Truyền tải thông điệp bảo vệ môi trường bền vững
Triển khai Chương trình phát triển giá trị đa dụng của hệ sinh thái rừng theo hướng quản lý, sử dụng bền vững gắn với bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế xanh, Sở NN&MT Hà Tĩnh đã tham mưu tỉnh ban hành, thực hiện nhiều cơ chế, chính sách thiết thực. Trên nền tảng đó, sáng kiến “bom hạt giống” được triển khai từ năm 2025 như một điểm nhấn sáng tạo, gần gũi và hiệu quả, nhận được sự hưởng ứng tích cực của các sở, ban, ngành, địa phương, các tổ chức chính trị, xã hội và cộng đồng, đặc biệt là các em học sinh.
Tại Trường Tiểu học Hương Minh (xã Vũ Quang), những chiếc thùng nhỏ được đặt ngay ngắn trên bàn, mang theo thông điệp: “Thay vì xả rác, hãy gieo mầm yêu thương bằng bom hạt giống” đã trở thành hình ảnh quen thuộc. Lời nhắn nhủ giản dị ấy nhẹ nhàng gieo vào tâm hồn mỗi học sinh ý thức bảo vệ môi trường từ những hành động nhỏ nhất. Thay vì túi nilon hay rác thải nhựa, trên tay các em là những hạt mít, hạt thông, hạt vải được gom nhặt từ vườn nhà hay dọc những con đường làng quen thuộc.
Ở một góc sân Trường THPT Vũ Quang (đóng tại xã Vũ Quang), thầy và trò tỉ mẩn với quy trình tạo ra những “vũ khí xanh”. Các hạt giống cây lâm nghiệp bản địa quý như lim xanh, dổi, trám được trộn cùng đất mùn, khéo léo nặn thành từng “viên bom” nhỏ. Chia sẻ về ý nghĩa hoạt động, thầy Trần Văn Cát - Phó Hiệu trưởng nhà trường cho biết: “Đây là cách giáo dục ý thức bảo vệ môi trường vô cùng trực quan. Thời gian tới, trường sẽ tiếp tục tổ chức các đợt thu gom hạt giống cây lâm nghiệp bản địa có giá trị, lồng ghép vào các chương trình trải nghiệm”.
Phong trào nhanh chóng lan tỏa ra nhiều trường học khác như: TH&THCS Sơn Thọ, THCS Phan Đình Phùng… Ngay giữa vùng đệm của Vườn Quốc gia Vũ Quang, những đôi tay nhỏ bé của các em học sinh đang từng ngày góp sức vào công cuộc bảo tồn thiên nhiên và gìn giữ sự đa dạng sinh học trên những cánh rừng quê hương.
Không dừng lại ở trường học, giải pháp “bom hạt giống” còn được Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Kẻ Gỗ, Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp và Dịch vụ Hương Sơn triển khai mở rộng. Ông Nguyễn Tiến Dũng - Giám đốc Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Kẻ Gỗ cho biết: “Hạt giống sau khi thu gom sẽ được làm sạch, bảo quản đảm bảo chất lượng, không bị nấm, mốc, vi khuẩn; phân loại theo từng nhóm và thả rải đều lên các diện tích rừng đặc dụng (trừ phân khu bảo vệ nghiêm ngặt), rừng phòng hộ, rừng sản xuất do đơn vị quản lý”.
Nằm giữa dãy Trường Sơn hùng vĩ, Vườn Quốc gia Vũ Quang được ví như “lá phổi xanh”, nơi lưu giữ những cánh rừng tự nhiên rộng lớn cùng hệ sinh thái đa dạng, nhiều loài động, thực vật đặc hữu. Những năm gần đây, với nỗ lực của lực lượng kiểm lâm và chính quyền địa phương, công tác bảo vệ, phục hồi rừng tại đây ngày càng thu hút sự tham gia tích cực của cộng đồng, gắn với mục tiêu bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển rừng bền vững.
