Cửa hàng xăng dầu là công trình đặc thù, là nơi tồn chứa chất lỏng dễ cháy, tập trung nhiều phương tiện trong cùng một thời điểm, nhất là giờ cao điểm. Thực tế cho thấy, các vụ cháy xảy ra tại cửa hàng xăng dầu thường diễn biến rất nhanh, có thể bùng phát thành đám cháy lớn gây thiệt hại đến tính mạng, tài sản và ảnh hưởng ANTT.
Trên cơ sở các quy định và các tiêu chuẩn kỹ thuật liên quan, bài viết tập trung hướng dẫn một số nội dung cơ bản về quy trình xác định quy mô, nguyên tắc lựa chọn và trang bị phương tiện PCCC cho cửa hàng xăng dầu. Cùng với đó, kèm theo bảng tổng hợp tra cứu nhanh và khuyến nghị thực hiện cụ thể, góp phần giúp các tổ chức, cá nhân thuận lợi hơn trong quá trình nghiên cứu, áp dụng.
1. Xác định đúng quy mô công trình - bước đầu tiên để lựa chọn phương tiện PCCC phù hợp
Việc trang bị phương tiện, hệ thống PCCC cho cửa hàng xăng dầu không thể áp dụng một công thức chung cho tất cả các loại cửa hàng xăng dầu mà phải dựa trên cơ sở phân tích quy mô, công năng và tính chất nguy hiểm cháy, nổ cụ thể của từng công trình. Trước khi xác định công trình phải trang bị những phương tiện hoặc hệ thống PCCC nào, cần thực hiện đầy đủ các bước sau:
Thứ nhất, xác định đúng mục đích sử dụng và công năng của công trình. Đối tượng áp dụng bao gồm cửa hàng xăng dầu trên mặt đất, cửa hàng xăng dầu trên mặt nước, công năng khác trong gian bán hàng của cửa hàng xăng dầu. Đối với các gian phòng trong nhà sử dụng với mục đích khác nhau thì căn cứ trên mục đích sử dụng và công năng của từng gian phòng để trang bị, bố trí hệ thống PCCC phù hợp với hạng mục đó.
Thứ hai, xác định quy mô công trình. Các thông số cần xem xét bao gồm khối lượng xăng dầu tồn chứa để xem xét trang bị bình chữa cháy, phương tiện chữa cháy ban đầu (chăn sợi).
Thứ ba, kiểm tra các khu vực và gian phòng đặc thù. Trong nhiều trường hợp, mặc dù toàn bộ công trình chưa thuộc diện phải trang bị một số hệ thống PCCC, nhưng nếu trong công trình có các khu vực hoặc gian phòng có tính chất nguy hiểm cháy cao, vẫn phải xem xét trang bị hệ thống PCCC tương ứng cho chính khu vực đó.
Việc xác định đúng quy mô, tính chất công trình không chỉ giúp chủ đầu tư lựa chọn đầy đủ các phương tiện, hệ thống PCCC cần trang bị mà còn tránh tình trạng đầu tư không cần thiết hoặc phải điều chỉnh thiết kế trong quá trình triển khai. Trên cơ sở các tiêu chí này, chủ đầu tư, đơn vị tư vấn thiết kế và cơ quan quản lý có thể xác định chính xác công trình thuộc trường hợp nào để áp dụng các quy định về bình chữa cháy, phương tiện chiếu sáng sự cố, biển báo thoát nạn, hệ thống báo cháy tự động, hệ thống chữa cháy tự động theo đúng quy định.
2. Nguyên tắc lựa chọn phương tiện và hệ thống PCCC phải trang bị cho cửa hàng xăng dầu
Sau khi xác định được quy mô và đặc điểm của công trình, việc lựa chọn phương tiện và hệ thống PCCC cần tuân thủ nguyên tắc bảo đảm phù hợp với mức độ nguy hiểm cháy của công trình. Cửa hàng xăng dầu là nơi có nguy cơ tồn tại hỗn hợp hơi nguy hiểm cháy nổ, có thể bùng phát khi có nguồn nhiệt, khi xảy ra sự cố cần chữa cháy kịp thời và khống chế đám cháy hiệu quả trước khi cháy lan diện rộng, do đó phải ưu tiên trang bị phương tiện chữa cháy tại chỗ như bình chữa cháy, chăn chiên.
Một nguyên tắc quan trọng khác là việc xác định yêu cầu trang bị không chỉ áp dụng ở phạm vi toàn bộ công trình mà còn phải xem xét đối với từng hạng mục, từng khu vực hoặc từng gian phòng có tính chất sử dụng riêng biệt.
