Đánh thức nguồn lực từ di sản văn hóa của Hà Tĩnh

(Baohatinh.vn) - Từ tâm huyết của các nghệ nhân đến những cách làm mới trong cộng đồng, Hà Tĩnh đang tìm hướng phát huy giá trị di sản, đưa văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh cho phát triển.

bqbht_br_web-podcast-cms-bht-1200-x-800-px-32.png
Vai hề trong diễn xướng hò chèo cạn của Nghệ nhân Hoàng Ngọc Chung luôn mang đến tiếng cười.

Với Nghệ nhân dân gian Hoàng Ngọc Chung, xã Thiên Cầm, những câu hò chèo cạn đã trở thành một phần ký ức không thể tách rời của làng biển Nhượng Bạn. Lớn lên trong không gian văn hóa ấy, được nghe cha mẹ và những người đi trước hát xướng, ông thuộc nhiều làn điệu gắn với nghề biển, với cuộc sống lao động và sinh hoạt cộng đồng. Có thời gian phải làm thuê trên tàu cá để mưu sinh, nhưng mỗi khi có dịp, ông vẫn tham gia diễn xướng, đảm nhận vai hề trong những cuộc hò chèo cạn. Thù lao mỗi lần diễn có khi chỉ vài trăm nghìn đồng, thậm chí có buổi không có, nhưng ông vẫn gắn bó. Bởi với ông, được góp mặt trong những cuộc diễn xướng cũng là cách giữ lại một phần hồn cốt quê hương.

Cũng mang nặng lòng với di sản, Nghệ nhân Ưu tú Trần Văn Đài ở xã Cổ Đạm cùng vợ là Nghệ nhân Ưu tú Dương Thị Xanh bền bỉ thực hành và truyền dạy ca trù. Đây là loại hình nghệ thuật đòi hỏi sự khổ luyện, từ cách lấy hơi, nhả chữ, luyến âm, đổ hột đến kỹ thuật đàn và giữ nhịp phách. Trong khi đó, người trẻ ít có điều kiện gắn bó lâu dài, cơ hội biểu diễn và thu nhập từ hoạt động nghệ thuật còn hạn chế. Việc tìm người kế cận vì thế luôn là nỗi trăn trở của những nghệ nhân đang nỗ lực gìn giữ loại hình nghệ thuật truyền thống này.

Di sản không tự nhiên tồn tại qua thời gian mà được gìn giữ bằng sự thực hành và trao truyền bền bỉ của nhiều thế hệ. Khi nghệ nhân ngày càng cao tuổi, lớp kế cận còn mỏng, nguy cơ mai một không chỉ là sự mất đi một loại hình nghệ thuật, mà còn là sự phai nhạt những tri thức, phong tục và ký ức làm nên bản sắc cộng đồng. Vì vậy, bảo tồn không thể chỉ dừng ở sưu tầm, tư liệu hóa hay biểu diễn theo dịp, mà cần tạo môi trường để di sản hiện diện thường xuyên trong đời sống. Trong khi không ít câu lạc bộ ví, giặm vẫn phải tự xoay xở kinh phí hoạt động, việc hỗ trợ thiết thực để duy trì thực hành và trao truyền di sản càng trở nên cần thiết.

bqbht_br_thanhsen.png
CLB Dân ca Ví, Giặm Thành Sen luôn chú trọng đầu tư trang phục, đạo cụ.

Một số mô hình đã chủ động tìm cách mở rộng không gian hoạt động. Câu lạc bộ Dân ca Ví, Giặm Thành Sen do Nghệ nhân dân gian Võ Thị Kiều Thanh làm chủ nhiệm chú trọng nâng cao chất lượng biểu diễn, biên soạn lời ca, dàn dựng chương trình, đầu tư trang phục, đạo cụ và mời nghệ nhân ưu tú hướng dẫn. Câu lạc bộ tham gia biểu diễn tại các sự kiện, chương trình giao lưu, phục vụ du khách trong tỉnh và nhiều địa phương trong nước; đồng thời có cơ hội giới thiệu dân ca ví, giặm tại Thái Lan, Hàn Quốc. Những hoạt động này vừa mở rộng cơ hội tiếp cận công chúng, vừa tạo nguồn thu để trang trải chi phí, bồi dưỡng thành viên và tái đầu tư cho câu lạc bộ.

