Quy hoạch nông thôn mới ở Hà Tĩnh còn nhiều nỗi lo

Từ chậm tiến độ...

Theo báo cáo của Văn phòng Điều phối Chương trình xây dựng NTM tỉnh, đến nay, có 22 xã đã phê duyệt đồ án quy hoạch NTM, trong đó có 13 xã (nhóm 13 xã điểm) và 9 xã (nhóm 35 xã)… Cùng với các xã được tỉnh chọn làm điểm ở trên, còn lại 221/235 xã mới ký hợp đồng với đơn vị tư vấn lập quy hoạch. Tham gia vào công tác quy hoạch NTM tại Hà Tĩnh có 18 đơn vị tư vấn trong và ngoài tỉnh.

Hệ thống hàng rào bằng cây xanh tại các vườn hộ gia đình ở Hương Trà (Hương Khê) vừa đảm bảo cảnh quan môi trường vừa thích ứng với vùng lũ.

Theo các đơn vị tư vấn, lập quy hoạch xã NTM không đơn giản, bởi các quy hoạch trước đây chỉ là quy hoạch phát triển “trung tâm xã” có thể gọi là “đô thị của xã” và quy hoạch sử dụng đất chung toàn xã. Còn việc quy hoạch xã NTM phải gắn với 19 tiêu chí trong bộ tiêu chí quốc gia, có định hướng phát triển về KTXH, QPAN toàn diện. Hầu như đối với công tác lập quy hoạch cho xã NTM, các đơn vị tư vấn cũng như cán bộ cấp huyện, xã đang gặp nhiều lúng túng, do đây là vấn đề mới mẻ.

Quy hoạch NTM yêu cầu tổng thể (đa ngành), trong khi đó các đơn vị tư vấn chỉ chuyên sâu vào một lĩnh vực, một ngành nên khi thông qua quy hoạch thường bị chỉnh sửa nhiều lần. Ngoài ra, phần lớn các đơn vị tư vấn bị áp lực về thời gian, thực hiện đồng thời trên nhiều xã trong khi nhân lực thiếu cũng là yếu tố dẫn đến tình trạng trên. Chính vì vậy, đã xẩy ra tình trạng có đơn vị tư vấn copy quy hoạch của xã vùng biển đặt vào xã vùng miền núi, của xã miền núi đặt vào xã đồng bằng.

Bên cạnh đó, BCĐ một vài huyện chưa thật sự tập trung chỉ đạo công tác lập quy hoạch để tạo mối liên hệ vùng giữa các xã nhằm phát triển tổng thể. Chính quyền các xã còn lúng túng, năng lực hạn chế, chưa đánh giá được hiện trạng KT-XH của địa phương mình và định hướng phát triển ra sao nên nhiều nơi khoán trắng việc quy hoạch cho các đơn vị tư vấn.

Công tác quy hoạch nói riêng và quy hoạch NTM nói chung phải lấy việc phục vụ đời sống dân sinh làm hạt nhân; vai trò cũng như ý kiến đóng góp của người dân phải được thể hiện trong đồ án. Tuy nhiên, thực tế cho thấy vai trò tham gia ý kiến của người dân trong đồ án qui hoạch còn hạn chế do đa số người dân cũng như cán bộ thôn, xóm chưa nắm mục đích, ý nghĩa của việc quy hoạch và cho rằng quy hoạch thuộc tầm “ở trên” chỉ đạo.

Ngược lại, ở một số địa phương, khi người dân tham gia góp ý điều chỉnh quy hoạch thì đơn vị tư vấn không tiếp thu chỉnh sửa, thậm chí huyện, xã không liên lạc được với tư vấn, đặc biệt có một số đơn vị tư vấn sau khi ký hợp đồng với xã lại không triển khai hoặc triển khai không đúng tiến độ như đã cam kết. “Chúng tôi phải năm lần, bảy lượt gọi điện và cử cán bộ trực tiếp đến đơn vị tư vấn (Viện Quy hoạch kiến trúc và xây dựng Hà Tĩnh) để chỉnh sửa lại quy hoạch nhưng cán bộ Viện này trốn tránh, đùn đẩy trách nhiệm cho nhau thậm chí gọi điện cũng không nghe máy” – ông Ngô Viết Hạ, Chủ tịch UBND xã Hương Trà bức xúc khi nói về tinh thần làm việc thiếu trách nhiệm của đơn vị tư vấn.

