Hành trình tìm công lý của "cô gái gốc Việt đầu tiên sắp vào vũ trụ"

Từng bị xâm hại, Amanda Ngọc Nguyễn đã đấu tranh vì quyền của nạn nhân bị tấn công tình dục ở Mỹ, cũng như chinh phục ước mơ trở thành phi hành gia.

Amanda Ngọc Nguyễn sẽ trở thành người phụ nữ gốc Việt đầu tiên bay vào vũ trụ, trên chuyến phóng tên lửa New Shepard sắp tới của tập đoàn hàng không vũ trụ Blue Origin. Chuyến bay được tổ chức phi lợi nhuận Space for Humanity (S4H) của Mỹ tài trợ, theo diện Chương trình Phi hành gia Công dân dành cho những cá nhân có ảnh hưởng từ nhiều tầng lớp xã hội Mỹ.

Quê ngoại của Amanda ở Bạc Liêu, cô sinh ra năm 1991 và lớn lên tại bang California, luôn thể hiện năng lực xuất sắc trong học tập trước khi vào Đại học Harvard ở bang Massachusetts và thực tập ở NASA, nuôi dưỡng ước mơ chinh phục vũ trụ. Cô cũng từng giữ chức phó liên lạc viên Nhà Trắng tại Bộ Ngoại giao Mỹ.

Nhưng biến cố lớn xảy ra khi cô bị bạn học tấn công tình dục năm 2013, trong thời gian theo học Đại học Harvard. Biết rằng để truy tố kẻ đã tấn công mình ra tòa là một cuộc đấu tranh lâu dài và tốn kém, cô đã nộp một bộ bằng chứng y tế về hành vi xâm hại (rape kit) lên chính quyền bang này.

Với nạn nhân tấn công tình dục, tìm kiếm công lý có thể là quá trình kinh hoàng và khiến họ xấu hổ. Trái với quy định liên bang Mỹ, tại một số bang ở nước này, nạn nhân còn phải trả tiền cho quá trình đánh giá y tế để tố cáo thủ phạm.

Cảnh sát Massachusetts cho biết theo luật của bang này và một số bang khác của Mỹ, nạn nhân bị tấn công tình dục có thời hạn 15 năm để khởi kiện kẻ xâm hại, nhưng trong thời gian đó, họ phải làm thủ tục gia hạn "rape kit" 6 tháng một lần.

"Rape kit" sẽ bị tiêu hủy nếu nạn nhân không làm thủ tục gia hạn sau 6 tháng. "Để tiến hành thủ tục gia hạn, tôi phải trải qua 6 giờ trong bệnh viện", Amanda từng chia sẻ.

Theo Mạng lưới Chống Cưỡng bức, Lạm dụng và Loạn luân Mỹ (Rainn), quy trình khám nghiệm liên quan đến tội danh tấn công tình dục có thể kéo dài nhiều giờ, tùy thuộc vào nhiều yếu tố. Trong quy trình này, nhân viên khám nghiệm sẽ kiểm tra cơ thể nạn nhân từ đầu tới chân, nhằm tìm kiếm bằng chứng ADN có thể tố giác thủ phạm.

"Về cơ bản, hệ thống đó khiến tôi luôn phải sống cuộc đời của mình theo cái ngày bị cưỡng hiếp", cô nói với Guardian hồi năm 2016.

Bất cập ở Massachusetts khiến Amanda tự hỏi luật bang khác như thế nào. Cô nghiên cứu hơn 20 quyền pháp lý dành cho nạn nhân bị tấn công tình dục và nhận ra mức độ bảo vệ dành cho họ tại các bang của Mỹ có khác biệt lớn.

Kansas và Utah gần như không đảm bảo quyền cho nạn nhân bị xâm hại, ngoại trừ việc chính quyền trả phí xét nghiệm y tế ở Utah, còn Kansas cấm bắt nạn nhân phải thực hiện bài kiểm tra nói dối. Trong khi đó, California và thủ đô Washington có luật nghiêm ngặt, nhưng đều không cung cấp bản sao báo cáo từ cảnh sát cho nạn nhân.

