Làng gốm Cẩm Trang xưa thuộc 2 thôn Cẩm Trang và thôn Hợp Phát, xã Mai Hoa. Nơi đây từng nổi tiếng với nghề làm gốm. Theo các tài liệu ghi lại, làng gốm Cẩm Trang xưa do một số gia đình người Bắc di cư lập nên. Làng tồn tại khoảng từ thế kỷ XVII đến những năm 1930 của thế kỷ XX.
Trải qua hàng trăm năm với bao biến thiên, thăng trầm của lịch sử và thị hiếu tiêu dùng thay đổi nên làng gốm Cẩm Trang xưa đã bị thất truyền. Nhằm lưu giữ những sản phẩm của các thế hệ cha ông, từ năm 2010 đến nay, con cháu họ Lê Doãn ở thôn Cẩm Trang đã sưu tầm, lưu giữ hiện vật của làng gốm Cẩm Trang xưa tại nhà thờ của dòng họ.
Ông Lê Doãn Hùng cho biết: “Sau khi nhà thờ dòng họ được xây dựng, tôi và nhiều con cháu đã sưu tầm những hiện vật về làng nghề, trong đó có những hiện vật chúng tôi sưu tầm được, có những hiện vật mua lại. Cứ nghe ở đó có hiện vật của làng gốm Cẩm Trang xưa là chúng tôi sưu tầm đưa về dòng họ trưng bày. Hiện tại ở nhà thờ của dòng họ đã có gần 100 sản phẩm của làng gốm Cẩm Trang xưa như bình hoa, ché, chum, vại, bát... Những hiện vật này đã làm cách đây 3 đến 4 trăm năm nên một số khi sưu tầm được đã không còn nguyên vẹn nhưng chúng tôi vẫn sưu tầm, trưng bày tại nhà thờ này”.
Theo quan sát, những sản phẩm gốm của làng Cẩm Trang lưu giữ tại nhà thờ dòng họ Lê Doãn được làm từ hàng trăm năm trước nên không có đường nét tinh xảo, hoa văn cầu kỳ, đơn điệu về kiểu dáng. Tuy nhiên, lại có nét đẹp mộc mạc cổ xưa. Có những hiện vật tuổi đời lên đến hàng trăm năm. Chị Nguyễn Thị Vân Sơn - Phòng Văn hóa, UBND xã Mai Hoa cho biết: “Sau khi con cháu họ Lê Doãn sưu tầm những hiện vật của làng gốm Cẩm Trang xưa và lưu giữ lại nhà thờ của dòng họ thì người dân trong xã và một số nơi khác cũng thường xuyên liên hệ để đến tham quan. Điều đáng nói là khi sưu tầm những hiện vật này thì những thành viên của dòng họ Lê Doãn đều tìm hiểu rất kĩ về nghề gốm của làng và các hiện vật sưu tầm được. Nhờ vậy, khi đến đây tham quan, chúng tôi được nhìn, được nghe kể lại về nghề gốm đã có một thời hưng thịnh trên quê hương của mình, đã từng nuôi sống bao thế hệ nên chúng tôi thấy rất tự hào về nghề xưa của cha ông”.
Không chỉ nâng niu những ký ức của làng gốm xưa, các thế hệ con cháu trên quê hương Cẩm Trang hôm nay còn tiếp tục viết tiếp truyền thống cần cù, chịu thương chịu khó và tinh thần sáng tạo trong lao động.
Những năm gần đây, cùng với sự quan tâm đầu tư của địa phương, thôn Cẩm Trang đã có nhiều đổi thay rõ nét trong xây dựng nông thôn mới, nổi bật là cảnh quan môi trường ngày càng sáng - xanh - sạch - đẹp, đường làng ngõ xóm được bê tông hóa, hàng rào xanh, tuyến đường hoa được chăm chút gọn gàng. Năm 2022, thôn Cẩm Trang được công nhận khu dân cư nông thôn mới kiểu mẫu và hiện đang tiếp tục củng cố, nâng chất các tiêu chí.
Ông Nguyễn Anh Tuấn – Phó Chủ tịch UBND xã Mai Hoa cho biết: “Người dân Cẩm Trang đã kế thừa, phát huy rất tốt sự cần cù, bền bỉ, sáng tạo trong lao động sản xuất, xây dựng nông thôn mới. Ven sông Ngàn Sâu, nhiều mô hình kinh tế cũng đang phát triển theo hướng đa dạng, góp phần nâng cao đời sống người dân. Thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục chỉ đạo xây dựng một số tuyến đường hoa mẫu tại thôn Cẩm Trang để nhân ra diện rộng”.
Dù nghề gốm Cẩm Trang nay đã lùi vào dĩ vãng, nhưng những hiện vật được dòng họ Lê Doãn gìn giữ vẫn như một phần ký ức sống của làng quê ven sông Ngàn Sâu. Việc lưu giữ ấy không chỉ trân trọng dấu tích cha ông, mà còn góp phần gìn giữ hồn cốt làng nghề, để câu chuyện văn hóa Cẩm Trang được tiếp nối qua nhiều thế hệ. Cẩm Trang vì thế không chỉ là nơi “giữ lại” dấu tích một làng nghề, mà còn là miền quê đang vươn mình mạnh mẽ, bình dị nhưng đầy sức sống, tiếp nối mạch nguồn truyền thống bằng những mùa no ấm mới.
