Nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan gia tăng
Trận mưa dông kèm theo lốc, sét và mưa đá từ chiều đến tối ngày 3/5 đã đồng loạt xảy ra ở nhiều địa bàn như các xã Tứ Mỹ, Hương Sơn, Sơn Tiến, Đức Minh, phường Bắc Hồng Lĩnh, gây thiệt hại nghiêm trọng đến đời sống và sản xuất. Toàn tỉnh có 48 nhà dân bị tốc mái, 11 chuồng trại chăn nuôi bị hư hỏng, nhiều cột điện bị đổ ngã. Đặc biệt, có đến hơn 8.000 ha lúa xuân bị đổ ngã trước kỳ thu hoạch.
Dưới góc nhìn chuyên gia, ông Trần Đức Bá - Giám đốc Đài Khí tượng thủy văn Hà Tĩnh cho rằng, đây không phải là hiện tượng đơn lẻ và quá bất thường, tuy nhiên, mưa lớn xảy ra trên diện rộng, thời gian kéo dài và kèm theo dông, lốc, mưa đá cho thấy những biểu hiện của biến đổi khí hậu ngày càng rõ rệt và có xu hướng cực đoan hơn.
Giám đốc Đài Khí tượng thủy văn Hà Tĩnh phân tích: Hằng năm, vào thời gian giao mùa (tháng 4 - 5 và tháng 9-10), hiện tượng dông, lốc, sét, mưa đá thường xảy ra khi các khối không khí có sự xung đột lẫn nhau. Trong thời điểm đầu mùa (từ tháng 4 - 5), nền nhiệt tăng nhanh trong khi các đợt không khí lạnh cuối mùa vẫn còn hoạt động, kết hợp với độ ẩm không khí lớn đã tạo điều kiện để các khối mây đối lưu phát triển nhanh, tích tụ trong khí quyển và gây ra mưa dông kèm sét với cường độ lớn.
Trong những năm gần đây, hiện tượng thời tiết này diễn ra cực đoan hơn, xuất hiện với tần suất gia tăng, mức độ ảnh hưởng nghiêm trọng hơn. Năm 2023, toàn tỉnh có 8 đợt mưa lớn; năm 2024 có 9 đợt mưa lớn và 3 đợt lốc, sét. Đặc biệt, năm 2025, ghi nhận nhiều kỷ lục về thiên tai, ngoài các đợt bão mạnh còn xảy 8 đợt lốc, sét, làm 6 người chết. Trận lốc, sét và mưa đá vào ngày 3/5 vừa qua dù không phải là hiện tượng thời tiết hiếm gặp song xảy ra diện rộng, không chỉ tại Hà Tĩnh mà còn ở nhiều tỉnh, thành trên cả nước.
Ông Trần Đức Bá nhận định, hiện tượng dông, sét, mưa đá vừa qua là dấu hiệu cảnh báo cho một mùa hè với nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan.
Nền nhiệt năm 2026 có xu hướng gia tăng mạnh, nắng nóng sẽ xuất hiện nhiều hơn và gay gắt hơn so với trung bình nhiều năm, hạn hán có thể xảy ra, tập trung vào tháng 6 - 7. Đáng lưu ý, khả năng xuất hiện El Nino từ giữa năm 2026 được dự báo rất cao (80 - 90%), thậm chí có thể đạt cường độ mạnh vào cuối năm và kéo dài sang 2027. Điều này sẽ làm gia tăng các đợt nắng nóng diện rộng. Mưa và bão có xu hướng giảm, song sự chênh lệch nền nhiệt, độ ẩm trong không khí lớn trong giai đoạn chuyển mùa sẽ làm gia tăng các hiện tượng dông, lốc, sét và mưa đá. Khả năng cao, các đợt dông, lốc, sét và mưa đá sẽ tiếp tục hoạt động mạnh từ tháng 9 - 10 tới. Đặc biệt, nắng nóng kéo dài làm gia tăng tích tụ năng lượng trong khí quyển, các đợt mưa lại tập trung với cường độ lớn trong thời gian ngắn chính là điều kiện dễ phát sinh các hiện tượng nguy hiểm như dông, lốc, sét và mưa đá.
Dự báo vào cuối tuần này (ngày 8 - 9/5), một đợt không khí lạnh mới sẽ tác động đến Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ. Theo đó, Hà Tĩnh tiếp tục có khả năng xảy ra mưa dông, kèm lốc, mưa đá và gió giật mạnh.
Chủ động ứng phó với thiên tai
Trước những diễn biến khó lường của thời tiết, Giám đốc Đài Khí tượng thủy văn Hà Tĩnh Trần Đức Bá cho biết: "Đơn vị đang thực hiện nghiêm quy chế dự báo, cảnh báo; đồng thời tăng cường cập nhật kịp thời các bản tin về dông, lốc, sét và nguy cơ mưa lớn cục bộ, lũ quét, sạt lở đất. Ngành khí tượng thủy văn tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các địa phương, đơn vị liên quan trong việc xây dựng các kịch bản ứng phó thiên tai theo phương châm “4 tại chỗ”. Đồng thời, khuyến nghị các địa phương rà soát, củng cố hạ tầng phòng chống thiên tai nhằm hạn chế thấp nhất thiệt hại".
Theo ông Trần Đức Bá, một trong những giải pháp ứng phó quan trọng nhất chính là sự chủ động của người dân. Bà con cần thường xuyên theo dõi các bản tin cảnh báo, nhất là trong giai đoạn chuyển mùa, tập trung từ tháng 4 - 5 và tháng 9 - 10, thường xuất hiện các đợt mưa dông với cường độ mạnh kèm theo lốc và sét. Một số dấu hiệu nhận biết sớm như: mây dông phát triển mạnh, không khí chuyển từ oi nóng sang mát lạnh rất nhanh, gió giật mạnh, mưa rào lớn kèm sấm sét.
Khi quan sát thấy hiện tượng trên, người dân nên hạn chế ra đường, tìm nơi trú ẩn an toàn, chờ qua cơn dông mới tiếp tục di chuyển; tránh đứng dưới cây to, cột điện, biển quảng cáo hoặc các công trình tạm. Cần gia cố mái nhà, chằng chống vật dụng dễ bị gió cuốn, không ở gần khu vực có nguy cơ sập đổ. Ngoài ra, tắt các thiết bị điện, hạn chế sử dụng điện thoại ngoài trời để tránh bị sét đánh.
Đối với sản xuất, các địa phương và bà con nông dân cần bám sát lịch thời vụ, quy trình sản xuất. Trong vụ sản xuất hè thu, cần ưu tiên các loại giống ngắn ngày, có giải pháp thu hoạch nhanh, gọn với phương châm “xanh nhà hơn già đồng” để tránh thiệt hại.