Bỏ khối thi truyền thống: Áp lực có dồn lên thí sinh?

Nhiều thay đổi sát “giờ G”

Tính đến nay, hơn 20 trường đại học đã công bố dự kiến phương án tuyển sinh năm 2026, trong đó nhiều trường thu hẹp, thậm chí loại bỏ các tổ hợp truyền thống như A00 (Toán, Lý, Hóa); C00 (Văn, Sử, Địa). Một số cơ sở đào tạo công bố sớm như Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQG Hà Nội), hàng loạt ngành "hot" của trường như báo chí, quan hệ công chúng, quốc tế học, tâm lý học... không còn tuyển khối C00.

Trường Đại học Luật TP Hồ Chí Minh dự kiến không tiếp tục sử dụng nhiều tổ hợp xét tuyển quen thuộc như A00, C00 và một số tổ hợp áp dụng trong kỳ tuyển sinh năm 2025. Cùng xu hướng này, Trường Đại học Công nghệ TP Hồ Chí Minh (HUTECH) cũng dự kiến không xét tuyển tổ hợp Toán, Lý, Hóa và Văn, Sử, Địa cho phần lớn các ngành đào tạo từ năm 2026.

Trường Sĩ quan Chính trị cũng không còn sử dụng tổ hợp A00 và C00 để tuyển sinh năm 2026. Thay vào đó, trường thêm khối C01 (Văn, Toán, Lý), bên cạnh các tổ hợp cũ, gồm C03 (Văn, Toán, Sử), C04 (Văn, Toán, Địa) và D01 (Văn, Toán, Anh).

Học viện Biên phòng cũng thay tổ hợp A00, C00 bằng các tổ hợp linh hoạt hơn. Những điều chỉnh này được lý giải nhằm đáp ứng yêu cầu chuẩn đầu ra ngoại ngữ và xu hướng hội nhập, song việc thay đổi vào thời điểm học sinh lớp 12 tăng tốc ôn thi đã dấy lên nhiều băn khoăn trong dư luận.

Học sinh lúng túng, “học để phòng xa”

Tại lớp 12A1, Trường THPT Lý Tự Trọng (Hà Tĩnh), nhiều học sinh lựa chọn và gắn bó với tổ hợp A00 trong suốt những năm THPT. Việc các trường đại học thu hẹp tổ hợp truyền thống khiến không ít em phải điều chỉnh lại kế hoạch học tập, lựa chọn thêm các môn không thuộc sở trường để mở rộng cơ hội xét tuyển.

Em Nguyễn Thị Thùy Dương (Lớp 12A1, Trường THPT Lý Tự Trọng) lo lắng cho biết: “Trước đây em tập trung toàn lực cho Toán, Lý, Hóa. Nhưng nhiều trường bỏ tổ hợp thi A00, em buộc phải chuyển hướng sang tổ hợp gồm Toán, Lý, Anh. Vốn thiên về các môn học tự nhiên, nay phải dồn sức cao độ cho Tiếng Anh trong thời gian quá gấp gáp khiến em thực sự bị ngợp, áp lực học tập tăng lên rõ rệt”.

Theo các giáo viên, khi chưa thể xác định tổ hợp nào thực sự có lợi trong tương lai, lựa chọn an toàn nhất của nhiều học sinh là học đều tất cả các môn. Điều này vô hình trung khiến các em học trong tâm thế lo lắng, sợ bị “loại khỏi cuộc chơi” xét tuyển. Cô Mai Thị Phượng, giáo viên Trường THPT Lý Tự Trọng trăn trở: “Việc nhiều trường đại học bỏ xét tuyển các tổ hợp truyền thống khiến nhiều học sinh băn khoăn. Bởi ngay từ năm lớp 10, các em đã lựa chọn khối thi, ngành học, trong đó nhiều em đã chọn các tổ hợp truyền thống như A00, C00. Nhưng với xu thế tuyển sinh đại học như hiện nay thì các em sẽ phải tập trung thêm một số môn học khác, thậm chí trái sở trường”.

Áp lực chồng áp lực với học sinh khối xã hội

Với những học sinh khối khoa học xã hội, áp lực còn hiện hữu rõ ràng hơn. Em Nguyễn Hồng Phúc, học sinh lớp 12 chuyên Sử, Trường THPT Chuyên Hà Tĩnh đã sớm xác định khối thi đại học C00 ngay từ khi vào lớp 10. Sau gần 3 năm miệt mài với các môn Văn, Sử, Địa, việc nhiều trường đại học công bố bỏ tổ hợp C00 khiến em buộc phải tìm thêm các phương án khác.

Thời gian gần đây, Phúc đồng thời tập trung cho kỳ thi học sinh giỏi tỉnh, ôn luyện IELTS, đăng ký tham gia các kỳ thi đánh giá năng lực. “Hầu như bất kỳ kênh xét tuyển nào được xem là có lợi thế, em đều cố gắng tham gia để mở rộng cơ hội vào đại học”, Phúc chia sẻ.

Không chỉ học sinh, những biến động trong phương án tuyển sinh còn tạo áp lực không nhỏ đối với các gia đình. Nỗi lo “lỡ nhịp” xét tuyển khiến nhiều phụ huynh cho con học thêm nhiều môn, thi nhiều chứng chỉ, tham gia nhiều kỳ thi đánh giá năng lực khác nhau.

