Giữ vững trận địa tư tưởng trong kỷ nguyên AI

Bởi lí do đó, việc giữ gìn các giá trị bản sắc văn hóa, nêu cao công tác chính trị tư tưởng gặp không ít khó khăn, nhất là đối với cấp tỉnh, cấp xã. Nhận biết rõ thực tiễn, chú trọng các giải pháp cốt lõi là nhiệm vụ căn bản để “văn hóa soi đường cho quốc dân đi” trong bối cảnh mới.

Cẩn trọng với sự thật phía sau tranh luận

Gần đây, trên mạng xã hội (MXH) xuất hiện một số vụ việc xôn xao dư luận, trong đó có một số nội dung liên quan đến vấn đề văn học - nghệ thuật. Trên thực tế, ngoại trừ những tác phẩm có nội dung xuyên tạc lịch sử, bôi nhọ Đảng, Nhà nước, vi phạm pháp luật, thì nếu thuần túy văn chương, việc tranh luận là bình thường trong xu thế vận động của văn học. Trong lịch sử văn học nước nhà, từng có rất nhiều cuộc tranh luận nảy lửa như tranh luận về Truyện Kiều, về “Thơ mới” đầu thế kỷ XX. Sau năm 1975, những cuộc tranh luận về văn học - nghệ thuật lại càng sôi nổi khi Đảng ta chủ trương “mở cửa”, “cởi trói”.

Tuy nhiên, với sự phát triển của công nghệ, các tranh luận về văn học - nghệ thuật ngày nay đã có nhiều điểm khác so với trước. Trước đây, các cuộc tranh luận thường khép kín, chủ yếu trên diễn đàn văn học - nghệ thuật; các tác giả tham gia chủ yếu là giới văn nghệ sĩ, nhà nghiên cứu. Hiện nay, cuộc tranh luận đã vượt cả hai khuôn khổ này: mở rộng trên nhiều nền tảng với sự tham gia của công chúng ở nhiều lĩnh vực, có trình độ, hiểu biết khác nhau.

Bởi những đặc điểm này, nhiều cuộc tranh luận dễ bị đẩy đến cực đoan, nhất là khi trí tuệ nhân tạo (AI) và các thuật toán của nền tảng MXH làm gia tăng tốc độ tạo lập, lan truyền và khuếch đại nội dung. Đây là vấn đề toàn cầu, đã được cảnh báo từ lâu.

Mới đây, nhân một số vụ việc nổi lên trên MXH, Chuyên trang tri thức của VnExpress đã đưa ra thống kê: “Theo khảo sát về thao túng truyền thông năm 2020 của Viện Internet Oxford, hoạt động thao túng dư luận trên MXH đã được chuyên nghiệp hóa thành một ngành dịch vụ với hơn 65 công ty chuyên nhận tổ chức các chiến dịch thao túng thông tin theo đơn đặt hàng, hoạt động tại 48 quốc gia. Kể từ năm 2009, gần 60 triệu USD đã được chi để thuê các dịch vụ này”⁽¹⁾.

Con số rất lớn này được thống kê vào năm 2020. Từ đó đến nay, dù chưa có số liệu chính thức, song chắc chắn cấp độ đã gia tăng. Bởi lẽ, ngay cả những vấn đề hệ trọng như xung đột giữa Mỹ - Iran, Nga - Ukraine hay bầu cử tại một số quốc gia… cũng đã xuất hiện AI trong các chiến lược tạo uy tín, thậm chí còn có cả video giả tạo.

Đáng lưu ý, AI ngày nay không chỉ giúp tạo nội dung nhanh hơn mà còn làm cho một quan điểm lan truyền với tốc độ lớn trên MXH. Chỉ từ một nội dung ban đầu, AI có thể hỗ trợ tạo ra nhiều bài viết, hình ảnh, video hoặc bình luận khác nhau. Cùng với thuật toán của các nền tảng mạng xã hội (luôn ưu tiên những nội dung thu hút nhiều tương tác), một quan điểm có thể xuất hiện dày đặc trên bảng tin của người dùng, dễ tạo cảm giác đó là ý kiến của số đông. Vì vậy, khi tiếp cận thông tin trên mạng xã hội, mỗi người cần bình tĩnh kiểm chứng nguồn tin, không nên vội tin hoặc chia sẻ chỉ vì thấy nhiều tài khoản đăng tải, bình luận.

Cùng với đó, cần phải hiểu một thực tế rằng, AI còn dịch ngôn ngữ nước ngoài ra tiếng Việt chỉ trong nháy mắt, kể cả ngôn ngữ Ả Rập. Vì thế, nếu thiếu trang bị kiến thức pháp luật, nền tảng văn hóa, khả năng nhận biết về “kỹ xảo” của công nghệ, người tiếp cận rất dễ hiểu sai vấn đề, thậm chí vướng “ảo giác đồng thuận”.