Trên cơ sở các nguyên tắc nêu trên, chủ đầu tư và đơn vị tư vấn thiết kế có thể xác định đầy đủ các phương tiện và hệ thống cần trang bị đối với từng công trình cụ thể. Bảng tổng hợp và nội dung dưới đây sẽ giới thiệu các phương tiện và hệ thống PCCC chủ yếu đối với cửa hàng xăng dầu, đồng thời phân tích phạm vi áp dụng và những điểm cần lưu ý trong quá trình thiết kế, lắp đặt.
3. Một số nội dung hướng dẫn trang bị các phương tiện, hệ thống PCCC đối với cửa hàng xăng dầu
- Bình chữa cháy, chăn sợi: đây là những phương tiện chữa cháy ban đầu có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc xử lý các đám cháy mới phát sinh. Cửa hàng xăng dầu căn cứ vào cấp cửa hàng để trang bị, bố trí bình chữa cháy xách tay hoặc bình chữa cháy có bánh xe, chăn sợi cho phù hợp. Bình chữa cháy phải được bố trí tại vị trí dễ quan sát, dễ tiếp cận và thuận tiện cho việc sử dụng khi có sự cố xảy ra. Việc lựa chọn chủng loại, số lượng bình và khoảng cách bố trí cần tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành.
- Phương tiện chiếu sáng sự cố và chỉ dẫn thoát nạn: trong điều kiện xảy ra cháy, nguồn điện của công trình có thể bị cắt hoặc bị hư hỏng, làm giảm khả năng quan sát và gây khó khăn cho việc thoát nạn. Vì vậy, các công trình cửa hàng xăng dầu đều phải được bố trí hệ thống chiếu sáng sự cố, biển chỉ dẫn lối ra và chỉ hướng thoát nạn nhằm giúp người trong công trình nhanh chóng nhận biết lối thoát an toàn; đối với các tầng (gian bán hàng) có diện tích lớn hơn 1.000 m² hoặc có từ hai lối thoát nạn trở lên, cần bố trí thêm sơ đồ chỉ dẫn thoát nạn để người sử dụng xác định nhanh vị trí hiện tại và lựa chọn lối thoát phù hợp khi xảy ra sự cố.
- Hệ thống báo cháy tự động: giúp phát hiện các dấu hiệu cháy ngay khi mới xuất hiện, truyền tín hiệu cảnh báo để mọi người kịp thời thoát nạn và tạo điều kiện cho lực lượng chữa cháy triển khai các biện pháp xử lý trước khi đám cháy phát triển lớn. Cửa hàng xăng dầu không thuộc đối tượng phải trang bị hệ thống chữa cháy tự động. Tuy nhiên, cần xem xét đối với gian phòng kinh doanh chất lỏng cháy, dễ cháy (ngoại trừ hàng hóa được chứa trong các can, bình có thể tích chứa không lớn hơn 20 lít).
- Hệ thống chữa cháy tự động có vai trò khống chế hoặc dập tắt đám cháy ngay từ khi mới phát sinh, hạn chế cháy lan và giảm thiểu thiệt hại. Việc xác định yêu cầu trang bị hệ thống chữa cháy tự động được thực hiện theo nguyên tắc tương tự hệ thống báo cháy tự động.
4. Một số khuyến nghị khi áp dụng quy định
Thứ nhất, chủ đầu tư, đơn vị tư vấn thiết kế cần thực hiện đầy đủ bước xác định quy mô công trình trước khi lựa chọn giải pháp trang bị phương tiện, hệ thống PCCC; tránh chỉ căn cứ vào diện tích hoặc số tầng của công trình để xác định yêu cầu trang bị.
Thứ hai, đối với cửa hàng xăng dầu phải xem xét xác định yêu cầu trang bị được thực hiện riêng cho từng hạng mục theo đúng mục đích sử dụng. Điều này giúp bảo đảm giải pháp PCCC phù hợp với mức độ nguy hiểm cháy của từng khu vực trong công trình.
Thứ ba, khi xác định yêu cầu trang bị hệ thống báo cháy và chữa cháy tự động, cần tuân thủ đầy đủ nguyên tắc và bảo đảm xem xét đồng thời toàn bộ công trình, từng khu vực, từng gian phòng và các thiết bị có liên quan. Việc áp dụng đúng nguyên tắc này sẽ bảo đảm xác định đầy đủ các đối tượng phải được bảo vệ bằng hệ thống báo cháy tự động và hệ thống chữa cháy tự động theo quy định.
