Vì sao dư nợ tín dụng xanh vẫn đạt thấp?

Tín dụng xanh là vấn đề thời sự, gắn liền với quá trình hội nhập kinh tế quốc tế và thực hiện các cam kết của Việt Nam tại Hội nghị COP26 về bảo vệ môi trường, giảm phát thải khí nhà kính. Trong số 12 lĩnh vực xanh được Ngân hàng Nhà nước Việt Nam định hướng, nguồn vốn tín dụng hiện tập trung chủ yếu vào nông nghiệp sạch, lâm nghiệp bền vững, năng lượng tái tạo, năng lượng sạch và các lĩnh vực xử lý chất thải, phòng chống ô nhiễm. Đây là nguồn lực quan trọng thúc đẩy kinh tế xanh trên địa bàn Hà Tĩnh.

Những năm gần đây, nhiều doanh nghiệp trong tỉnh đã chủ động chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng thân thiện với môi trường, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải. Đây được xem là bước đi phù hợp với định hướng phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn mà tỉnh đang hướng tới.

Xác định vai trò then chốt của nguồn điện trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, đồng thời chung tay bảo vệ môi trường, Nhà máy Bia Hà Nội – Nghệ Tĩnh (thuộc Công ty CP Tập đoàn Hoành Sơn) đã tiếp cận nguồn vốn tín dụng xanh để đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà. Hệ thống này không chỉ giúp doanh nghiệp giảm chi phí sản xuất, nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn góp phần thực hiện mục tiêu quốc gia về sản xuất sạch và phát triển bền vững.

Theo ông Trần Quang Thưởng – Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Tập đoàn Hoành Sơn, các khoản vay tín dụng xanh thường có mức lãi suất thấp hơn từ 1–2%/năm so với tín dụng thông thường, tạo điều kiện cho doanh nghiệp giảm chi phí tài chính, mở rộng đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Thực tế cho thấy, khi đáp ứng đầy đủ các tiêu chí “xanh”, tín dụng xanh thực sự trở thành đòn bẩy quan trọng giúp doanh nghiệp chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng bền vững. Tuy nhiên, việc tiếp cận nguồn vốn này hiện vẫn gặp không ít khó khăn, đặc biệt đối với các hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ.

Hợp tác xã Trà Sơn (xã Đồng Lộc) là ví dụ điển hình. Liên kết 69 hộ dân, sản xuất hơn 100 ha cam theo hướng hữu cơ, HTX có nhu cầu vay vốn để mở rộng quy mô sản xuất nhưng gặp trở ngại do thiếu bộ tiêu chí thống nhất về “dự án xanh”.

Anh Nguyễn Xuân Hòa - thành viên Hợp tác xã Trà Sơn cho biết, các văn bản hướng dẫn hiện còn mang tính chung chung, mỗi ngân hàng áp dụng cách thẩm định khác nhau khiến doanh nghiệp và hợp tác xã lúng túng trong việc hoàn thiện hồ sơ, tiếp cận vốn.

Tại Hà Tĩnh, tốc độ tăng trưởng tín dụng xanh chưa cao, tỷ trọng trong tổng dư nợ còn thấp. Nguyên nhân đến từ những bất cập về hành lang pháp lý, sự lúng túng trong quá trình thẩm định của các tổ chức tín dụng cũng như khả năng đáp ứng tiêu chí của doanh nghiệp.

Theo ông Trần Đình Vọng - chuyên gia kinh tế, việc thiếu hành lang pháp lý rõ ràng và bộ tiêu chí chuẩn về tín dụng xanh đang là “nút thắt” lớn, hạn chế khả năng lan tỏa của dòng vốn này trong nền kinh tế. Dù lãi suất cho vay tín dụng xanh thường thấp hơn từ 0,5–1%/năm so với lãi suất thông thường nhằm khuyến khích sản xuất thân thiện với môi trường song yêu cầu khắt khe về tiêu chí xanh, trong khi chưa có hướng dẫn thống nhất, khiến cả doanh nghiệp và ngân hàng đều gặp khó.

Ông Võ Huy – Phó Giám đốc Agribank Chi nhánh Hà Tĩnh cho rằng, để thúc đẩy tín dụng xanh, các ngân hàng cần tiếp tục hoàn thiện khung quản trị rủi ro, đồng thời xây dựng cơ chế ưu đãi phù hợp nhằm khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào các dự án bảo vệ môi trường, giảm phát thải.

Theo Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh Khu vực 8, đến ngày 31/12/2025, tổng nguồn vốn huy động trên địa bàn Hà Tĩnh đạt 126.240 tỷ đồng, tăng 16,23% so với đầu năm; tổng dư nợ đạt 126.740 tỷ đồng, tăng 16,36%. Tuy nhiên, dư nợ tín dụng xanh mới đạt 919 tỷ đồng với 71 khách hàng vay vốn, chiếm chưa đến 1% tổng dư nợ – con số còn rất khiêm tốn so với tiềm năng phát triển của địa phương.

Thời gian qua, nhiều ngân hàng đã chủ động thành lập bộ phận quản trị rủi ro cho vay bảo vệ môi trường, ban hành “Khung tín dụng xanh”, “Khung khoản vay bền vững” nhằm quản lý, sử dụng hiệu quả nguồn vốn cho các dự án xanh. Về phía địa phương, Hà Tĩnh xác định chuyển đổi xanh, tăng trưởng xanh là nhiệm vụ trọng tâm trong chiến lược phát triển kinh tế – xã hội. Nhiều dự án lớn như Khu công nghiệp VSIP theo định hướng khu công nghiệp xanh, các dự án năng lượng tái tạo, phát triển rừng… đang mở ra dư địa lớn cho tín dụng xanh phát triển.

Ông Nguyễn Văn Trung – Phó Giám đốc Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh Khu vực 8 nhấn mạnh, để tín dụng xanh thực sự trở thành động lực cho tăng trưởng bền vững, cần sớm hoàn thiện hành lang pháp lý, ban hành bộ tiêu chí thống nhất về dự án xanh; đồng thời tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức tín dụng và cộng đồng doanh nghiệp.

Có thể khẳng định, tín dụng xanh đang mở ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp và địa phương trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Tuy nhiên, để dòng vốn này phát huy hiệu quả, Hà Tĩnh cần tiếp tục tháo gỡ các rào cản về cơ chế, chính sách, nâng cao khả năng tiếp cận vốn cho doanh nghiệp và hợp tác xã.

Khi được “khơi thông” đúng hướng, tín dụng xanh không chỉ góp phần thúc đẩy kinh tế xanh mà còn tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội bền vững của Hà Tĩnh trong thời gian tới.