Nhận diện các loại cúm mùa thường gặp ở người

Trong 4 nhóm virus cúm A, B, C và D, cúm A và cúm B là hai nhóm gây bệnh cúm mùa phổ biến ở người. Nhận biết đúng đặc điểm của từng nhóm virus và các dấu hiệu cảnh báo bệnh trở nặng giúp người dân chủ động phòng ngừa, thăm khám và điều trị kịp thời.

1. Có những loại virus cúm nào?

Cúm mùa do virus cúm thuộc họ Orthomyxoviridae gây ra. Virus cúm được phân thành 4 type chính là A, B, C và D. Tuy nhiên, không phải cả 4 type đều gây bệnh cúm mùa phổ biến ở người.

Cúm A và cúm B là hai tác nhân chủ yếu gây các đợt cúm mùa ở người, có thể lưu hành và gây dịch theo mùa. Cúm C thường gây bệnh nhẹ hơn, trong khi virus cúm D chủ yếu được ghi nhận ở gia súc và hiện chưa được xác định là nguyên nhân gây bệnh ở người.

Cúm A

Virus cúm A có khả năng biến đổi di truyền và được phân chia thành nhiều phân type dựa trên hai protein bề mặt là hemagglutinin (H) và neuraminidase (N). Một số phân type như A(H1N1) và A(H3N2) có thể lưu hành ở người và gây các đợt cúm mùa.

Cúm A có khả năng gây dịch trên diện rộng. Một số chủng virus cúm A còn có thể gây đại dịch khi xuất hiện những biến đổi lớn, khiến cộng đồng có ít hoặc chưa có miễn dịch phù hợp.

Bệnh có thể diễn biến từ nhẹ đến nặng, tùy thuộc vào chủng virus, độ tuổi, tình trạng miễn dịch và các bệnh lý nền của người mắc. Người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch có nguy cơ cao gặp biến chứng như viêm phổi, suy hô hấp và làm nặng thêm các bệnh lý sẵn có.

Cúm B

Virus cúm B cũng là nguyên nhân quan trọng gây cúm mùa ở người. Khác với cúm A, virus cúm B không được phân loại thành các phân type H và N tương tự, mà được chia thành các dòng virus.

Triệu chứng cúm B có thể tương tự cúm A, bao gồm sốt, ho, đau họng, đau đầu, đau mỏi cơ và mệt mỏi. Bệnh không phải lúc nào cũng nhẹ hơn cúm A; cúm B vẫn có thể gây biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt ở trẻ em và những người thuộc nhóm nguy cơ cao.

Vì vậy, người dân không nên chủ quan hoặc tự đánh giá mức độ nguy hiểm của bệnh chỉ dựa trên loại virus cúm.

Cúm C

Virus cúm C ít được ghi nhận gây các đợt dịch lớn ở người. Nhiễm virus cúm C thường gây triệu chứng nhẹ, có thể giống cảm lạnh thông thường như sổ mũi, ho, đau họng và sốt nhẹ.

Tuy nhiên, các biểu hiện lâm sàng không đủ để xác định chính xác người bệnh nhiễm virus cúm type nào. Trong trường hợp cần thiết, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm để xác định tác nhân gây bệnh.

Cúm D

Virus cúm D chủ yếu được phát hiện ở gia súc, đặc biệt là bò. Hiện chưa có bằng chứng xác nhận virus cúm D là nguyên nhân gây bệnh cúm ở người. Do đó, virus này không được xem là tác nhân phổ biến gây cúm mùa ở người.

2. Dấu hiệu nhận biết cúm mùa cần theo dõi

Cúm mùa thường khởi phát tương đối đột ngột. Người bệnh có thể sốt, ớn lạnh, đau đầu, đau mỏi cơ, mệt mỏi, ho, đau họng, sổ mũi hoặc nghẹt mũi. Một số người, đặc biệt là trẻ em, có thể kèm theo buồn nôn, nôn hoặc tiêu chảy.

Các triệu chứng cúm mùa có thể giống cảm lạnh thông thường hoặc một số bệnh nhiễm trùng đường hô hấp khác. Tuy nhiên, cúm thường khởi phát đột ngột hơn và có thể gây sốt, đau mỏi cơ, mệt mỏi rõ rệt. Chỉ dựa vào triệu chứng, người bệnh khó xác định chính xác mình mắc cúm A hay cúm B.

Virus cúm có thể lưu hành quanh năm, nhưng hoạt động của virus và số ca mắc có thể tăng vào những thời điểm nhất định tùy theo khu vực, thời tiết và tình hình dịch tễ. Vì vậy, không nên chỉ cảnh giác với bệnh vào một vài tháng cố định trong năm.

3. Khi nào người mắc cúm cần đi khám?

Phần lớn người mắc cúm có thể hồi phục sau vài ngày đến khoảng một tuần, mặc dù ho và cảm giác mệt mỏi có thể kéo dài hơn. Tuy nhiên, một số trường hợp có thể tiến triển nặng và cần được chăm sóc y tế kịp thời.

Người bệnh cần đến cơ sở y tế nếu có các dấu hiệu như sốt cao kéo dài, tình trạng mệt mỏi tăng lên, ho nặng hơn, khó thở hoặc đau tức ngực. Đặc biệt, nếu xuất hiện khó thở rõ rệt, tím môi, lú lẫn, co giật, mất nước nghiêm trọng hoặc giảm tỉnh táo, cần cấp cứu ngay.

Ở trẻ em, các dấu hiệu cảnh báo gồm thở nhanh hoặc khó thở, lồng ngực rút lõm khi thở, li bì, co giật, không uống được hoặc tiểu ít bất thường. Người cao tuổi, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người mắc bệnh tim mạch, bệnh phổi mạn tính, đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch nên liên hệ cơ sở y tế sớm khi nghi mắc cúm.

Để phòng bệnh, người dân nên tiêm vaccine cúm mùa theo khuyến cáo, rửa tay thường xuyên, che miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi, giữ không gian sống thông thoáng và hạn chế tiếp xúc gần với người đang có triệu chứng hô hấp. Người mắc cúm nên nghỉ ngơi, uống đủ nước và không tự ý sử dụng kháng sinh vì thuốc này không có tác dụng tiêu diệt virus cúm.

Thuốc kháng virus có thể được bác sĩ chỉ định trong một số trường hợp, đặc biệt với người có nguy cơ cao hoặc bệnh diễn biến nặng. Điều trị thường có lợi nhất khi bắt đầu sớm, nhưng người bệnh nặng hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao vẫn cần được đánh giá điều trị ngay cả khi đã xuất hiện triệu chứng hơn 48 giờ.

Cúm mùa không phải lúc nào cũng là bệnh nhẹ. Chủ động tiêm vaccine, thực hiện các biện pháp phòng lây nhiễm và nhận biết sớm dấu hiệu cảnh báo sẽ giúp giảm nguy cơ biến chứng, bảo vệ sức khỏe cho bản thân và cộng đồng.