Chăn nuôi an toàn sinh học - lớp phòng vệ trước “bão” dịch tả lợn châu Phi

Chăn nuôi nhỏ lẻ - “mồi lửa” bùng phát dịch bệnh

Trong năm vừa qua, Hà Tĩnh phải đối mặt với diễn biến dịch bệnh trên đàn vật nuôi hết sức phức tạp, đặc biệt là DTLCP. Toàn tỉnh đã có trên 52.000 con lợn mắc bệnh, chết và buộc phải tiêu hủy, gây thiệt hại hơn 142 tỷ đồng, ảnh hưởng lớn đến sinh kế người dân và sự phát triển bền vững của ngành chăn nuôi.

Theo đánh giá từ Chi cục Trồng trọt và Chăn nuôi (Sở NN&MT Hà Tĩnh), nguyên nhân cốt lõi khiến DTLCP khó kiểm soát và liên tục tái phát chính là tỷ lệ chăn nuôi nông hộ còn lớn (gần 50% tổng đàn), trong khi điều kiện chuồng trại và các biện pháp an toàn sinh học chưa được bảo đảm. Thực tế cho thấy, tại những địa phương có nhiều hộ chăn nuôi nhỏ lẻ như xã Yên Hòa, Đồng Tiến, Cẩm Xuyên, Đồng Lộc, Cẩm Hưng, Cẩm Duệ…, DTLCP đều bùng phát mạnh với số lợn buộc phải tiêu hủy lên đến 3.000 con trên mỗi địa phương.

Ông Phan Quang Cương - Chủ tịch UBND xã Yên Hòa cho biết: “Xã có tổng đàn chăn nuôi khá lớn, lại là địa bàn rất nhạy cảm với các loại dịch bệnh. Trong khi đó, phần lớn là chăn nuôi nhỏ lẻ nằm xen kẽ trong khu dân cư nên rất khó áp dụng đồng bộ các biện pháp an toàn sinh học. Hiện nay, địa phương vẫn chưa đủ điều kiện để công bố hết dịch. Xã vẫn đang hướng dẫn người dân thực hiện tái đàn thận trọng, mua lợn rõ nguồn gốc, có kết quả xét nghiệm âm tính với dịch”.

Bên cạnh đó, việc thiếu vốn đầu tư, quỹ đất hạn chế, chưa được tiếp cận đầy đủ về kỹ thuật là những rào cản khiến nhiều hộ dù nhận thức được rủi ro dịch bệnh, vẫn khó có thể thay đổi được phương thức chăn nuôi cố hữu, truyền thống. Ngoài ra, tâm lý chủ quan của một bộ phận người chăn nuôi như tái đàn khi dịch chưa được khống chế hoàn toàn, không kịp thời khai báo khi phát hiện lợn ốm, thậm chí vứt xác lợn chết ra môi trường… đã làm gia tăng nguy cơ phát tán mầm bệnh.

Trong thời điểm này, bài toán đặt ra là làm thế nào để tổ chức lại sản xuất chăn nuôi cố hữu, truyền thống để góp phần kiểm soát được dịch bệnh, bảo đảm hiệu quả kinh tế và sinh kế bền vững cho người dân ngày càng trở nên cấp thiết.

Nhân rộng mô hình chăn nuôi an toàn sinh học, chăn nuôi "không tiếp xúc"

Thực tiễn công tác phòng, chống dịch thời gian qua cho thấy, các cơ sở chăn nuôi quy mô lớn được đầu tư bài bản hoặc các mô hình nuôi quy mô vừa và nhỏ nhưng áp dụng nghiêm ngặt các giải pháp an toàn sinh học, chăn nuôi "không tiếp xúc" đã phát huy hiệu quả rõ rệt, hầu như không bị ảnh hưởng bởi DTLCP.

Trước "bão" DTLCP, các mô hình chăn nuôi lợn liên kết với Công ty CP Tập đoàn Quế Lâm luôn duy trì được tổng đàn trên 1.000 con (gồm lợn nái, lợn con, lợn thịt).

Đặc biệt, các mô hình này còn thúc đẩy hình thành chuỗi giá trị khép kín từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm; chất thải chăn nuôi được xử lý thông qua quy trình sinh học, đệm lót, tái sử dụng làm phân bón hữu cơ, góp phần giảm ô nhiễm môi trường nông thôn (nhất là ô nhiễm mùi hôi), phù hợp định hướng phát triển nông nghiệp xanh của tỉnh.

