Cục Chống tham nhũng Quốc gia Ukraine (NABU) và Văn phòng Công tố Chuyên trách Chống tham nhũng (SAPO) hồi đầu tuần khởi động cuộc điều tra quy mô lớn, nhắm vào các sai phạm tại tập đoàn sản xuất điện hạt nhân Energoatom. NABU tuyên bố phát hiện "tổ chức tội phạm cấp cao" chuyên nhận hối lộ từ các nhà thầu có hợp đồng với Energoatom.
"Tổng cộng khoảng 100 triệu USD đã được chuyển qua hệ thống rửa tiền này", NABU cho biết.
Oleksandr Abakumov, lãnh đạo đội điều tra của NABU, thông báo gần 1.000 nhân sự của cơ quan đã tiến hành 70 đợt khám xét với nhiều quan chức Ukraine. Chiến dịch có tên "Midas", đặt theo tên Vua Midas trong thần thoại Hy Lạp, người có thể biến mọi thứ ông chạm vào thành vàng.
Theo Abakumov, cuộc điều tra bắt đầu từ mùa hè năm 2024 và đã kéo dài 15 tháng. Giới chức đã thu thập được các băng ghi âm có độ dài tổng cộng hàng nghìn giờ, cung cấp bằng chứng cho thấy có một nhóm tội phạm cấp cao trong lĩnh vực năng lượng.
Nhóm này yêu cầu các nhà thầu của Energoatom "lại quả" 10-15% giá trị hợp đồng, nếu không sẽ không được thanh toán cho dịch vụ hoặc sản phẩm đã cung cấp, đồng thời có thể bị loại khỏi danh sách nhà thầu.
"Một tổ chức ngầm đã xuất hiện trong tập đoàn chiến lược của nhà nước, có doanh thu hơn 200 tỷ hryvnia (4,63 tỷ USD) mỗi năm này", NABU cho biết. Toàn bộ hoạt động mua sắm, nhân sự và thanh toán của Energoatom lại bị thao túng bởi những cá nhân không giữ chức vụ nào ở tập đoàn.
NABU xác định doanh nhân Timur Mindich, biệt danh Carlson, là người đứng đầu hệ thống này. Mindich còn có quan hệ thân thiết với Tổng thống Volodymir Zelensky, trong khi các nguồn thạo tin nói hai người ít liên lạc sau khi chiến sự bùng phát.
Mindich đã tháo chạy ra nước ngoài, có thể là đến Israel, vài giờ trước khi nhóm điều tra viên đến căn hộ của nghi phạm ở Kiev để thực thi lệnh khám xét.
Truyền thông Ukraine liệt kê các nghi phạm khác gồm cựu phó thủ tướng Oleksiy Chernyshov, cựu cố vấn bộ trưởng năng lượng Ihor Myroniuk, cựu trưởng bộ phận bảo vệ vật chất và an ninh Energoatom Dmytro Basov, cựu bộ trưởng năng lượng Herman Halushchenko, hiện là bộ trưởng tư pháp, Oleksandr Tsukerman và một số doanh nhân khác.
Theo NABU, Myroniuk là thân tín chuyên thực hiện yêu cầu của Mindich, trong khi Basov sẽ chặn thanh toán cho các nhà thầu của Energoatom để đòi lại quả. Các điều tra viên cho biết Myroniuk và Basov đã tìm cách phá hủy điện thoại cá nhân trong quá trình bị khám xét.
NABU xác định có một "văn phòng tài chính" rửa tiền hối lộ thông qua mạng lưới các công ty ngoài Ukraine. Văn phòng này đặt tại một tòa nhà có liên quan gia đình nghị sĩ Andrii Derkach, người mà Myroniuk từng cố vấn. Derkach đã bỏ trốn khỏi Ukraine năm 2022, sau khi Nga mở chiến dịch tại nước này.
Hoạt động rửa tiền được điều phối bởi nhóm "Anh em Tsukerman", đối tác kinh doanh của Mindich. Các nhà điều tra tin rằng hơn 100 triệu USD đã luân chuyển qua văn phòng này, dưới hình thức tiền mặt, tài khoản ngoại tệ, tiền điện tử.
Một bản ghi âm cho thấy Tsukerman hồi tháng 2 nói nhóm dự định chuyển 300.000 USD cho cựu phó thủ tướng Chernyshov. NABU cáo buộc các nghi phạm đã đưa cho Chernyshov 1,2 triệu USD và 100.000 euro. Cựu phó thủ tướng Ukraine chưa lên tiếng về thông tin này.
Đến nay, NABU mới công bố ba phần đầu tiên của Chiến dịch Midas, và sẽ tiếp tục đăng nội dung các bản ghi âm thu được. 5 người đã bị bắt, 7 nghi phạm bị truy tố vì liên quan tổ chức tội phạm. Đây có thể trở thành vụ bê bối tham nhũng lớn nhất trong ngành năng lượng của Ukraine kể từ khi chiến sự bùng nổ.
NABU đã thu giữ hơn 4 triệu USD tiền mặt được bọc theo quy cách chuẩn của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ. "Điều này cho thấy số tiền đã được chuyển từ Mỹ cho một người nào đó, rồi được đưa về Ukraine", Abakumov nói.
Cơ sở hạ tầng năng lượng Ukraine đang liên tục hứng chịu các cuộc tập kích của Nga và đất nước đang đối mặt nguy cơ thiếu điện trầm trọng. Những cáo buộc tham nhũng trong ngành năng lượng làm dấy lên làn sóng phẫn nộ mới trong công chúng.
"Cuộc chiến này không chỉ diễn ra ở tiền tuyến, mà còn là cuộc chiến trong nội bộ đất nước, giữa những người muốn thay đổi và những người muốn che đậy mọi thứ bằng tiền bạc cùng sự im lặng", nhà hoạt động chống tham nhũng Martyna Boguslavets cho hay.
Tổng thống Zelensky tối 10/11 bày tỏ ủng hộ cuộc chiến chống tham nhũng, khẳng định đây là hoạt động "rất cần thiết" và thêm rằng "việc trừng phạt là điều không thể tránh khỏi". Nội các Ukraine ngày 11/11 giải tán Hội đồng giám sát của Energoatom và thông báo kiểm toán độc lập với công ty.
Bộ trưởng Tư pháp Halushchenko và Bộ trưởng Năng lượng Svitlana Grynchuk đã từ chức, sau khi Tổng thống Zelensky kêu gọi họ nên làm như vậy. Trong ghi âm mà NABU thu thập, Haluschenko có biệt danh "Giáo sư", còn bà Grynchuk không được coi là hưởng lợi từ bê bối tham nhũng này.
Giới chức Ukraine đã áp trừng phạt với Mindich và "người rửa tiền" Tsukerman.
Energoatom khẳng định vụ bê bối tham nhũng không ảnh hưởng đến tài sản hay tình hình tài chính của công ty, cũng như không tác động đến kế hoạch sản xuất hay an toàn của các nhà máy điện hạt nhân.
"Nhiệm vụ chính của chúng tôi vẫn là vận hành các nhà máy điện hạt nhân của Ukraine một cách đáng tin cậy, ổn định và an toàn, đảm bảo an ninh năng lượng cho đất nước", công ty cho biết.