Mỹ cũng không có báo cáo thống kê quốc gia về số lượng "rape kit" bị tiêu hủy mà nạn nhân không biết hoặc không đồng ý. Không bang nào có luật quy định lưu trữ "rape kit" cho đến hết thời gian nạn nhân có thể đệ đơn kiện.

Nhận ra bằng chứng tố cáo kẻ tấn công mình có thể bị hủy hoại, Amanda đã gác lại giấc mơ chinh phục vũ trụ, tập trung vào nỗ lực tìm công lý cho bản thân và những nạn nhân bị xâm hại khác bằng cách thay đổi quy định của luật pháp Mỹ.

"Đứng giữa ngã ba, là công lý hay ước mơ trở thành phi hành gia, tôi đã chọn công lý", Amanda kể lại trong video trên mạng xã hội hôm 26/3.

Amanda Ngọc Nguyễn trong ảnh thông báo sẽ bay vào vũ trụ. Ảnh: Blue Origin.
Amanda Ngọc Nguyễn trong ảnh thông báo sẽ bay vào vũ trụ. Ảnh: Blue Origin.

Amanda lập tức hành động. Tháng 11/2014, cô thành lập RISE, tổ chức phi lợi nhuận đại diện cho quyền của nạn nhân tấn công tình dục trên khắp Mỹ. Nhóm gồm các tình nguyện viên và nhà hoạt động, cùng thúc đẩy để đưa vấn đề về quyền của nạn nhân tấn công tình dục ra quốc hội Mỹ.

Hai tháng sau khi RISE xuất hiện, các nghị sĩ Massachusetts thông qua luật với hàng chục quyền mới cho nạn nhân tấn công tình dục. Luật giúp thiết lập hệ thống theo dõi "rape kit", cấm cơ quan hành pháp hủy bằng chứng nếu chưa kiểm tra hay thông báo cho nạn nhân.

Thành công ở Massachusetts mới chỉ là bước đầu trong mục tiêu của Amanda, đó là thông qua một dự luật về quyền của nạn nhân tấn công tình dục ở 50 bang và cả cấp liên bang. RISE tiếp đó soạn thảo đề xuất tương tự cho các nghị sĩ quan tâm tới vấn đề này ở bang California, làm việc với nghị sĩ ở New York.

Tháng 7/2015, Amanda gặp thượng nghị sĩ bang New Hampshire Jeanne Shaheen để thảo luận về dự luật cấp liên bang về quyền của nạn nhân tấn công tình dục. Dự luật được bà Shaheen đệ trình trước quốc hội Mỹ vào tháng 2/2016. Giới chức 12 bang sau đó liên hệ với RISE, ngỏ ý muốn dùng dự luật làm hình mẫu để xây dựng luật tương tự tại bang của họ.

Tháng 9/2016, dự luật của Nguyen được lưỡng viện đồng thuận thông qua ở cả Thượng viện lẫn Hạ viện Mỹ. Tổng thống Mỹ khi đó là Barack Obama ký ban hành luật tháng 10 cùng năm. Liên Hợp Quốc năm 2022 cũng thông qua nghị quyết lên án mọi hình thức bạo lực tình dục và hối thúc các quốc gia hỗ trợ nạn nhân trong quá trình tìm kiếm công lý.

Đạo luật về quyền của nạn nhân tấn công tình dục ước tính tác động đến gần 25 triệu người ở Mỹ, cũng như đem lại quyền lợi chính đáng cho 1,3 tỷ nạn nhân trên toàn thế giới. Nhiều bang Mỹ đã áp dụng đạo luật hoặc dựa vào đó để xây dựng luật bang phù hợp.

"Tôi có thể chấp nhận sự bất công hoặc viết lại luật, và tôi chọn viết lại luật", Amanda nói. "Trong 10 năm qua, tôi đã đổi chiếc kính thiên văn của mình lấy một ngòi bút để soạn thảo các văn bản luật bảo vệ nạn nhân bị xâm hại, và tôi đã thành công".

