Mới đây, Công ty CP Đầu tư và Phát triển Đường sắt cao tốc VinSpeed (thuộc Tập đoàn Vingroup) và Siemens Mobility GmbH - thành viên của Tập đoàn Siemens AG (Đức) đã ký kết Thỏa thuận Hợp tác Chiến lược Toàn diện và Chuyển giao công nghệ.
Việc một doanh nghiệp tư nhân trong tổ hợp tập đoàn kinh tế đa năng hàng đầu Việt Nam chủ động tìm kiếm và ký kết hợp tác chiến lược toàn diện với một tập đoàn công nghệ hàng đầu của Đức cho thấy tư duy tiếp cận dự án hạ tầng lớn đã thay đổi rõ rệt, gắn với mục tiêu làm chủ công nghệ, từng bước nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và hình thành năng lực dài hạn cho ngành đường sắt Việt Nam.
“Nâng chuẩn” công nghệ từ đầu để… tiết kiệm chi phí
Theo TS. Nguyễn Minh Phong, chuyên gia kinh tế, nguyên Trưởng phòng Nghiên cứu kinh tế, Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế - xã hội Hà Nội, thành viên Hội đồng tư vấn kinh tế - UBTW MTTQ Việt Nam, việc VinSpeed triển khai các hoạt động cụ thể liên quan đến đường sắt cao tốc là minh chứng cho thấy năng lực và cam kết chất lượng đang dần được hiện thực hóa.
Nhìn ở trung và dài hạn, TS. Nguyễn Minh Phong đánh giá sự hợp tác giữa VinSpeed và Siemens Mobility có thể trở thành một “tảng đá nền” cho quá trình tái định vị ngành đường sắt Việt Nam. Đặc biệt việc VinSpeed chủ động tìm kiếm và ký kết hợp tác chiến lược toàn diện với một tập đoàn công nghệ hàng đầu của Đức cho thấy đây là bước đi bắt buộc để nâng chuẩn từ cấp doanh nghiệp lên cấp quốc gia và tiệm cận quốc tế.
“Nếu tiêu chuẩn ban đầu thấp, chi phí bảo trì và rủi ro an toàn về sau sẽ rất lớn. Ngược lại, nâng chuẩn ngay từ đầu giúp giảm chi phí dài hạn và tạo nền tảng phát triển bền vững”, ông phân tích.
Chia sẻ từ góc độ kỹ thuật và công nghiệp, chuyên gia Nguyễn Minh Đồng - kỹ sư lâu năm tại Đức, hiện đang làm việc tại Trung tâm Thiết kế và Thí nghiệm của Volkswagen (Đức) cũng đồng tình rằng việc VinSpeed lựa chọn hợp tác với đối tác Đức cho thấy doanh nghiệp Việt Nam đang tiếp cận một hệ sinh thái công nghệ đường sắt thuộc nhóm tiên tiến hàng đầu thế giới. Đức là quốc gia có truyền thống công nghiệp lâu đời, sở hữu năng lực công nghệ đường sắt cao tốc rất mạnh.
Khi các dự án được triển khai trên nền tảng vật liệu, công nghệ và tiêu chuẩn vận hành cao, niềm tin xã hội đối với đường sắt sẽ được củng cố, đồng thời mở ra không gian phát triển cho hệ sinh thái sản xuất – cung ứng phục vụ các dự án hạ tầng lớn trong nước. Đây không chỉ là câu chuyện của một vài tuyến đường, mà là sự thay đổi về chất trong cách tiếp cận hạ tầng quốc gia.
Làm chủ công nghệ mới là bài toán then chốt
Cũng theo ông Đồng, quá trình hợp tác và triển khai cần lưu những giá trị cốt lõi không nằm ở những con số về tốc độ tối đa, mà ở khả năng tiếp cận công nghệ thực tế và hiểu rõ các giới hạn kỹ thuật, bài toán kinh tế của đường sắt cao tốc.
Từ góc nhìn này, ông cho rằng Việt Nam nên ưu tiên lựa chọn những đối tác có kinh nghiệm thực chất trong chuyển giao công nghệ cao, không chỉ dừng ở cung cấp thiết bị hay giải pháp. Tuy nhiên, chuyển giao chỉ có ý nghĩa khi phía Việt Nam đồng thời chuẩn bị được đội ngũ nhân lực đủ trình độ để tiếp thu, làm chủ và phát triển tiếp công nghệ đó.
“Chỉ mua để sử dụng thì không khó, nhưng để hiểu, vận hành sâu và từng bước làm chủ công nghệ mới là bài toán then chốt”, ông nhấn mạnh.
Theo ông Đồng, hợp tác với đối tác Đức cần được nhìn nhận như một quá trình học hỏi có điều kiện, gắn với đào tạo con người, xây dựng năng lực kỹ thuật và quản trị vận hành ngay từ đầu. Đây là nền tảng để doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận đường sắt cao tốc theo hướng bài bản, chú trọng tính ổn định, an toàn và hiệu quả lâu dài - những yếu tố quyết định sự thành công của các dự án hạ tầng lớn, nhưng thường không thể hiện rõ qua các tuyên bố ngắn hạn.
Ông cũng lưu ý rằng đường sắt cao tốc là lĩnh vực đặc biệt phức tạp. Ngay tại Đức, dù công nghệ cho phép đạt tốc độ rất cao, việc vận hành thực tế luôn được cân nhắc kỹ trên cơ sở hiệu quả tổng thể của hệ thống, từ chi phí đầu tư, bảo trì cho đến mức độ khai thác bền vững.
“Tâm lý chung là ai cũng muốn sở hữu ‘Ferrari hay Mercedes’, tức là công nghệ hiện đại nhất. Nhưng vấn đề không nằm ở việc mua cho đẹp, mà là mua để vận hành, khai thác và trả được chi phí. Nếu không tính kỹ bài toán kinh tế, tài chính và hiệu quả lâu dài, rủi ro sẽ rất lớn”, ông Đồng lưu ý.
Do đó, điều quan trọng là làm chủ chứ không phụ thuộc công nghệ. Việc hợp tác chỉ hiệu quả nếu triển khai với lộ trình rõ ràng, gắn chuyển giao công nghệ với đào tạo và tích lũy năng lực nội tại, từng bước hình thành đội ngũ nhân lực, kinh nghiệm và năng lực cần thiết cho các dự án hạ tầng quy mô lớn trong tương lai.