Ông Nguyễn Trọng Hương - đại diện Công ty CP Tập đoàn Quế Lâm chi nhánh Hà Tĩnh cho biết: “Công ty thường xuyên kiểm tra việc thực hiện quy trình chăn nuôi lợn theo hướng hữu cơ, an toàn sinh học, duy trì đệm lót sinh học và ghi chép nhật ký tại các hộ. Đồng thời, trực tiếp hướng dẫn bà con chăm sóc đàn vật nuôi, bổ sung thức ăn xanh, lắp đặt màn chống côn trùng và áp dụng các biện pháp vệ sinh, xông bằng thảo dược để phòng bệnh, giảm mùi hôi chuồng trại. Đến nay, 100% đàn lợn tại các mô hình liên kết đều an toàn với DTLCP và được xuất bán ổn định dịp Tết Nguyên đán”.

Thời gian qua, mặc dù khái niệm "an toàn sinh học" thường xuyên được nhắc đến, song trên thực tế không ít người chăn nuôi vẫn còn mơ hồ về bản chất và cách thức triển khai. Việc hiểu đúng và áp dụng nghiêm túc các nguyên tắc an toàn sinh học chính là "lá chắn thép" bảo vệ đàn lợn trước nguy cơ dịch bệnh.

Trên cơ sở đó, Sở NN&MT đã phối hợp với UBND xã Trường Lưu và Công ty Cổ phần Kinh doanh thuốc thú y AMAVET triển khai xây dựng vùng, cơ sở chăn nuôi an toàn sinh học trên địa bàn xã Trường Lưu, với sự tham gia của 10 hộ dân từ tháng 8/2025, áp dụng quy trình chăn nuôi "không tiếp xúc".

Theo ông Nguyễn Sỹ Thạch (thôn Trà Sơn, xã Trường Lưu) - hộ chăn nuôi tham gia mô hình, so với mô hình chăn nuôi truyền thống, phương pháp chăn nuôi "không tiếp xúc" tuy mới mẻ nhưng lại khá đơn giản và dễ áp dụng. Hộ chăn nuôi hoàn toàn có thể tự thực hiện với các bước như: dùng lưới bao quanh khu vực chăn nuôi để ngăn côn trùng, chuột bọ; xây dựng đường nước vôi trong chuồng để biến khu nuôi thành “ốc đảo” cách ly; kiểm soát toàn bộ người, vật tư, thức ăn, dụng cụ trước khi vào khu vực chăn nuôi bằng thuốc sát trùng. Quan trọng hơn cả, người chăn nuôi luôn phải tự ý thức, cố gắng hạn chế tối đa tiếp xúc trực tiếp với vật nuôi trừ khi thật cần thiết.

Qua đánh giá của Sở NN&MT, Công ty Cổ phần kinh doanh thuốc thú y AMAVET, giữa bối cảnh DTLCP diễn biến phức tạp tại xã Trường Lưu, các hộ tham gia mô hình chăn nuôi không tiếp xúc vẫn duy trì được đàn lợn an toàn, sinh trưởng ổn định, cho thấy hiệu quả rõ nét của phương thức này.

Ông Nguyễn Thanh Hải - Phó Giám đốc Sở NN&MT cho biết: “Trong bối cảnh dịch bệnh trên đàn vật nuôi vẫn luôn tiềm ẩn nhiều nguy cơ bùng phát, lây lan trên diện rộng, việc khắc phục những tồn tại cố hữu của mô hình chăn nuôi nhỏ lẻ, thiếu an toàn sinh học là yêu cầu cấp thiết và mang tính chiến lược góp phần thực hiện tái cơ cấu ngành chăn nuôi Hà Tĩnh.

Thực tiễn cho thấy, các mô hình liên kết chăn nuôi với Công ty CP Tập đoàn Quế Lâm, mô hình nuôi "không tiếp xúc" theo hướng an toàn sinh học tại các địa phương đang phát huy hiệu quả rõ nét, không chỉ trong kiểm soát dịch bệnh mà còn trong nâng cao giá trị và tính bền vững của ngành. Đây là những hướng đi phù hợp cần được các xã, phường chủ động nghiên cứu, tìm hiểu; tổ chức triển khai, nhân rộng, tạo nền tảng cho phát triển chăn nuôi an toàn, hiệu quả và lâu dài của tỉnh".