Đánh giá nguyên nhân chậm tiến độ quy hoạch, ông Đặng Ngọc Sơn - Giám đốc Sở NN&PTNT kiêm Phó trưởng BCĐ tỉnh cho rằng: “Quy hoạch NTM mới cần sự tổng hợp của nhiều ngành, nhiều lĩnh vực trong khi đó các đơn vị tư vấn chủ yếu hiểu về một ngành. Nhiều đơn vị tư vấn năng lực thực sự hạn chế, không có kiến thức chung về quy hoạch phát triển KT-XH, chưa đầu tư thời gian, nhân lực đáp ứng yêu cầu công tác quy hoạch; ở xã còn lúng túng trong triển khai chỉ đạo triển khai đồng thời 3 việc trong 1 thời gian (xây dựng đồ án QH và đề án xây dựng NTM, đề án phát triển sản xuất)".

“Quy hoạch NTM là hoạch định chiến lược phát triển KT-XH của một địa phương từ 5-10 năm và có tầm nhìn cho 10-20 năm sau, trong khi đó phần lớn tư vấn và chủ đầu tư (xã) lại không bám vào chiến lược KT-XH của huyện, tỉnh đặc biệt là chưa xâu nối quy hoạch chuyên ngành” - ông Sơn cho biết thêm.

... Đến vướng mắc trong thực hiện

Xã Cẩm Thành (Cẩm Xuyên) là 1 trong 12 xã điểm của tỉnh chỉ đạo về đích NTM trước 2013. Tháng 6/2010, xã đã ký hợp đồng với đơn vị tư vấn lập quy hoạch. Qua 6 lần góp ý, chỉnh sửa từ cấp thôn đến cấp huyện, đến tháng 1/2011, quy hoạch NTM của xã mới được UBND huyện phê duyệt. Theo Bí thư Đảng ủy xã, Trưởng BCĐ NTM Hoàng Minh Thọ, mặc dù quy hoạch đã được phê duyệt nhưng trong thực hiện quy hoạch cũng còn nhiều khó khăn.

Chủ tịch UBND tỉnh Võ Kim Cự cùng đoàn công tác kiểm tra thực địa công tác quy hoạch ở xã Hương Minh (Vũ Quang)

Khó khăn đầu tiên đó là việc thực hiện quy hoạch khu nghĩa trang (nằm trong tiêu chí môi trường). Hiện tại, Cẩm Thành có 8 khu nghĩa trang nằm rải rác trong xã. Các khu nghĩa trang bố trí tùy tiện theo kiểu “lệ làng”, dẫn đến tình trạng lãng phí đất, không đảm bảo vệ sinh môi trường. Tuy nhiên, để quy tập được 8 khu nghĩa trang này về một điểm theo quy hoạch là điều rất khó, vì ngoài việc tốn kém kinh phí còn một vấn đề hết sức quan trọng là yếu tố tâm linh. Vì vậy, hiện tại, xã chỉ còn cách đóng cửa các khu nghĩa trang trên. Nhiều địa phương, mặc dù khu nghĩa trang cũ đã đảm bảo tiêu chuẩn về môi trường, nhưng để sắp xếp, cất bốc các ngôi mộ theo quy hoạch cũng khó thực hiện.

Cá biệt có những xã mỗi thôn có 1 nghĩa trang nên rất khó khăn trong cân đối quỹ đất. Vấn đề khó khăn trong thực hiện quy hoạch khu nghĩa trang này là tình trạng chung của hầu hết các xã trong tỉnh.

Ngoài ra, Cẩm Thành cũng đang gặp vướng mắc trong thực hiện quy hoạch vùng chăn nuôi tập trung. Xã đã quy hoạch vùng chăn nuôi tập trung 20ha đảm bảo tiêu chuẩn và đã có 10 hộ đăng ký tham gia. Tuy nhiên, 20 ha đất này đã giao ổn định trong thời gian 20 năm cho một số hộ dân từ năm 1993 theo Nghị định 64 của Chính phủ. Mặc dù hiện tại, các hộ dân này không sản xuất nhưng nếu giao cho các hộ khác thì xã không thể thực hiện công tác đền bù. Vì vây, vùng quy hoạch này phải chờ đến năm 2013 mới thực hiện được.