Cùng với không gian biểu diễn trực tiếp, nền tảng số cũng đang mở ra cách thức lan tỏa mới. Sau giờ làm việc, anh Nguyễn Viết Bình ở xã Tùng Lộc quay video, hát giao lưu trực tuyến và chia sẻ các làn điệu ví, giặm trên mạng xã hội. Những câu hát quê hương nhờ đó vượt khỏi phạm vi sinh hoạt của một câu lạc bộ, tiếp cận thêm nhiều người nghe, trong đó có người trẻ và những người con xa quê. Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi được sử dụng để lan tỏa những giá trị có chiều sâu, chứ không làm biến dạng hoặc giản lược bản sắc nghệ thuật truyền thống.

web-podcast-cms-bht-1200-x-800-px-31.png
Có những video hát ví, giặm trên Facbook của anh Nguyễn Viết Bình đạt trên 1 triệu lượt xem.

Mỗi loại hình di sản cũng cần một cách tiếp cận riêng. Ví, giặm có khả năng lan tỏa qua giao lưu, biểu diễn cộng đồng; ca trù cần không gian thưởng thức chuyên biệt; trò Kiều có thể kết nối với di sản Nguyễn Du và Truyện Kiều; còn hò chèo cạn gắn bó mật thiết với không gian văn hóa làng biển, lễ hội và đời sống ngư dân. Phát huy di sản vì thế không phải là áp dụng một mô hình chung cho tất cả, mà là nhận diện đúng giá trị đặc trưng để tìm cách bảo tồn, khai thác phù hợp.

Hà Tĩnh hiện có 704 di tích được xếp hạng; gần 200 câu lạc bộ ví, giặm, ca trù, trò Kiều với hơn 2.000 hội viên; cùng đội ngũ 3 Nghệ nhân Nhân dân và 22 Nghệ nhân Ưu tú. Đó không chỉ là những con số phản ánh tiềm năng văn hóa, mà còn là nền tảng để địa phương phát huy nguồn lực từ di sản. Theo PGS.TS Võ Quang Trọng - Ủy viên Ban Thường vụ Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam, Hà Tĩnh có nhiều lợi thế để khai thác giá trị di sản trong phát triển du lịch và các hoạt động kinh tế. Tuy nhiên, mỗi địa phương cần lựa chọn hướng đi phù hợp với đặc trưng văn hóa, điều kiện thực tế; đồng thời có sự đồng hành của Nhà nước, doanh nghiệp, các tổ chức, cá nhân và sự chủ động của nghệ nhân, cộng đồng.

bqbht_br_web-podcast-cms-bht-1200-x-800-px-34.png
Không gian di tích gắn với hoạt động biểu diễn dân ca là tiềm năng thu hút khách du lịch.

Định hướng phát triển công nghiệp văn hóa mở ra cơ hội kết nối di sản với sáng tạo, du lịch và dịch vụ. Theo Kế hoạch số 640, UBND tỉnh yêu cầu hoàn thiện Đề án phát triển công nghiệp văn hóa Hà Tĩnh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 trong quý IV/2026, tạo cơ sở khai thác hiệu quả hơn nguồn lực văn hóa phục vụ phát triển.

Tuy nhiên, phát huy di sản không đồng nghĩa với thương mại hóa bằng mọi giá. Giá trị cốt lõi của di sản nằm ở bản sắc, tri thức và ký ức cộng đồng được trao truyền qua nhiều thế hệ; sinh kế chỉ là điều kiện để nghệ nhân yên tâm gắn bó, câu lạc bộ duy trì hoạt động và người trẻ tiếp nối. Bởi một vùng đất không chỉ được nhận diện bởi tiềm lực kinh tế, mà còn bởi chiều sâu văn hóa và bản sắc con người. Khi được bảo tồn có trách nhiệm, phát huy bằng sáng tạo và đặt trong những điều kiện phù hợp, di sản sẽ trở thành sức mạnh nội sinh, vừa bồi đắp đời sống tinh thần, vừa tạo động lực phát triển quê hương.

Đọc thêm

Podcast truyện ngắn: Trong lớp học nghiêng

Podcast truyện ngắn: Trong lớp học nghiêng

Câu chuyện "Trong lớp học nghiêng" kể về tình cảm cô trò vùng cao gian khó, nơi những món quà 20/11 mộc mạc tiếp thêm động lực cho những giáo viên cắm bản.
Podcast tản văn: Chạm vào mùa đông

Podcast tản văn: Chạm vào mùa đông

Có những điều tưởng đã quen thuộc, vậy mà mỗi khi trời trở lạnh, ta lại thấy nhớ. Nhớ bữa cơm nóng bên gia đình, nhớ chén nước chè xanh và những lời mẹ dặn dò mỗi khi đi xa.
Nhạy cảm… nghèo!

