Suy gan cấp có thể xảy ra ngay cả ở những người trẻ, trước đó hoàn toàn khỏe mạnh, chỉ sau một thời gian ngắn tiếp xúc với yếu tố gây hại cho gan như thuốc, hóa chất, virus hoặc các bệnh lý chuyển hóa hiếm gặp.
1. Suy gan cấp vì tự ý dùng thuốc nam chữa viêm dạ dày
Mới đây, Bệnh viện Đa khoa khu vực Mai Sơn (Sơn La) đã tiếp nhận một bệnh nhân nữ 29 tuổi nhập viện trong tình trạng mệt mỏi, vàng da, vàng mắt rõ rệt. Kết quả xét nghiệm cho thấy các chỉ số men gan tăng vọt: GOT 1.032 U/L (bình thường <40 U/L), GPT 1.230 U/L (bình thường <37 U/L), tức cao gấp hơn 25–30 lần mức bình thường, cảnh báo tổn thương gan nghiêm trọng.
Khai thác bệnh sử, các bác sĩ ghi nhận bệnh nhân đã tự ý sử dụng thuốc nam không rõ nguồn gốc để điều trị viêm dạ dày trong thời gian gần đây. Sau khi tiến hành các xét nghiệm cần thiết và loại trừ những nguyên nhân khác, bệnh nhân được chẩn đoán suy gan cấp do ngộ độc thuốc nam.
Tại Bệnh viện Đa khoa khu vực Mai Sơn, bệnh nhân được hồi sức tích cực, sử dụng thuốc lợi mật, thuốc hỗ trợ chức năng gan, lợi tiểu và được theo dõi chặt chẽ các chỉ số đông máu, chức năng gan – thận. Do tình trạng bệnh nặng, nguy cơ biến chứng cao, bệnh nhân đã được chuyển tới Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai để tiếp tục điều trị chuyên sâu.
Trường hợp này là lời cảnh báo rõ ràng về việc tự ý sử dụng thuốc nam, thuốc bắc theo truyền miệng, không được kiểm chứng khoa học, có thể gây hậu quả nghiêm trọng cho gan và tính mạng người bệnh.
2. Suy gan cấp do đâu?
Suy gan cấp là tình trạng suy giảm chức năng gan nghiêm trọng xảy ra trong thời gian ngắn, thường trong vòng vài ngày đến vài tuần, có thể dẫn đến hôn mê gan, rối loạn đông máu nặng, suy đa tạng và tử vong.
Nguyên nhân gây suy gan cấp rất đa dạng, trong đó phổ biến gồm:
Tự ý dùng thuốc và ngộ độc thuốc
Việc sử dụng thuốc bừa bãi, đặc biệt là thuốc nam, thuốc bắc, thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc, liều lượng, thành phần là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây suy gan cấp hiện nay. Nhiều chế phẩm có thể chứa độc chất gây hoại tử tế bào gan mà người dùng không hề hay biết.
Ngoài ra, lạm dụng thuốc paracetamol (acetaminophen) – loại thuốc giảm đau, hạ sốt phổ biến – cũng là nguyên nhân thường gặp. Việc dùng quá liều trong thời gian ngắn hoặc dùng liều cao kéo dài có thể gây hoại tử gan cấp tính. Khi nghi ngờ uống quá liều paracetamol, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay, không nên chờ xuất hiện triệu chứng suy gan.
Viêm gan virus và các virus khác
Các virus viêm gan A, B, C có thể gây tổn thương gan cấp tính, đặc biệt là viêm gan A và viêm gan B cấp. Ngoài ra, một số virus khác như herpes simplex, cytomegalovirus (CMV), Epstein–Barr cũng có thể gây suy gan cấp, nhất là ở người có hệ miễn dịch suy yếu.