Nhiều hộ dân thôn Đồng Bàu (Cẩm Thành - Cẩm Xuyên) phải phá bỏ hàng rào và các công trình phụ để mở rộng đường theo tiêu chuẩn NTM

Xã Hương Trà (Hương Khê) cũng vướng đến thủ tục đất đai khi thực hiện quy hoạch. Xã được thành lập trên cơ sở chuyển đổi từ Nông trường quốc doanh 20/4 và Nông trường này đã chuyển đổi thành doanh nghiệp (DN) nên toàn bộ diện tích đất đai canh tác, các công trình phúc lợi (hồ, đập thủy lợi) đều do DN quản lý. Hiện tại, trên địa bàn, diện tích đất trống do DN quản lý còn tương đối nhiều nhưng xã muốn quy hoạch làm khu chăn nuôi tập trung hay khu TMDV cũng không thực hiện được. Ngoài ra, các công trình hồ đập do DN quản lý nay đã xuống cấp, nếu sử dụng các nguồn vốn lồng ghép từ các chương trình để nâng cấp, cải tạo cũng không thực hiện được, do nguồn vốn này chỉ dành cho cấp xã chứ không dành cho DN.

Một vấn đề khó khăn trong thực hiện quy hoạch đó vấn đề xây dựng đường giao thông. Hiện nay, nhiều xã có hệ thống đường bê tông, đường nhựa trục chính của xã và của thôn đã đạt trên 70% thậm chí có xã trên 95%. Tuy nhiên, độ rộng mặt đường không đảm bảo theo tiêu chí NTM (lòng đường 5-6 m, vỉa hè 2m đối với đường trục xã; lòng đường 4-5 m, vỉa hè 1-2m đối với đường trục thôn). Để thực hiện đúng quy hoạch, người dân phải đập phá, dỡ bỏ rất nhiều công trình như hàng rào và các công trình khác để làm đường. Vấn đề này đang là rào cản lớn ảnh hưởng đến tiến trình xây dựng NTM.

Và những giải pháp

Tại Hội nghị triển khai công tác quy hoạch xây dựng NTM do BCĐ Trung ương Chương trình MTQG xây dựng NTM tổ chức vào đầu tháng 6/2011, Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Cao Đức Phát lưu ý đến một thực tế trong quy hoạch hiện nay tại các địa phương, đó là không nên quá chú trọng vào xây dựng các công trình cấp xã mà quên các công trình cấp thôn, cấp hộ gia đình. “Việc bắt đầu xây dựng cơ sở hạ tầng từ hộ gia đình, từ thôn ở một số nơi đã đem lại tác động vật chất, tinh thần rất lớn. Nó như một món quà trực tiếp, có ý nghĩa động viên khích lệ nhân dân hăng hái tham gia xây dựng NTM một cách tích cực hơn, đây mới chính là điều các địa phương cần phải làm ngay” – Bộ trưởng nhấn mạnh.

Nhân dân xã Tùng Ảnh xem xét và đóng góp ý kiến chỉnh sửa quy hoạch

Quy hoạch chậm sẽ ảnh hưởng tới việc triển khai các đề án thực hiện mục tiêu của chương trình, nhưng không vì thế mà làm vội vã, thiếu chính xác dẫn đến quy hoạch xong "bỏ tủ" không sử dụng được!? Vì vậy, việc xây dựng quy hoạch cần được các đơn vị tư vấn phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chuyên môn và đặc biệt cần sự tham gia góp ý của mỗi người dân.

Việc tổ chức thực hiện và xây dựng theo quy hoạch cần được triển khai quyết liệt để xây dựng được NTM có kết cấu hạ tầng KTXH hiện đại, tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ và bảo vệ môi trường, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hoá, đời sống vật chất, tinh thần của người dân được nâng cao. Quá trình tổ chức thực hiện quy hoạch không nên cứng nhắc, nếu cần có thể sửa đổi bổ sung cho phù hợp để đồ án đó được triển khai hiệu quả trong thực tế.