Đèn kéo quân lung linh miền ký ức

(Baohatinh.vn) - Khi thị trường tràn ngập đồ chơi Trung Quốc thì mỗi dịp trung thu về, nhiều người vẫn tự làm đồ chơi cho con cháu. Trong đó, những chiếc đèn kéo quân cầu kỳ, đậm nét văn hóa truyền thống luôn để lại nhiều xúc cảm nhất…

Đèn kéo quân lung linh miền ký ức

Trẻ em rước đèn kéo quân trong đêm Trung thu. Ảnh internet.

Đời sống hiện đại đã “mang đi” rất nhiều tập tục, nhiều nét văn hóa truyền thống. Nếu như trước đây, mỗi dịp trung thu về, người người, nhà nhà làm trống bọc da cóc, đèn ông sao, đèn cá, đèn kéo quân cho con cháu chơi thì giờ đây, người ta chỉ cần ra phố là đã có thể mua được rất nhiều thứ. Tuy nhiên, đâu đó trong các làng quê Hà Tĩnh, vẫn còn những con người lặng lẽ gìn giữ những giá trị văn hóa ấy.

Đèn kéo quân lung linh miền ký ức

Chiếc đèn kéo quân được cất giữ nhiều năm của ông Hà Văn Thuận (Thôn Đông Thịnh, Hồng Lộc, Lộc Hà).

Là con trai của cụ Phan Trọng Cẩu (1911-1994) - nghệ nhân làm đèn kéo quân nức tiếng vùng hạ Can Lộc một thời, ông Phan Trọng Tọa (70 tuổi, thôn Yến Giang, xã Hồng Lộc, Lộc Hà) vẫn lặng lẽ gìn giữ nghề của cha. Ông Tọa cho biết: “Cố tôi và cha tôi ngày xưa làm đèn kéo quân rất giỏi. Cứ mỗi mùa trung thu tới, rất nhiều người đến đặt mua. Có năm làm không xuể. Đèn các cụ làm đẹp, chắc chắn, có hình ảnh sống động, gắn với những tích truyện dân gian và lịch sử nên có nhiều người thích. Không chỉ người trong xã này, nhiều người từ các xã khác ở vùng thượng Can hay Thạch Hà cũng tìm đến mua. Hồi đó, mấy anh em tôi thấy cha làm đèn thì thích lắm, vừa phụ giúp cha, vừa học hỏi. Nên sau này, người nào cũng biết làm đèn”.

Đèn kéo quân lung linh miền ký ức

Ông Phan Trọng Tọa kể về một thời “vàng son” của đèn kéo quân và chỉ cách làm đèn cho con cháu.

Cây đèn kéo quân trong truyền thống văn hóa Việt Nam thường có hình ảnh nói về việc nghĩa, về những đoàn quân lính xung trận. Những hình ảnh ấy nhằm mục đích giúp trẻ em nhớ về lịch sử cũng như giáo dục lòng yêu nước. Về sau, hình ảnh trên những chiếc đèn kéo quân được mở rộng thêm nhiều đề tài khác như thêm ông quan trạng vinh quy bái tổ, cảnh tứ linh nhảy múa, bác nông dân làm ruộng, mục đồng chăn trâu...

Ông Phan Trọng Tự - con trai ông Tọa nhớ lại: “Hồi đó, tôi thường phụ giúp ông nội làm những việc như chẻ nứa làm khung, cắt hình người, hình con vật để làm quân chạy trong lồng đèn… Giờ ông nội mất rồi, không khí làm đèn không còn như trước nữa. Tuy nhiên, mỗi mùa trung thu đến, tôi và cha đều sửa soạn, làm một cái đèn kéo quân để cho con, cháu tôi được biết về truyền thống của gia đình, biết về những nghi lễ cổ truyền của Tết Trung thu. Ngắm nhìn các con chơi đèn kéo quân, tôi lại như được trở về những ngày thơ ấu của mình. Với tôi, lúc bấy giờ trung thu nhiệm màu lắm, ánh đèn kéo quân cũng nhiệm màu lắm”.