Amanda Ngọc Nguyễn ở New York City, New York, hồi tháng 2/2020. Ảnh: TIME
Amanda Ngọc Nguyễn ở New York City, New York, hồi tháng 2/2020. Ảnh: TIME

Amanda gần đây nổi lên là tiếng nói mạnh mẽ của cộng đồng người Mỹ gốc Á và quốc đảo Thái Bình Dương, phản đối nạn thù ghét nhằm vào nhóm người này. Năm 2021, cô chia sẻ video kêu gọi truyền thông tăng cường đưa tin về tình trạng thù ghét chủng tộc ở Mỹ. Vấn đề được Tổng thống Joe Biden chú ý và đưa vào bài phát biểu đầu tiên của ông sau khi nhậm chức.

Năm 2019, Amanda được đề cử giải Nobel Hòa bình vì nỗ lực đấu tranh cho quyền của nạn nhân tấn công tình dục. Năm 2022, tạp chí TIME đưa cô vào danh sách Phụ nữ của năm.

Amanda năm 2016 rời công việc tại Bộ Ngoại giao Mỹ để dành toàn thời gian cho RISE. Cô còn được truyền cảm hứng bởi các cố vấn trong thời gian ở NASA và muốn trở thành phi hành gia.

Thông tin chi tiết về thời gian, địa điểm chuyến bay vào vũ trụ của Amanda chưa được công bố, nhưng cô rất mong chờ hành trình này và tin rằng nó sẽ góp phần thay đổi cách nhìn nhận về tương lai nhân loại.

"Tôi là người Việt Nam. Tôi bay vào không gian cho những cô gái trẻ Việt Nam có thể nhìn thấy chính mình giữa những vì sao", Amanda nói. "Tôi có thể là người đầu tiên, nhưng sẽ không phải là người cuối cùng".

vnexpress.net

Đọc thêm

Podcast tản văn: Chớm đông

Podcast tản văn: Chớm đông

Trong cái se lạnh đầu đông, đôi khi, chỉ một làn khói bếp, một mùi hương quen thuộc cũng đủ khiến ta nhớ về những năm tháng tuổi thơ êm đềm.
Tôn vinh vẻ đẹp truyền thống nhân Ngày Văn hóa Việt Nam

Tôn vinh vẻ đẹp truyền thống nhân Ngày Văn hóa Việt Nam

Mừng Ngày Văn hóa Việt Nam, các không gian văn hóa, điểm di tích trong Phố cổ Hà Nội (phường Hoàn Kiếm, Hà Nội) tổ chức nhiều hoạt động với quy mô lớn. Các hoạt động tập trung vào tôn vinh những giá trị văn hóa truyền thống như các nghề thủ công, nghệ thuật biểu diễn, thú chơi truyền thống của người Hà Nội.
Podcast tản văn: Bông hoa giấy gửi cô

Podcast tản văn: Bông hoa giấy gửi cô

Tình cảm thầy trò luôn là ký ức đẹp theo năm tháng. Một bông hoa giấy nhỏ bé cũng đủ gửi gắm lòng biết ơn và nỗi nhớ thương dành tặng cô giáo cũ.
Podcast truyện ngắn: Cô Hương

Podcast truyện ngắn: Cô Hương

Trên hành trình khôn lớn, tình yêu thương, sự sẻ chia và dìu dắt của thầy cô luôn là những ký ức đẹp trong lòng mỗi học trò.
Rộn ràng ngày hội kết đoàn

Rộn ràng ngày hội kết đoàn

Hướng tới Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, Ngày Văn hóa Việt Nam, các địa phương ở Hà Tĩnh đang triển khai nhiều hoạt động thiết thực, tạo không khí vui tươi, góp phần phát huy tinh thần tương thân tương ái, gắn kết cộng đồng.
Hai thí sinh Hà Tĩnh cùng vào đêm Chung kết và trao giải Sao Mai 2026

Hai thí sinh Hà Tĩnh cùng vào đêm Chung kết và trao giải Sao Mai 2026

Hai thí sinh Hà Tĩnh là Nguyễn Mộc An và Hoàng Thu Hà cùng giành quyền góp mặt tại đêm Chung kết và trao giải Sao Mai 2026 sau đêm Liveshow 6 diễn ra tối 8/11. Đáng chú ý, Hoàng Thu Hà nhận được sự đồng thuận của đa số thành viên Ban Giám khảo để tiếp tục hành trình tại cuộc thi, sau màn bỏ phiếu đầy kịch tính ngay trên sân khấu.
Mùa cỏ hồng duy nhất trong năm ở Đà Lạt

