Bổ sung dữ liệu đa dạng sinh học
Theo công bố khoa học đăng trên Tạp chí Quốc tế Zootaxa năm 2026, các nhà khoa học đã mô tả và xác định một loài ếch có sừng mới thuộc chi Xenophrys, đặt tên là Cóc mắt Vũ Quang Xenophrys vuquangensis. Các mẫu vật được thu thập tại Vườn Quốc gia Vũ Quang trong đợt khảo sát thực địa vào tháng 4/2025.
Công trình có sự tham gia của 10 nhà khoa học thuộc các đơn vị nghiên cứu trong nước và quốc tế, gồm: Trường Đại học Khoa học - Đại học Quốc gia Hà Nội, Viện Tài nguyên và Môi trường, Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Hoa Kỳ, Viện Sinh học - Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Học viện Khoa học và Công nghệ và Vườn Quốc gia Vũ Quang.
Đáng chú ý, Vườn Quốc gia Vũ Quang có hai cán bộ tham gia công trình với vai trò đồng tác giả là ông Nguyễn Danh Kỳ - Giám đốc và ông Thái Cảnh Toàn - Phó Giám đốc. Sự tham gia này góp phần thể hiện vai trò của đội ngũ cán bộ tại chỗ trong phối hợp khảo sát, nghiên cứu và cung cấp dữ liệu khoa học về đa dạng sinh học tại địa phương.
Trong đợt khảo sát tháng 4/2025, nhóm nghiên cứu đã ghi nhận, thu thập 9 mẫu vật thuộc nhóm ếch có sừng. Qua quan sát ban đầu, các mẫu vật có một số đặc điểm tương đồng với những loài đã được mô tả trước đó. Vì vậy, để xác định chính xác vị trí phân loại, các nhà khoa học đã tiến hành nghiên cứu chuyên sâu, kết hợp đối chiếu đặc điểm hình thái với phân tích trình tự gen ti thể 16S. Kết quả cho thấy, các mẫu vật tại Vũ Quang sở hữu tổ hợp đặc điểm hình thái riêng biệt, khác với những loài đã được biết đến.
Phân tích phát sinh chủng loại cũng xác nhận đây là một loài thuộc chi Xenophrys, có quan hệ gần với loài Xenophrys truongsonensis. Khoảng cách di truyền giữa loài mới với các loài cùng chi được đưa vào so sánh dao động từ 4% đến 14,8%, qua đó cung cấp thêm cơ sở khoa học để xác lập loài mới.
Cóc mắt Vũ Quang có kích thước cơ thể trung bình. Chiều dài từ mõm đến huyệt ở cá thể đực dao động từ 63,9-68,6 mm; cá thể cái được đo có chiều dài 77,6 mm.
Điểm đáng chú ý của loài là những đặc điểm hình thái khá riêng biệt. Da lưng có các hạt nhỏ, trong khi hai bên thân xuất hiện nhiều củ lớn. Trên lưng có các gờ da tạo thành hình dạng gần giống dấu “>—<”. Vùng bụng và mặt dưới đùi có nhiều nốt sần.
Về màu sắc, phần đầu và lưng có nền nâu đỏ hoặc nâu xám, nổi bật với vùng hình tam giác màu nâu sẫm nằm giữa hai mắt. Dọc theo các gờ lưng là những vệt màu nâu sẫm tạo thành hình dạng đặc trưng; hai bên thân và mặt sau đùi xuất hiện các đốm trắng lớn.
Theo các nhà nghiên cứu, việc xác định Cóc mắt Vũ Quang không dựa trên một dấu hiệu riêng lẻ mà là sự kết hợp của nhiều đặc điểm hình thái với kết quả phân tích di truyền. Đây là cơ sở quan trọng bảo đảm tính chính xác trong quá trình nhận diện và phân loại loài.
Bổ sung dữ liệu khoa học, đặt ra yêu cầu nghiên cứu và bảo tồn
Qua khảo sát thực địa, Cóc mắt Vũ Quang được ghi nhận chủ yếu vào ban đêm, trong khoảng thời gian từ 19 giờ đến 22 giờ 30 phút. Các cá thể được phát hiện trên mặt đất, cành cây hoặc những tảng đá gần suối. Khu vực sinh sống là rừng thường xanh, có sự hiện diện của các cây gỗ kích thước vừa và lớn xen lẫn thảm cây bụi.
Đây là dạng sinh cảnh có ý nghĩa đối với sự tồn tại của nhiều loài động vật hoang dã, đặc biệt là các loài lưỡng cư phụ thuộc vào điều kiện môi trường rừng và nguồn nước tự nhiên. Tuy nhiên, phạm vi phân bố thực tế, quy mô quần thể và tình trạng bảo tồn của Cóc mắt Vũ Quang hiện vẫn cần được tiếp tục điều tra, đánh giá.
Việc phát hiện và công bố loài Cóc mắt Vũ Quang không chỉ bổ sung thêm một loài lưỡng cư mới vào danh lục đa dạng sinh học của Việt Nam mà còn đóng góp dữ liệu khoa học về thành phần loài tại khu vực Trường Sơn. Đặc biệt, phát hiện này cho thấy tiềm năng nghiên cứu khoa học vẫn còn rất lớn tại các hệ sinh thái rừng tự nhiên ở Vườn Quốc gia Vũ Quang.
Thời gian tới, việc tiếp tục triển khai các chương trình khảo sát dài hạn sẽ góp phần làm rõ phạm vi phân bố, đặc điểm sinh thái, quy mô quần thể và những yêu cầu bảo tồn đối với loài mới.
Vườn Quốc gia Vũ Quang được giới khoa học nhận định là một trong những trung tâm đa dạng sinh học bậc nhất của Việt Nam cũng như thế giới. Việc phát hiện và công bố loài Cóc mắt Vũ Quang là hết sức quan trọng và thêm phần khẳng định cho các giá trị đa dạng sinh học vốn có tại đây. Thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục phối hợp với các nhà khoa học tăng cường công tác điều tra, giám sát đa dạng sinh học, qua đó dần hoàn thiện cơ sở dữ liệu của vườn nhằm xây dựng kế hoạch và phục vụ có hiệu quả công tác quản lý, bảo vệ và bảo tồn hiệu quả các giá trị đa dạng sinh học của Vườn Quốc gia.
