Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11 đã làm thay đổi tương quan lực lượng tại Washington khi đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội Mỹ. Kết quả này không chỉ tác động đến chương trình lập pháp của chính quyền Tổng thống Donald Trump trong hai năm cuối nhiệm kỳ mà còn đặt ra yêu cầu điều chỉnh cách thức triển khai một số chính sách đang gây tranh luận.
Nới lỏng chính sách trục xuất người nhập cư?
Trong cuộc phỏng vấn với chương trình 60 Minutes của CBS News phát sóng ngày 8/11, Tổng thống Trump đã đề cập khá cởi mở đến khả năng hợp tác với phe Dân chủ về vấn đề nhập cư, đồng thời thừa nhận một số khía cạnh trong chính sách trục xuất người nhập cư của chính quyền có thể đã quá cứng rắn.
Đây là một trong những tín hiệu rõ ràng nhất về khả năng điều chỉnh chính sách sau bầu cử. Ông Trump cho biết muốn tìm kiếm một thỏa thuận "có thể thực hiện được" với đảng Dân chủ, trong đó có thể xem xét quy chế cư trú hợp pháp cho những người nhập cư đã sinh sống lâu năm tại Mỹ, có việc làm và đóng thuế.
Tổng thống Mỹ vẫn khẳng định cần trục xuất những người phạm tội nghiêm trọng, buôn bán ma túy hoặc gây nguy hiểm cho cộng đồng. Tuy nhiên, ông phân biệt nhóm này với những người đã sinh sống tại Mỹ 10-15 năm, làm việc trong các ngành dịch vụ, khách sạn hoặc chăm sóc cảnh quan.
"Tôi nghĩ chính sách đó có thể đã quá cứng rắn", ông Trump nói khi được hỏi liệu chiến dịch trục xuất có đi quá xa hay không.
Iran: Tìm kiếm lối ra nhưng chưa từ bỏ mục tiêu
Cuộc chiến Iran không chỉ là vấn đề đối ngoại mà còn gắn với giá năng lượng, chi phí sinh hoạt và tương quan quyền lực giữa Nhà Trắng với Quốc hội.
Trong cuộc phỏng vấn với CBS News, ông Trump thừa nhận chiến tranh và giá xăng tăng là những yếu tố ảnh hưởng đến kết quả bầu cử của đảng Cộng hòa. Tuy nhiên, ông vẫn bảo vệ quyết định tiến hành chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, cho rằng hành động này cần thiết để ngăn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân.
Khi được hỏi liệu có muốn leo thang xung đột sau bầu cử hay không, ông Trump trả lời rằng ông không tìm cách làm điều đó và không thấy có lý do cần thiết phải leo thang vào thời điểm hiện tại. Ông cũng cho rằng Iran có thể tiến tới một thỏa thuận.
Những phát biểu này cho thấy Washington có thể ưu tiên tìm kiếm một giải pháp ngoại giao hoặc duy trì trạng thái kiềm chế quân sự trong thời gian tới. Tuy nhiên, chưa thể coi đây là sự thay đổi trong mục tiêu chiến lược của chính quyền Tổng thống Trump đối với Iran.
Theo Reuters, ông Trump vẫn có quyền tự chủ đáng kể trong việc hoạch định chính sách đối ngoại và chỉ huy quân đội, ngay cả khi đảng Dân chủ nắm quyền kiểm soát Quốc hội. Các nghị sĩ Dân chủ có thể sử dụng quyền giám sát, điều tra và đặc biệt là quyền phân bổ ngân sách để gây sức ép đối với các hoạt động quân sự của chính quyền.
Lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện Chuck Schumer đã tuyên bố đảng này sẽ tìm cách chấm dứt cuộc chiến Iran. Một trong những phương án được đề cập là sử dụng quyền kiểm soát ngân sách để hạn chế nguồn tài chính dành cho các chiến dịch quân sự.