Đèn kéo quân lung linh miền ký ức

“Cây đèn kéo quân trong truyền thống văn hóa Việt Nam thường có hình ảnh nói về việc nghĩa, về những đoàn quân lính xung trận”. Ảnh: Ông Phan Trọng Tự (thôn Yến Giang, xã Hồng Lộc, Lộc Hà) làm đèn kéo quân cho các cháu vui trung thu.

Theo truyền thống, đèn kéo quân thường được làm bằng khung gỗ hoặc nứa. Đèn khung gỗ thường đẹp và có giá thành đắt hơn đèn khung nứa. Đèn khung gỗ cũng bền hơn. Gia đình anh Tự thường chọn làm đèn bằng nứa để năm nào bọn trẻ cũng có đèn mới chơi rằm.

Đèn kéo quân lung linh miền ký ức

Ông Phan Trọng Tự thường chọn nứa làm khung cho đèn kéo quân.

Năm nay, do mưa lũ bất ngờ nên việc làm đèn ở gia đình Ông Tự bị chậm so với kế hoạch. Gần sát trung thu rồi, anh mới bày nguyên liệu ra để chẻ nứa, đo khung. Ông Tự cho biết: “Năm nay, tôi quyết định làm một chiếc đèn kéo quân cỡ đại cho các cháu vui trung thu”.

Cũng mang những ký ức đẹp về chiếc đèn kéo quân, ông Hà Văn Thuận (thôn Đông Thịnh, xã Hồng Lộc) lại có một “gia tài” gồm 5 chiếc đèn kéo quân bằng gỗ được làm khá cầu kỳ. Với ông Thuận, đó là một trong những báu vật của gia đình. Ông Thuận cho biết: “Thuở nhỏ, tôi không có đèn đi chơi trung thu như các bạn cùng trang lứa nên chỉ chạy theo chơi ké các bạn. Có lẽ vì thế, đèn kéo quân luôn là một cái gì đó rất lung linh, rất màu nhiệm trong ký ức của tôi. Cách đây chừng 8 năm, tôi nhìn thấy đèn kéo quân trong một chương trình ti vi, bèn đi tìm người chỉ cho cách làm”.

Đèn kéo quân lung linh miền ký ức

Mỗi năm đến mùa trung thu, ông Thuận lại đưa đèn kéo quân tự mình làm ra sửa sang để phục vụ các cháu.

Đèn kéo quân ông Thuận làm là loại đèn bằng gỗ tốt nên rất bền. Dù vậy, vài năm ông lại làm một cái đèn mới cho con cháu. Mỗi mùa trung thu, ông lại mang ra lau chùi, điểm tô lại cho cháu và trẻ con trong xóm chơi.

So với đèn kéo quân bằng nhựa bán trên thị trường hiện nay thì đèn kéo quân cổ truyền không màu mè bằng nhưng lại ẩn chứa nhiều giá trị giáo dục. Mỗi chiếc đèn chứa đựng cả tình cảm, cả tâm huyết của người làm. Mỗi chiếc đèn cũng mang theo trong nó bao nhiêu giấc mơ ấu thơ trong trẻo…

Đèn kéo quân lung linh miền ký ức

Các cháu bé ở thành phố Hà Tĩnh thích thú với đèn lồng, đèn cá truyền thống của ông Trương Việt Dũng (P.Bắc Hà,Tp Hà Tĩnh).

