Hò chèo cạn, diễn xướng dân gian độc đáo ở Hà Tĩnh

(Baohatinh.vn) - Hò chèo cạn là một sinh hoạt diễn xướng dân gian độc đáo của ngư dân vùng biển. Ở miền Trung có khá nhiều làng biển nổi tiếng với hò chèo cạn như: Làng Sa Động (xã Bảo Ninh, TP Đồng Hới - Quảng Bình); làng Tùng Luật (xã Vĩnh Quang, huyện Vĩnh Linh - Quảng Trị); làng Nhượng Bạn (xã Cẩm Nhượng, huyện Cẩm Xuyên - Hà Tĩnh)…

Tuy có những nét tương đồng trong diễn xướng, tín ngưỡng nhưng ở mỗi vùng quê, hò chèo cạn lại có những nét đặc sắc riêng.

Ở Nhượng Bạn, hò chèo cạn gắn với tín ngưỡng thờ cúng cá Voi của ngư dân vùng biển nơi đây. Hàng năm, vào các ngày âm lịch: 8/4 lễ cầu ngư, ngày 12/8 và 25/10 ngày kỵ đức Ngư Ông, ngư dân làng Nhượng Bạn tập trung về miếu Đức Ông tại thôn Phúc Hải để làm lễ tế và diễn xướng hò chèo cạn. Và trong các dịp lễ trên thì hò chèo cạn trong lễ cầu ngư 8/4 hàng năm được tổ chức quy mô nhất.

Hò chèo cạn, diễn xướng dân gian độc đáo ở Hà Tĩnh

Lễ hội cầu ngư, chèo cạn ở Cẩm Nhượng (Cẩm Xuyên - Hà Tĩnh) là một trong những nét văn hóa độc đáo được lưu truyền qua nhiều thế hệ. (Ảnh tư liệu)

Lễ hội cầu ngư vừa nhằm vào việc tưởng nhớ công đức của người xưa, vừa thể hiện lòng mong ước, sự cầu chúc cho một năm làm ăn phát đạt. Trong dịp lễ hội này, tín ngưỡng dân gian và sinh hoạt văn hóa - văn nghệ dân gian hò chèo cạn hòa quyện chặt chẽ với nhau, tạo cho đời sống văn hóa - tinh thần của ngư dân vùng biển Nhượng Bạn một nét riêng, đậm đà bản sắc dân tộc và bản sắc địa phương. Lễ hội có 4 phần chính: Nghi thức, tế lễ, lễ rước trên biển và lễ tế tại miếu đường. Nhưng nét hấp dẫn nhất của lễ hội chính là diễn xướng hò chèo cạn.

Hò chèo cạn được hát trong các dịp lễ cầu mùa và lễ đưa linh cho cá voi. Sau này, người dân còn sử dụng trong cả lễ đưa linh những người quá cố về với tổ tiên ông bà. Vì vậy, có thể nói, chèo cạn chia làm 2 loại, một loại là chèo cạn đưa linh dùng để đưa linh cá ông voi về với mẹ biển khơi và đưa linh hồn người chết về với suối vàng trước lúc di quan. Loại hình thứ hai là chèo cạn cầu ngư thường dùng vào đầu các mùa đánh bắt cá.

Hò chèo cạn, diễn xướng dân gian độc đáo ở Hà Tĩnh

Hàng năm, cứ vào mồng 8/4 âm lịch, tại miếu thờ Đức Ngư Ông (xã Cẩm Nhượng, Cẩm Xuyên) lại diễn ra lễ hội cầu ngư - chèo cạn. (Ảnh: Hương Thành)

Hát khoan chèo cạn gồm những điệu hò múa quạt, hát chèo cạn, hò đưa linh... Lời trong hát khoan chèo cạn, hò biển chủ yếu là thể thơ lục bát với ngôn ngữ mộc mạc, vừa dung dị, trìu mến, vừa gắn với cuộc sống con người miền biển. Nội dung các câu hò thường là cầu trời đất, thần linh phù hộ cho trời yên biển lặng, cho dân đánh bắt hải sản được mùa.

Những điệu hò biển như hò mái nhị, hò là, hò hụi... khỏe khoắn, nhịp nhàng, mô phỏng hoạt động đẩy thuyền, thả lưới, kéo lưới của người dân biển. Loại hình hát, múa chèo cạn là sự diễn tả và mô phỏng trên cạn những hoạt động chèo thuyền của người đi biển. Trong múa chèo cạn, người được ghép thành thuyền, các mái chèo được sơn phết xanh đỏ. Một người lĩnh xướng đứng ngoài thuyền dùng cờ hiệu phất và cầm nhịp cho đội chèo cạn vừa hò, vừa làm động tác chèo cạn. Xem các động tác bơi chèo của họ như đang thấy được cuộc sống của những người dân vùng biển, họ vừa hát, vừa chèo một cách thành thục. Một điều rất đặc biệt là nếu khi xưa các thành viên trong đội phải là nữ nhi chưa chồng thì ngày nay, các mẹ, các chị đã có gia đình cũng có thể tham gia hò xướng.