Nhạy cảm… nghèo!

Đôi khi, một từ ngữ vốn quen thuộc trong đời sống hằng ngày tại Hà Tĩnh cũng như nhiều tỉnh, thành có thể vô tình làm tổn thương người mà mình yêu thương.
Podcast tản văn: Chớm đông

Podcast tản văn: Chớm đông

Trong cái se lạnh đầu đông, đôi khi, chỉ một làn khói bếp, một mùi hương quen thuộc cũng đủ khiến ta nhớ về những năm tháng tuổi thơ êm đềm.
Tôn vinh vẻ đẹp truyền thống nhân Ngày Văn hóa Việt Nam

Tôn vinh vẻ đẹp truyền thống nhân Ngày Văn hóa Việt Nam

Mừng Ngày Văn hóa Việt Nam, các không gian văn hóa, điểm di tích trong Phố cổ Hà Nội (phường Hoàn Kiếm, Hà Nội) tổ chức nhiều hoạt động với quy mô lớn. Các hoạt động tập trung vào tôn vinh những giá trị văn hóa truyền thống như các nghề thủ công, nghệ thuật biểu diễn, thú chơi truyền thống của người Hà Nội.
Podcast tản văn: Bông hoa giấy gửi cô

Podcast tản văn: Bông hoa giấy gửi cô

Tình cảm thầy trò luôn là ký ức đẹp theo năm tháng. Một bông hoa giấy nhỏ bé cũng đủ gửi gắm lòng biết ơn và nỗi nhớ thương dành tặng cô giáo cũ.
Podcast truyện ngắn: Cô Hương

Podcast truyện ngắn: Cô Hương

Trên hành trình khôn lớn, tình yêu thương, sự sẻ chia và dìu dắt của thầy cô luôn là những ký ức đẹp trong lòng mỗi học trò.
Rộn ràng ngày hội kết đoàn

Rộn ràng ngày hội kết đoàn

Hướng tới Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, Ngày Văn hóa Việt Nam, các địa phương ở Hà Tĩnh đang triển khai nhiều hoạt động thiết thực, tạo không khí vui tươi, góp phần phát huy tinh thần tương thân tương ái, gắn kết cộng đồng.
Hai thí sinh Hà Tĩnh cùng vào đêm Chung kết và trao giải Sao Mai 2026

Hai thí sinh Hà Tĩnh cùng vào đêm Chung kết và trao giải Sao Mai 2026

Hai thí sinh Hà Tĩnh là Nguyễn Mộc An và Hoàng Thu Hà cùng giành quyền góp mặt tại đêm Chung kết và trao giải Sao Mai 2026 sau đêm Liveshow 6 diễn ra tối 8/11. Đáng chú ý, Hoàng Thu Hà nhận được sự đồng thuận của đa số thành viên Ban Giám khảo để tiếp tục hành trình tại cuộc thi, sau màn bỏ phiếu đầy kịch tính ngay trên sân khấu.
Mùa cỏ hồng duy nhất trong năm ở Đà Lạt

Mùa cỏ hồng duy nhất trong năm ở Đà Lạt

Hai tháng cuối năm, cỏ hồng trải màu rực rỡ ở khu vực thung lũng Vàng, suối Vàng, thảo nguyên Masara, khi thời tiết khu vực Đà Lạt cũ (Lâm Đồng) bắt đầu khô ráo và se lạnh.
Podcast truyện ngắn: Con cháu sum vầy

Podcast truyện ngắn: Con cháu sum vầy

Khi ở tuổi xế chiều, niềm vui của cha mẹ đôi khi thật giản dị. Đó là khi được quây quần bên mâm cơm gia đình, được cảm nhận sự quan tâm của những người thân yêu.
Sôi nổi hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam

Sôi nổi hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam

Hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) và kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, Hà Tĩnh đang triển khai nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao từ tỉnh đến cơ sở, góp phần khơi dậy niềm tự hào truyền thống, lan tỏa các giá trị văn hóa quê hương trong đời sống cộng đồng.
Xin chào,
Tôi là Chatbot của
Báo Hà Tĩnh
Hãy hỏi tôi bất kỳ điều gì bạn cần biết về
Báo Hà Tĩnh nhé. Tôi sẵn sàng hỗ trợ!