Hiện nay, ở một số vùng trên đất nước ta, nhiều nghệ nhân vẫn bền bỉ giữ nghề truyền thống. Mỗi dịp trung thu về, họ vẫn cần mẫn ngồi làm từng chiếc đèn đem bán. Đó là việc làm cần được tiếp sức nhằm gìn giữ, phát huy nét văn hóa truyền thống của cha ông. Để những chiếc đèn kéo quân cổ truyền lại có cơ hội được lung linh trong đêm hội trăng rằm, được kể cho trẻ thơ nghe về những tích xưa, chuyện cũ và giáo dục lòng yêu nước cho con trẻ…

Chủ đề NGƯỜI HÀ TĨNH

Đọc thêm

Lan tỏa văn hóa quê hương bằng văn học - nghệ thuật

Lan tỏa văn hóa quê hương bằng văn học - nghệ thuật

Từ câu chuyện sáng tạo của những văn nghệ sĩ tham gia Giải thưởng VHNT Nguyễn Du lần thứ VIII cho thấy, mỗi tác phẩm không chỉ kết tinh sáng tạo, tâm huyết mà còn chuyên chở tình yêu, trách nhiệm với quê hương. Qua đó, những giá trị văn hóa và vẻ đẹp con người Hà Tĩnh tiếp tục được gìn giữ, bồi đắp và lan tỏa.
Nhà giáo cách mạng Dương Lung

Nhà giáo cách mạng Dương Lung

Cuộc đời đồng chí Dương Lung (quê xã Thạch Khê, Hà Tĩnh) là tấm gương cao đẹp của người cộng sản hết lòng vì dân, vì nước. Đồng chí đã được Đảng, Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý.
Đôi bàn tay già nặn đất thành "hoa”

Đôi bàn tay già nặn đất thành "hoa”

Ở tuổi 80, bà Lê Thị Sinh (thôn Xuân Hoa, xã Cổ Đạm, Hà Tĩnh) vẫn miệt mài nhào đất, nặn nồi, gìn giữ ký ức về một nghề truyền thống từng nổi tiếng khắp vùng.
Khi KOL, KOC trở thành đại sứ du lịch Hà Tĩnh

Khi KOL, KOC trở thành đại sứ du lịch Hà Tĩnh

Thông qua các hoạt động khảo sát, trải nghiệm và sáng tạo nội dung trên nền tảng số, các KOL, KOC đang góp phần đưa cảnh sắc, văn hóa, ẩm thực và con người Hà Tĩnh đến gần hơn với công chúng, mở thêm hướng quảng bá và kết nối du lịch địa phương.
Rà soát, “điểm danh” số hóa di sản nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa

Rà soát, “điểm danh” số hóa di sản nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa

Đợt kiểm kê được triển khai trên phạm vi toàn tỉnh nhằm rà soát, đánh giá đầy đủ hiện trạng di sản văn hóa phi vật thể, di sản tư liệu và hệ thống di tích. Qua đó, Hà Tĩnh có cơ sở dữ liệu khoa học phục vụ công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa trong giai đoạn mới.
Nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh - Sống trong lòng người ở lại

Nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh - Sống trong lòng người ở lại

Kỷ niệm 100 năm Ngày sinh nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh (24/10/1926 – 24/10/2026), người thân, đồng nghiệp và thế hệ tiếp nối càng thêm trân trọng những công trình khảo cứu văn hóa giá trị của ông, kính trọng một trí tuệ uyên bác cùng tấm lòng nhân hậu, trọn nghĩa, trọn tình với quê hương Hà Tĩnh.
Thơ Thái Kim Đỉnh - mạch nguồn trong trẻo, đậm hồn quê Nghệ - Tĩnh

Thơ Thái Kim Đỉnh - mạch nguồn trong trẻo, đậm hồn quê Nghệ - Tĩnh

Có những người đi qua cuộc đời bằng những dấu mốc công danh, sự nghiệp; cũng có những người lưu giữ hành trình của mình bằng trang sách, vần thơ và sự bền bỉ của một tấm lòng đối với con người, quê hương. Với nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh (1926 - 2017), thơ ca không phải toàn bộ sự nghiệp, nhưng là một mạch nguồn quan trọng, chảy suốt đời sống tinh thần của ông.
Bác sĩ Nguyễn Xuân Lam - tiếng quê hương nâng nhịp bước cuộc đời