Hò chèo cạn, diễn xướng dân gian độc đáo ở Hà Tĩnh

Lễ hội Cầu Ngư nhằm báo đáp công ơn của thần Nam Hải phù hộ cho ngư dân an lành, trời yên biển lặng, mưa thuận gió hòa, ra biển bội thu. (Ảnh Hương Thành)

Trong lễ cầu ngư, một nghi lễ quan trọng sau khi hát múa chèo cạn là lễ rước hương án của Đức Ông lên thuyền ra hòn Bớc để làm lễ tế cúng trên biển. Một đội thuyền hàng chục chiếc được trang trí đủ sắc màu rẽ sóng ra khơi. Khi đến hòn Bớc, nghi lễ cúng tế trang trọng được diễn ra trên thuyền và những vật tế lễ được thả xuống biển.

Lễ hội cầu ngư và diễn xướng hò chèo cạn Nhượng Bạn là một loại hình văn hóa phi vật thể rất độc đáo của Hà Tĩnh cần được bảo tồn và phát huy giá trị. Các điệu múa chèo cạn, hò khoan không chỉ phục vụ các lễ hội của làng, mà còn trình diễn tại những sự kiện văn hóa của Hà Tĩnh, đặc biệt là diễn xướng phục vụ du khách du lịch.

Chủ đề Điểm du lịch Hà Tĩnh

Đọc thêm

Vị Tể tướng nào quê Hà Tĩnh từng phụng sự 3 triều vua Lê?

Vị Tể tướng nào quê Hà Tĩnh từng phụng sự 3 triều vua Lê?

Ông quê ở xã Ích Hậu, huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh, nổi tiếng là vị quan thanh liêm, chính trực, lập được nhiều công trạng. Ông phụng sự trong 3 triều vua Lê (Lê Thế Tông, Lê Kính Tông và Lê Thần Tông) và 2 đời chúa là Trịnh Tùng, Trịnh Tráng.
Người "dẫn đường" của phụ nữ xã Trường Sơn

Người "dẫn đường" của phụ nữ xã Trường Sơn

Với 28 năm bền bỉ gắn bó với công tác hội, chị Trần Thị Khuyên - Chủ tịch Hội LHPN xã Trường Sơn (Đức Thọ, Hà Tĩnh) luôn là người "dẫn đường" cho phong trào của chị em ở địa phương ngày càng phát triển.
Phục dựng đền Nhà Ông ở Hương Sơn

Phục dựng đền Nhà Ông ở Hương Sơn

Lễ khởi công phục dựng đền Nhà Ông ở xã Sơn Bằng (Hương Sơn – Hà Tĩnh) nhằm tri ân bậc tiền nhân có công lao với quê hương và người dân trong vùng.
Gìn giữ nếp nhà

Gìn giữ nếp nhà

“Nước có quốc pháp, nhà có gia phong” - câu thành ngữ về nếp nhà ấy đang được mỗi gia đình người Việt nói chung và người Hà Tĩnh nói riêng giữ gìn, phát huy, kiến tạo tổ ấm hạnh phúc, góp phần xây dựng đất nước thịnh vượng.
Người quản đốc yêu nghề, mê sáng tạo

Người quản đốc yêu nghề, mê sáng tạo

Anh Hoàng Xuân Quý - Quản đốc Phân xưởng cơ điện của Nhà máy Chế biến phân hữu cơ từ rác thải (Công ty CP Môi trường và công trình đô thị Hà Tĩnh) đã có nhiều ý tưởng sáng tạo góp phần làm lợi cho đơn vị hàng trăm triệu đồng mỗi năm.
Lan tỏa những điển hình học và làm theo Bác

Lan tỏa những điển hình học và làm theo Bác

Tại Hà Tĩnh, ngày càng nhiều tấm gương điển hình, tiêu biểu trong học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh đã xuất hiện và lan tỏa sâu rộng trong cộng đồng bằng những việc làm thiết thực nhất.
Phố trong lòng sông...

Phố trong lòng sông...

Tôi vẫn thường nghĩ về sự ưu ái của thiên nhiên khi trong những biến đổi địa chất đã để lại cho thành phố Hà Tĩnh địa hình ba mặt sông bao quanh...
Nhớ tết Đoan ngọ xưa…

Nhớ tết Đoan ngọ xưa…

Dù không phải là lễ trọng như tết Nguyên đán nhưng từ lâu, tết Đoan ngọ (mồng 5/5 âm lịch) vẫn là nét văn hóa truyền thống được nhiều người dân Hà Tĩnh gìn giữ, phát huy.
“Những buổi ngày xưa vọng nói về...”

“Những buổi ngày xưa vọng nói về...”

Một ngày cuối tháng 5 lịch sử, tôi cùng cô trò lớp 6C - Trường THCS Nguyễn Du (TP Hà Tĩnh) thăm lại các chứng tích lịch sử của Thành Sen. Mỗi bước chân trên thành phố thân thuộc đã mở ra biết bao điều mới lạ, gắn kết thế hệ hôm nay với cha ông xưa…
Ấm mãi lời Người...

Ấm mãi lời Người...

Đã 67 năm trôi qua kể từ ngày Bác Hồ về thăm Hà Tĩnh nhưng trong tâm thức người dân vẫn luôn in đậm bóng hình và lời căn dặn của Người.