Nhiễm độc và hóa chất
Ăn phải nấm độc, đặc biệt là nấm Amanita phalloides (nấm tán trắng), là nguyên nhân kinh điển gây suy gan cấp với tỷ lệ tử vong rất cao. Ngoài ra, nhiễm các hóa chất công nghiệp như carbon tetrachloride – có trong dung môi, chất làm lạnh, vecni, sáp – cũng có thể gây tổn thương gan cấp tính nghiêm trọng.
Rối loạn chuyển hóa và bệnh lý hiếm gặp
Một số bệnh lý chuyển hóa hiếm như bệnh Wilson (rối loạn chuyển hóa đồng), gan nhiễm mỡ cấp trong thai kỳ cũng là nguyên nhân gây suy gan cấp.
Bệnh tự miễn
Viêm gan tự miễn xảy ra khi hệ miễn dịch tấn công chính tế bào gan, gây viêm và phá hủy gan nhanh chóng nếu không được điều trị.
Nhiễm trùng huyết và sốc
Trong tình trạng nhiễm trùng huyết hoặc sốc, lưu lượng máu đến gan bị giảm nghiêm trọng, dẫn đến thiếu oxy và suy gan cấp.
Bệnh lý mạch máu gan và ung thư
Hội chứng Budd–Chiari gây tắc nghẽn tĩnh mạch gan hoặc ung thư gan nguyên phát, ung thư di căn gan cũng có thể dẫn đến suy gan cấp.
Đáng chú ý, vẫn có một tỷ lệ không nhỏ các trường hợp suy gan cấp không xác định được nguyên nhân.
3. Biểu hiện của suy gan cấp
Triệu chứng suy gan cấp thường xuất hiện nhanh và có thể tiến triển nặng trong thời gian ngắn, bao gồm:
Mệt mỏi, chán ăn, suy nhược, buồn nôn, nôn, ngứa da, vàng da, vàng mắt, đau tức vùng gan (hạ sườn phải), rối loạn ý thức (lú lẫn, ngủ gà, thờ ơ, hôn mê), rối loạn giấc ngủ, thay đổi hành vi.
Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường về tinh thần, hành vi hoặc vàng da nhanh, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay để được thăm khám và điều trị kịp thời.
4. Biến chứng nguy hiểm của suy gan cấp
Nếu không được xử trí kịp thời, suy gan cấp có tiên lượng rất xấu và để lại nhiều biến chứng nặng nề:
Phù não: do rối loạn điện giải và chuyển hóa, làm tăng áp lực nội sọ.
Xuất huyết: do rối loạn đông máu, dễ xuất huyết tiêu hóa, chảy máu khó kiểm soát.
Nhiễm trùng: nhiễm trùng máu, nhiễm trùng hô hấp, tiết niệu.
Suy thận: xuất hiện ở khoảng 55% trường hợp suy gan cấp, có thể là hội chứng gan – thận.
Rối loạn chuyển hóa: hạ đường huyết, rối loạn điện giải, nhiễm kiềm chuyển hóa.
Suy đa tạng, đe dọa trực tiếp tính mạng.
5. Lời khuyên của thầy thuốc
Suy gan cấp không phổ biến nhưng cực kỳ nguy hiểm. Phòng ngừa là biện pháp quan trọng nhất để bảo vệ sức khỏe gan. Người dân cần lưu ý:
Tiêm phòng đầy đủ viêm gan virus B; Hạn chế rượu bia, tránh lạm dụng đồ uống có cồn Không tự ý sử dụng thuốc nam, thuốc bắc, thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc; Đọc kỹ hướng dẫn khi sử dụng thuốc, đặc biệt là paracetamol; Người mắc viêm gan B, C cần được theo dõi và điều trị đúng phác đồ; Duy trì lối sống lành mạnh, cân nặng hợp lý; Ăn uống khoa học, bổ sung thực phẩm có lợi cho gan như rau xanh, quả mọng, tỏi, cà phê ở mức hợp lý.
Suy gan cấp có thể phòng tránh được nếu người dân nâng cao nhận thức, sử dụng thuốc an toàn và thăm khám y tế kịp thời khi có dấu hiệu bất thường.