Bác sĩ Nguyễn Xuân Lam - tiếng quê hương nâng nhịp bước cuộc đời

Tròn 20 năm sau quyết định đưa huyền thoại Ngã ba Đồng Lộc lên sóng truyền hình trực tiếp trên kênh HTV9, Đài Truyền hình TP Hồ Chí Minh, bác sĩ Nguyễn Xuân Lam trở lại chiến trường xưa trong một chiều thu lặng gió. Với người cựu chiến binh, doanh nhân quê Hà Tĩnh, tình yêu quê hương chưa bao giờ dừng lại ở nỗi nhớ mà đã hóa thành hành trang tri thức, thành bản lĩnh cống hiến trên mỗi nhịp bước cuộc đời.
Theo mũi kim, giữ nghề nón Đan Du

Theo mũi kim, giữ nghề nón Đan Du

Từ những chiếc lá, vành tre... người dân thôn Đan Du (xã Kỳ Khang, Hà Tĩnh) đã làm nên những chiếc nón lá mộc mạc, đồng thời gìn giữ nghề truyền thống của nhiều thế hệ.
Để di sản văn hóa phi vật thể của Hà Tĩnh thành sản phẩm du lịch

Để di sản văn hóa phi vật thể của Hà Tĩnh thành sản phẩm du lịch

Dù sở hữu kho tàng di sản phi vật thể đồ sộ, nổi bật là dân ca ví, giặm và ca trù đã được UNESCO ghi danh, Hà Tĩnh vẫn đứng trước bài toán: Làm thế nào để những giá trị văn hóa ấy thực sự trở thành sản phẩm du lịch, để du khách có thể tiếp cận, doanh nghiệp có thể khai thác và nghệ nhân có thêm điều kiện gắn bó với di sản.
Người cán bộ xã ở Hà Tĩnh tâm huyết lan tỏa dân ca ví, giặm trên không gian số

Người cán bộ xã ở Hà Tĩnh tâm huyết lan tỏa dân ca ví, giặm trên không gian số

Hơn một thập kỷ gắn bó với phong trào văn hóa cơ sở, ngoài công việc của một công chức, anh Nguyễn Viết Bình - Phó Chánh Văn phòng HĐND, UBND xã Tùng Lộc (Hà Tĩnh) còn dành tâm huyết, sáng tạo cách làm mới để đưa những câu hát ông cha vươn xa, chạm đến trái tim hàng vạn người nghe trên không gian số.
Trung thu - Tỏa sáng những mùa trăng

Trung thu - Tỏa sáng những mùa trăng

Tết Trung thu ở Hà Tĩnh ngày nay mang nhiều dáng vẻ mới, với không gian, hình thức và trải nghiệm ngày càng hiện đại. Song, những giá trị làm nên hồn cốt của ngày tết đoàn viên vẫn được gìn giữ, trao truyền qua các thế hệ, để nét đẹp văn hóa truyền thống tiếp tục hiện diện tự nhiên trong đời sống đương đại.
Hà Tĩnh tổ chức lễ giỗ lần thứ 206 của Đại thi hào Nguyễn Du

Hà Tĩnh tổ chức lễ giỗ lần thứ 206 của Đại thi hào Nguyễn Du

Lễ giỗ lần thứ 206 của Đại thi hào Nguyễn Du không chỉ là nghi thức tri ân công lao bậc danh nhân văn hóa thế giới, mà còn là dịp quê hương Hà Tĩnh khơi dậy niềm tự hào, tiếp nối và lan tỏa tinh hoa ngôn ngữ cùng mạch nguồn giá trị nhân văn cao đẹp của dân tộc cho muôn đời sau.
Xin chào,
Tôi là Chatbot của
Báo Hà Tĩnh
Hãy hỏi tôi bất kỳ điều gì bạn cần biết về
Báo Hà Tĩnh nhé. Tôi sẵn sàng hỗ trợ!