Theo đại diện Vườn Quốc gia Vũ Quang: “Với hơn 57.000 ha rừng thuộc trách nhiệm quản lý, đơn vị đã phối hợp với các trường học phát động phong trào thu gom hạt giống các loài cây bản địa có giá trị để thực hiện “bom hạt giống”. Khác với phương thức trồng rừng truyền thống đòi hỏi chi phí lớn và nhân lực tập trung, “bom hạt giống” đặc biệt phù hợp với những khu vực rừng khó tiếp cận, góp phần đẩy nhanh quá trình tái sinh tự nhiên, tăng mật độ cây rừng bản địa có giá trị với chi phí thấp hơn”.
Hướng tới mục tiêu phục hồi, tái sinh và làm giàu rừng
Thực tế cho thấy, “bom hạt giống” không chỉ là một sáng kiến đơn lẻ mà là giải pháp bổ trợ hiệu quả nhằm hiện thực hóa Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Hà Tĩnh lần thứ XX, nhiệm kỳ 2025-2030 và Đề án phát triển giá trị đa dụng của hệ sinh thái rừng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050.
Với sức lan tỏa ngày càng rộng, đến nay, toàn tỉnh đã có 8 chủ rừng Nhà nước chủ động xây dựng kế hoạch triển khai “bom hạt giống” trên tổng diện tích hơn 200 ha. Mô hình cũng được nhân rộng tại nhiều trường học, địa phương và tổ chức đoàn thể, hình thành phong trào xã hội hóa thiết thực trong công tác bảo vệ và phát triển rừng bền vững. Quan trọng hơn, từ những hạt mầm bé nhỏ hôm nay, ý thức gìn giữ rừng đang được gieo vào lòng thế hệ trẻ, để các em biết trân quý, bảo vệ và đồng hành cùng thiên nhiên.
Việc chú trọng triển khai giải pháp “bom hạt giống” là giải pháp tối ưu, hài hòa nhiều mục tiêu với chi phí thấp nhất. Không chỉ tiết kiệm nguồn lực, phong trào còn tạo sức lan tỏa mạnh mẽ khi thu hút sự tham gia của nhiều thành phần trong cộng đồng, từ học sinh, người dân đến các tổ chức xã hội.
Những hạt mầm được gieo ngay dưới tán rừng, khi nảy mầm đã thích nghi một cách tự nhiên với thổ nhưỡng, khí hậu và điều kiện sinh thái bản địa, giúp cây sinh trưởng bền bỉ, hạn chế sự can thiệp của con người. Cùng với đó, về lâu dài, giải pháp này góp phần đẩy nhanh quá trình đa dạng hóa sinh học, tạo nguồn thức ăn cho các loài động vật hoang dã, thúc đẩy tái sinh rừng bằng nhiều loài cây lâm nghiệp bản địa quý hiếm, từng bước khôi phục hệ sinh thái vốn có, gia tăng giá trị bền vững của rừng.
Ông Lê Ngọc Huấn - Ủy viên BCH Đảng bộ tỉnh, Giám đốc Sở NN&MT khẳng định: “Đây là giải pháp khả thi, chi phí thấp nhưng có sức lan tỏa lớn, huy động hiệu quả nguồn lực xã hội hóa. Về lâu dài, thông qua sự chung tay của cộng đồng và toàn xã hội, mô hình “bom hạt giống” với các loài cây lâm nghiệp bản địa sẽ góp phần tái thiết hệ sinh thái đúng với cấu trúc tự nhiên, nâng cao tính đa dạng sinh học; hình thành những khu rừng “đa giá trị”, có chức năng bảo vệ đất, giữ nước, hấp thụ carbon, cung cấp các giá trị về kinh tế, sinh thái, văn hóa và môi trường.
Chúng tôi xác định đây không phải là hoạt động phong trào ngắn hạn, mà là bước đi chiến lược, gắn với mục tiêu đến năm 2030 và các giai đoạn tiếp theo trong việc hình thành các khu rừng tự nhiên bền vững. Tin rằng, với sự chung tay của toàn xã hội, “bom hạt giống” sẽ trở thành nền tảng quan trọng giúp tỉnh hiện thực hóa mục tiêu phát triển lâm nghiệp xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo tồn đa dạng sinh học và xây dựng những cánh rừng ngày càng trù phú, bền vững”.