Melanin là sắc tố quyết định màu sắc làn da của mỗi người, có vai trò bảo vệ da chống lại tia cực tím từ ánh nắng. Sắc tố da melanin được tạo ra bởi các tế bào melanocytes (tế bào biểu bì tạo sắc tố) nằm rải rác ở lớp đáy của thượng bì. Nếu có quá nhiều yếu tố gây hại quá mức lên da sẽ kích thích melanin sản sinh quá mức khiến da trở nên sạm, xỉn màu, xuất hiện nám, tàn nhang...
Dược sĩ Đỗ Xuân Hòa, Trung tâm Thông tin Y khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết các tác động từ bên ngoài hoặc bên trong cơ thể đều có thể là nguyên nhân khiến da sạm, xỉn màu.
Tia UV từ ánh nắng mặt trời
Khi tiếp xúc với tia UV, cơ thể tăng sinh melanin nhằm bảo vệ các tế bào da khỏi bị tổn thương. Tia UVA và UVB trong ánh nắng mặt trời còn có thể phá hủy collagen trong da, đẩy nhanh tốc độ lão hóa. Song song, chúng khiến các tế bào trong da sản sinh men tiêu hủy cấu trúc nền MMPs. MMPs làm đứt gãy, tiêu hủy các protein dạng sợi và các phân tử proteoglycan khiến da mất độ căng sáng. Những vùng da thường xuyên tiếp xúc ánh nắng như gò má, mũi, trán hoặc mu bàn tay dễ trở nên sạm, xỉn màu hơn.
Rối loạn nội tiết
Sự thay đổi nồng độ của các hormone estrogen, progesterone và testosterone là một trong những nguyên nhân da mặt bị sạm màu phổ biến, đặc biệt ở người trên 40 tuổi, trong giai đoạn tiền mãn kinh, mãn kinh hoặc mang thai. Lúc này cơ thể kích thích sản sinh melanin quá mức ở một số vùng da nhất định, gây sạm, xỉn màu da.
Viêm da, mụn
Một số tổn thương da như viêm da, mụn có thể ảnh hưởng đến quá trình điều hòa sắc tố. Trong quá trình viêm, tế bào melanocyte có thể được kích thích sản xuất nhiều melanin hơn. Sau khi tổn thương da lành lại, lượng melanin dư thừa tích tụ trên da, tạo các vết thâm, sậm màu, thường gặp ở má, trán, cằm hoặc vùng quai hàm.
Căng thẳng, thiếu ngủ
Stress kéo dài có thể làm tăng hormone cortisol và tăng hoạt động của tuyến bã nhờn trên da, thúc đẩy phản ứng viêm và ảnh hưởng đến quá trình điều hòa sắc tố da khiến da dễ nổi mụn, xỉn màu và chậm phục hồi.
Khi cơ thể chìm vào giấc ngủ sâu là các quá trình tái tạo và sửa chữa tế bào da bị hư tổn. Thức khuya, thiếu ngủ làm gián đoạn hoặc rút ngắn thời gian tái tạo tế bào da mới. Kết quả là da bị xỉn màu theo thời gian, thiếu sức sống và dễ bị tổn thương.
Chế độ ăn thiếu cân đối
Ăn nhiều đồ chiên rán, bánh kẹo, nước ngọt, thực phẩm chế biến sẵn, ăn ít rau xanh và trái cây... có thể khiến cơ thể thiếu các dưỡng chất cần thiết, khiến da dễ xỉn màu.
Ngược lại, chế độ ăn đa dạng, đầy đủ vitamin, khoáng chất góp phần hỗ trợ làn da khỏe mạnh, sáng hơn. Bổ sung một số tinh chất thiên nhiên như P. leucotomos (chiết xuất từ dương xỉ), sakura (hoa anh đào), lemon powder (chanh) hay pomegranate (lựu đỏ) có thể giảm hình thành melanin và cải thiện độ sáng của da, từ đó góp phần nuôi dưỡng làn da từ bên trong.
Để giảm nguy cơ sạm xỉn da, dược sĩ Hòa khuyến nghị mọi người hạn chế tiếp xúc ánh nắng mặt trời trong khung giờ 10h-16h khi cường độ tia UV cao. Khi ra ngoài, nên dùng kem chống nắng và che chắn, bảo vệ da bằng áo chống nắng, đội mũ rộng vành... Duy trì chế độ ăn cân đối, sinh hoạt và giấc ngủ hợp lý góp phần nuôi dưỡng da từ bên trong. Nếu da sạm, xỉn màu kéo dài, người bệnh nên đến bác sĩ da liễu để được tư vấn và điều trị phù hợp.