Áp lực đối với chính quyền còn đến từ dư luận. Cuộc thăm dò Reuters/Ipsos công bố ngày 10/11 cho thấy 71% người trưởng thành Mỹ được khảo sát ủng hộ việc Quốc hội thông qua luật chấm dứt cuộc chiến Iran, trong đó có 51% cử tri Cộng hòa. Kết quả này cho thấy mong muốn hạ nhiệt xung đột không chỉ xuất hiện trong phe Dân chủ mà còn được chia sẻ bởi một bộ phận đáng kể cử tri của đảng Cộng hòa.
Kinh tế và thương mại: Sức ép tìm kiếm đồng thuận
Bên cạnh nhập cư và Iran, chi phí sinh hoạt cũng là vấn đề mà chính quyền ông Trump khó có thể bỏ qua sau bầu cử. Giá nhiên liệu, thực phẩm và các khoản chi tiêu thiết yếu tiếp tục là mối quan tâm lớn của cử tri Mỹ.
Trong cuộc phỏng vấn với CBS News, ông Trump bảo vệ thành tích kinh tế của chính quyền, cho rằng các chỉ số tăng trưởng và thị trường chứng khoán đều tích cực. Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận có thể đã truyền tải chưa hiệu quả những kết quả này tới công chúng.
"Tôi nghĩ đó là vấn đề truyền thông chưa tốt, có thể là từ phía tôi", ông nói.
Các cuộc thăm dò sau bầu cử cho thấy khoảng 3/4 cử tri đánh giá tình hình kinh tế ở mức kém hoặc không tốt. Giá xăng, thực phẩm, dịch vụ tiện ích và chăm sóc sức khỏe là những vấn đề được quan tâm hàng đầu. Khoảng 2/3 cử tri được khảo sát cho rằng chính sách thuế quan của ông Trump gây ảnh hưởng tiêu cực đến kinh tế Mỹ.
Đáng chú ý, cuộc thăm dò do Reuters/Ipsos công bố ngày 10/11 cho thấy 62% người được hỏi ủng hộ việc bãi bỏ các mức thuế nhập khẩu do ông Trump áp đặt. Có tới 9/10 người tham gia khảo sát muốn Quốc hội mới ưu tiên giải quyết vấn đề chi phí sinh hoạt trong 100 ngày đầu tiên.
Những con số này cho thấy áp lực điều chỉnh không chỉ tập trung vào các vấn đề đối ngoại hay nhập cư mà còn liên quan trực tiếp đến chính sách kinh tế trong nước.
Tuy nhiên, cho đến nay, ông Trump chưa phát đi tín hiệu rõ ràng về việc từ bỏ chính sách thuế quan. Đây vẫn là một trong những công cụ kinh tế quan trọng mà ông sử dụng để thúc đẩy sản xuất trong nước, bảo vệ ngành công nghiệp Mỹ và đàm phán thương mại với các đối tác.
Với việc đảng Dân chủ kiểm soát Quốc hội từ tháng 1/2027, các cuộc thương lượng về ngân sách, thuế và những chính sách kinh tế lớn có thể trở nên phức tạp hơn. Tổng thống vẫn có quyền phủ quyết các dự luật, trong khi phe Dân chủ cần sự ủng hộ đủ lớn của các nghị sĩ Cộng hòa để vượt qua quyền phủ quyết này.
Kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ đã tạo ra một môi trường chính trị mới, trong đó chính quyền Tổng thống Trump phải tính đến sự giám sát chặt chẽ hơn từ Quốc hội và những yêu cầu ngày càng rõ ràng của cử tri về chi phí sinh hoạt, nhập cư và chính sách đối ngoại.
Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa Tổng thống Mỹ sẽ phải từ bỏ chương trình nghị sự của mình. Ông vẫn nắm quyền hành pháp, quyền chỉ huy quân đội và quyền phủ quyết các dự luật. Trong nhiều lĩnh vực đối ngoại, Nhà Trắng vẫn có không gian đáng kể để tiếp tục triển khai những ưu tiên đã xác định.