Giữ vững lập trường, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

Về vấn đề đấu tranh trên mạng xã hội, mới đây, Trung tướng Nguyễn Thanh Tuấn - nguyên Cục trưởng Cục Tuyên huấn, Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam đã có bài viết, trong đó nhấn mạnh: “Phản bác một quan điểm sai không đồng nghĩa với phủ nhận toàn bộ con người; phê bình một tác phẩm không đồng nghĩa với phủ nhận toàn bộ tác giả. Mọi đánh giá đều phải dựa trên chứng cứ, trên quy định của pháp luật và kết luận của cơ quan có thẩm quyền”⁽²⁾. Quan điểm này có một số nội dung trùng với ý kiến của ông Lưu Đình Phúc - Cục Trưởng Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch): “Thay vì tranh luận về hành vi thì chuyển sang kết tội con người”.

Cùng với vấn đề đáng báo động như các chuyên gia đã chỉ ra, nhiều năm qua, trên MXH xuất hiện nhiều hành vi “lệch chuẩn”, đặc biệt là hành vi “chửi”. Mới đây, một nhà thơ nọ đã làm bài thơ phản ánh về tình trạng này, trong đó có câu: “Từ ngày được hội nhập cõi mạng/ Món “đặc sản chửi” đã lên ngôi”. Nguy hại với văn hóa hơn khi nhiều người cố tình dùng ngôn từ phản cảm (viết dưới dạng ký tự, né tránh vi phạm nguyên tắc cộng đồng), các từ ngữ chứa chất bạo lực, thậm chí gọi một số nhà nghiên cứu đang sinh sống trong nước bằng những từ như: thằng, hắn, mày…

Những điều nêu trên hoàn toàn không đúng tinh thần pháp luật, trái với Bộ Quy tắc ứng xử trên MXH do Bộ Thông tin và Truyền thông ban hành năm 2021. Trong bộ quy tắc này có “Quy tắc lành mạnh”, nêu rõ: “Hành vi, ứng xử trên MXH phù hợp với các giá trị đạo đức, văn hóa, truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam”.

Hơn thế, những việc này càng làm cho chân lý không được nhìn nhận và bảo vệ, bởi chân lý chỉ được bảo vệ bằng chứng cứ, cơ sở pháp lý và luận chứng khoa học, chứ không phải qua sự “ngoa ngôn” hay hành vi mạt sát… Thực tế này đòi hỏi, ngoài Bộ Quy tắc ứng xử trên MXH, việc triển khai các giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao văn hóa ứng xử trên không gian mạng cần có các giải pháp khả thi hơn, với sự tham gia của các bộ, ngành, địa phương.

Tại Hà Tĩnh, những năm qua, các cơ quan chức năng đã tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động trên mạng xã hội, qua đó xử phạt nhiều trường hợp đăng tải thông tin sai sự thật. Thời gian gần đây, khi trên MXH xuất hiện các quan điểm trái chiều về một số tác phẩm, dù trên địa bàn chưa phát hiện các cá nhân vi phạm pháp luật, song bầu không khí trên mạng đã tác động lớn đến người dân.

Đặc biệt, cùng với những thông tin nhiều chiều ở trong nước, các thế lực thù địch, phản động và các đối tượng cơ hội chính trị đã lợi dụng triệt để cơ hội này để xây dựng các video, bài tuyên truyền để bôi nhọ Đảng, Nhà nước ta, xuyên tạc tình hình dân chủ, nhân quyền ở Việt Nam. Bởi vậy, nếu không có “con mắt tinh đời” cùng cái đầu lạnh và trái tim ấm, người dùng MXH rất dễ bị tác động tiêu cực từ các thủ đoạn tuyên truyền này.

Nhận biết rõ tình hình, thời gian qua, Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy đã đẩy mạnh công tác chỉ đạo, tăng cường phối hợp các cơ quan, ban, ngành thực hiện nhiều giải pháp đồng bộ, trong đó có đấu tranh ngăn chặn các biểu hiện suy thoái về tư tưởng, đạo đức lối sống; răn đe, xử lý các hành vi vi phạm trên môi trường mạng.

Đồng chí Lê Văn Khánh - Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy cho hay: “Ban thường xuyên chú trọng công tác dự báo tình hình, chủ động nắm chắc tư tưởng cán bộ, đảng viên, dư luận xã hội, kịp thời định hướng thông tin, xử lý hiệu quả các vấn đề mới. Trong Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, Tỉnh ủy đã xác định: “Xây dựng thế trận văn hóa gắn với xây dựng, củng cố QP-AN, bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng. Khắc phục hạn chế, đẩy lùi những biểu hiện suy thoái về đạo đức, lối sống, tiêu cực, thực dụng, “lợi ích nhóm” trong hoạt động văn hóa”.

Cùng với các giải pháp này, tỉnh đề ra chủ trương có cơ chế đặt hàng sáng tạo và phổ biến các công trình, tác phẩm văn hóa, văn học, nghệ thuật có giá trị cao về tư tưởng và nghệ thuật, xứng tầm với truyền thống văn hóa, lịch sử của quê hương Hà Tĩnh nhằm làm cho văn hóa thấm sâu vào đời sống, góp phần nêu cao cái đẹp, đẩy lùi cái xấu trong đời sống và trên môi trường mạng”.

-------------

1. Võ Anh Vũ, “Đằng sau mạng lưới bot chi phối sự phẫn nộ trên mạng xã hội”, Tiasang.com.vn

2. Trung tướng Nguyễn Thanh Tuấn, “Vận dụng đúng phương pháp cách mạng trong đấu tranh phòng, chống “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong giai đoạn hiện nay”, qdnd.vn.