Chị Lê Thị Kim Oanh (phường Trần Phú, Hà Tĩnh) cho biết, mỗi kỳ thi có cấu trúc, mục tiêu riêng, đòi hỏi chiến lược ôn luyện khác nhau. Điều này không chỉ khiến sức lực, tâm lý của con bị phân tán mà chi phí học tập cũng tăng lên đáng kể: “Phương án tuyển sinh đại học có nhiều thay đổi gây khó khăn cho phụ huynh trong định hướng môn học cho con. Chúng tôi phải cho con học thêm nhiều kênh khác nhau, vì vậy quá trình học con cũng áp lực, gia đình cũng áp lực”.

Cần sự ổn định và lộ trình rõ ràng

Theo Quy chế tuyển sinh đại học năm 2025, Bộ Giáo dục và Đào tạo không giới hạn số tổ hợp xét tuyển vào một ngành, song yêu cầu tổ hợp xét tuyển phải gồm ít nhất ba môn, bắt buộc có Toán hoặc Văn với trọng số tính điểm xét không dưới 25%; từ năm 2026 số môn chung của các tổ hợp phải đóng góp ít nhất 50% trọng số tính điểm xét. Việc các trường điều chỉnh tổ hợp được lý giải là nhằm bám sát quy chế, đáp ứng yêu cầu chuẩn đầu ra ngoại ngữ và chiến lược đào tạo hiện đại.

Tuy nhiên, theo ông Thái Văn Sinh - Phó Trưởng ban Văn hóa - Xã hội, HĐND tỉnh Hà Tĩnh, bất kỳ sự đổi mới nào cũng cần có “độ trễ” nhất định để học sinh và nhà trường kịp thích nghi. Khi có lộ trình phù hợp, đổi mới sẽ trở thành động lực tích cực. “Về mặt lý thuyết, đây là hướng đi đúng nhằm đánh giá toàn diện năng lực người học thay vì "học tủ" vài môn, điều này giúp các trường chọn được sinh viên có nền tảng kiến thức rộng. Tuy nhiên, về mặt thực tiễn tại Việt Nam, điều này lại đang gây ra không ít xáo trộn. Thay vì tập trung 3 môn sở trường, nhiều học sinh phải ôn luyện thêm nhiều kênh khác nhau như kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy, với kiến thức bao quát từ tự nhiên đến xã hội. Việc các tổ hợp truyền thống bị loại bỏ khiến những học sinh vốn đã đầu tư sâu vào A00 hay C00 cảm thấy cơ hội của mình bị thu hẹp ngay sát "giờ G". Rõ ràng sự thay đổi quá nhanh này đang khiến học sinh không kịp thích nghi. Đây đúng là một áp lực cho không ít học sinh và phụ huynh”, ông Thái Văn Sinh chia sẻ thêm.

Từ góc độ nhà trường, cô Nguyễn Thị Lâm - Phó Hiệu trưởng Trường THPT Nghèn nhận định, bỏ tổ hợp thi truyền thống là một bước đi tất yếu trong lộ trình đổi mới giáo dục. Tuy nhiên, để giảm áp lực cho học sinh, điều quan trọng là xây dựng một hệ thống tuyển sinh ổn định, có định hướng dài hạn để người học biết rõ mình cần chuẩn bị điều gì ngay từ bậc phổ thông: “Các trường đại học cần công bố phương án tuyển sinh sớm hơn để các em và nhà trường chủ động hơn trong học tập, ôn thi, nhất là chuẩn bị phương án tốt nhất cho những thay đổi lớn trong xét tuyển đại học, đảm bảo kết quả tốt nhất”.

Tiến sĩ Phan Khắc Nghệ - Phó Trưởng phòng Giáo dục phổ thông, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Tĩnh cho rằng, với việc phương án tuyển sinh đại học thay đổi liên tục, Sở cũng đã chỉ đạo các trường linh hoạt thích ứng, lên kế hoạch giảng dạy, ôn tập phù hợp cho học sinh lớp 12, đồng hành tư vấn hướng nghiệp, nắm bắt tâm tư nguyện vọng cũng như tâm lý học sinh. Đặc biệt, quá trình dạy học chú trọng phát triển năng lực toàn diện cho học sinh, khi các em đáp ứng đầy đủ năng lực cốt lõi, thì cho dù phương án tuyển sinh có liên tục thay đổi, các em vẫn có thể chủ động thích ứng và đạt kết quả cao trong các kỳ thi”.

Việc nhiều trường đại học đồng loạt thu hẹp hoặc loại bỏ các tổ hợp thi truyền thống cho thấy tuyển sinh đại học hiện nay vẫn thiếu những định hướng dài hạn và sự ổn định cần thiết. Nếu không được thực hiện theo lộ trình phù hợp, những thay đổi này có thể tạo ra hệ quả ngược, khiến áp lực thi cử tiếp tục đè nặng lên vai học sinh - vốn dĩ luôn cần được bảo vệ trong mỗi cuộc cải cách giáo dục.