chiến lược, hơn là tạo ra cú rẽ mạnh trong chính sách tiền tệ. Các ràng buộc từ lạm phát, thị trường tài chính và cấu trúc ra quyết định của FOMC sẽ tiếp tục là giới hạn cứng cho mọi tham vọng cải tổ. Trong bối cảnh đó, thước đo lớn nhất cho nhiệm kỳ của Chủ tịch mới không nằm ở việc lãi suất giảm bao nhiêu, mà ở việc liệu Fed có giữ được vai trò một định chế độc lập, đáng tin cậy trong con mắt thị trường và công chúng toàn cầu hay không.
