Sáng 17/11, Quốc hội nghe tờ trình dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện Nghị quyết của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.
Bộ trưởng Tư pháp Nguyễn Hải Ninh cho biết một trong những điểm lớn của dự thảo là tháo gỡ vướng mắc trong tuyển dụng, phân công, quản lý và sử dụng nhân lực giáo dục. Các đề xuất mới nhằm khắc phục tình trạng phân tán, thiếu linh hoạt, dẫn tới thừa - thiếu giáo viên cục bộ.
Dự thảo giao Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo thẩm quyền tuyển dụng, tiếp nhận trên địa bàn tỉnh. Với thẩm quyền điều động, luân chuyển, bố trí, phân công, thay đổi vị trí việc làm, dự thảo quy định linh hoạt Sở Giáo dục và Đào tạo thực hiện nếu phạm vi từ hai xã trở lên, còn UBND cấp xã thực hiện trong phạm vi quản lý của mình.
Chính phủ cho biết trước sắp xếp lại, việc phân cấp thẩm quyền tuyển dụng, biệt phái cho UBND cấp huyện dẫn đến tình trạng phân mảnh trong quản lý đội ngũ, gây thừa - thiếu giáo viên cục bộ giữa các huyện. Các nhà trường không thể điều tiết, luân chuyển giáo viên khi cần thiết do khác thẩm quyền.
Bên cạnh đó, khi ngành giáo dục không chủ trì tuyển dụng, kỳ thi thường áp dụng bài thi chung như viên chức ngành khác, không đánh giá được năng lực sư phạm và phẩm chất nghề nghiệp đặc thù, ảnh hưởng chất lượng đội ngũ.
Chính phủ đánh giá nếu tiếp tục để cấp xã chủ trì tuyển dụng sẽ không khả thi vì không có cơ quan chuyên môn, không đủ điều kiện tổ chức thi tuyển; việc tổ chức thi riêng lẻ ở hơn 3.200 xã sẽ tốn kém ngân sách, tăng thủ tục và thu hẹp cơ hội của người dự thi.
Việc phân cấp, ủy quyền cho Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo sẽ bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ trong tuyển dụng, điều động, biệt phái và sử dụng đội ngũ giáo viên; khắc phục tình trạng chênh lệch, thiếu hụt cục bộ; đồng thời tạo điều kiện để ngành chủ động bố trí, điều tiết nguồn nhân lực phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục.
Ngoài cơ chế tuyển dụng, Nhà nước thực hiện chính sách ưu đãi đặc thù, vượt trội đối với giáo viên và nhân viên cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông. Phụ cấp ưu đãi nghề được đề xuất tối thiểu 70% với giáo viên, 30% với nhân viên và 100% với giáo viên ở vùng đặc biệt khó khăn, biên giới, hải đảo.
Chuẩn nghề nghiệp và chế độ đãi ngộ đặc thù được áp dụng đối với giảng viên, huấn luyện viên, nghệ sĩ, nhân lực y tế; ưu tiên đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị đạt chuẩn khu vực và quốc tế. Dự thảo cũng bổ sung chính sách phát hiện, bồi dưỡng và sử dụng nhân tài trong các lĩnh vực giáo dục đặc thù; đặt hàng đào tạo nhân lực chất lượng cao theo nhu cầu doanh nghiệp và thị trường lao động.
Dự thảo đảm bảo quyền tự chủ toàn diện cho các cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp; đổi mới chương trình giáo dục mầm non, phổ thông, đại học và giáo dục thường xuyên; tổ chức sử dụng thống nhất một bộ sách giáo khoa trên toàn quốc; xây dựng hệ thống giáo dục mở, liên thông, thúc đẩy học tập suốt đời.
Ủy ban Văn hóa và Xã hội đồng tình cơ bản với các chính sách, đồng thời đề nghị quy định rõ cơ chế giám sát, kiểm tra, báo cáo định kỳ nhằm bảo đảm minh bạch, công bằng trong tuyển dụng, điều động, thuyên chuyển nhân sự, tránh nguy cơ tiêu cực, cục bộ.
Bên cạnh đó, Chính phủ cần tiếp tục nghiên cứu quy định phân cấp, ủy quyền cho cơ sở giáo dục công lập đáp ứng đủ điều kiện, năng lực được thực hiện tuyển dụng, tiếp nhận nhân sự.
Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị làm rõ cơ chế phối hợp, chia sẻ nhân lực giữa các cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và tổ chức khoa học - công nghệ; làm rõ nguồn tài chính khi các đơn vị tuyển dụng, ký hợp đồng với chuyên gia, nhà khoa học là người nước ngoài hoặc người Việt Nam định cư ở nước ngoài.
Về chính sách thống nhất một bộ sách giáo khoa, Ủy ban đề nghị Chính phủ làm rõ quy định địa phương có điều kiện sẽ thực hiện miễn phí sách giáo khoa từ năm học 2026-2027 để tránh hiểu sai về thứ tự ưu tiên; đồng thời cân nhắc cơ chế huy động nguồn lực xã hội và địa phương khá hỗ trợ địa phương khó khăn.
Quốc hội sẽ thảo luận dự thảo nghị quyết tại hội trường vào ngày 20/11 - Ngày Nhà giáo Việt Nam; và xem xét thông qua ngày 11/12.