Mùa cỏ hồng duy nhất trong năm ở Đà Lạt

Hai tháng cuối năm, cỏ hồng trải màu rực rỡ ở khu vực thung lũng Vàng, suối Vàng, thảo nguyên Masara, khi thời tiết khu vực Đà Lạt cũ (Lâm Đồng) bắt đầu khô ráo và se lạnh.
Podcast truyện ngắn: Con cháu sum vầy

Podcast truyện ngắn: Con cháu sum vầy

Khi ở tuổi xế chiều, niềm vui của cha mẹ đôi khi thật giản dị. Đó là khi được quây quần bên mâm cơm gia đình, được cảm nhận sự quan tâm của những người thân yêu.
Sôi nổi hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam

Sôi nổi hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam

Hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) và kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, Hà Tĩnh đang triển khai nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao từ tỉnh đến cơ sở, góp phần khơi dậy niềm tự hào truyền thống, lan tỏa các giá trị văn hóa quê hương trong đời sống cộng đồng.
Podcast tản văn: Giao mùa nhớ quê

Podcast tản văn: Giao mùa nhớ quê

Với tác giả Nguyễn Bá Thuyết, người con Hà Tĩnh đã xa quê gần 45 năm, quê hương vẫn là miền ký ức sâu nặng. Đôi khi, chỉ một làn gió lạnh đầu mùa cũng đủ gợi về mái nhà xưa.
Họa sĩ Lê Quang Lĩnh: Khi nghị lực hóa thành sắc màu

Họa sĩ Lê Quang Lĩnh: Khi nghị lực hóa thành sắc màu

Không để những khiếm khuyết cơ thể giới hạn ước mơ, họa sĩ Lê Quang Lĩnh (Hà Tĩnh) đã lấy nghị lực và đam mê hội họa làm điểm tựa, vươn lên khẳng định tài năng, truyền đi thông điệp mạnh mẽ về ý chí và khát vọng sống.
Gìn giữ và phát huy các giá trị di tích lịch sử ở Tùng Lộc

Gìn giữ và phát huy các giá trị di tích lịch sử ở Tùng Lộc

Với 18 di tích lịch sử, trong đó có 4 di tích cấp quốc gia, xã Tùng Lộc (Hà Tĩnh) đang huy động nguồn lực xã hội hóa, đẩy mạnh tu bổ, tôn tạo và số hóa tư liệu, góp phần lan tỏa truyền thống văn hóa và bồi đắp niềm tự hào quê hương.
Podcast truyện ngắn: Hiên nhà trở gió

Podcast truyện ngắn: Hiên nhà trở gió

Khi những ngày cuối thu dần khép lại, gió lạnh bắt đầu ùa về, lòng người như muốn tìm về một miền yêu thương, nơi có bóng dáng mẹ hiền và hơi ấm thân thuộc của mái nhà xưa.
Mỏng manh cánh hoa mỹ nhân gọi đông về

Mỏng manh cánh hoa mỹ nhân gọi đông về

Có những mùa hoa chẳng cần lời hẹn ước vẫn đều đặn trở về như một cuộc hẹn dịu dàng với đất trời. Tháng 11, phố phường Thành Sen (Hà Tĩnh) lại được đánh thức bởi sắc hồng của hoa mỹ nhân.
Hai thí sinh Hà Tĩnh cùng vào top 6 Sao Mai 2026

Hai thí sinh Hà Tĩnh cùng vào top 6 Sao Mai 2026

Mang dân ca Nghệ Tĩnh và âm hưởng núi rừng Tây Bắc đến sân khấu Sao Mai, hai thí sinh Hà Tĩnh đã tạo nên những dấu ấn riêng tại Liveshow 5 với chủ đề “Giao thoa”. Cả hai cùng vượt qua đêm thi loại trực tiếp, ghi tên mình vào top 6 Sao Mai 2026.
Xin chào,
Tôi là Chatbot của
Báo Hà Tĩnh
Hãy hỏi tôi bất kỳ điều gì bạn cần biết về
Báo Hà Tĩnh nhé. Tôi sẵn sàng hỗ trợ!