Phục dựng ảnh liệt sỹ bằng công nghệ - hướng mới trong công tác tri ân

Chiến tranh đã lùi xa, song sự hy sinh của các anh hùng liệt sỹ vẫn luôn khắc sâu trong ký ức của mỗi gia đình, mỗi miền quê. Tuy nhiên, theo thời gian, nhiều di ảnh liệt sỹ bị hư hỏng, phai mờ, thậm chí không còn lưu giữ được hình ảnh. Với không ít gia đình, việc không có một bức chân dung rõ nét để thờ phụng, tưởng nhớ người thân đã trở thành nỗi trăn trở kéo dài qua nhiều thế hệ.

Xuất phát từ thực tế ấy, từ năm 2021, Tỉnh đoàn Hà Tĩnh đã phối hợp với nhóm Skyline triển khai phục dựng ảnh chân dung các anh hùng liệt sỹ Lý Tự Trọng, Phan Đình Giót, 10 nữ liệt sỹ TNXP tại Ngã ba Đồng Lộc… bằng công nghệ, mở ra một hướng tiếp cận mới trong công tác tri ân.



Chia sẻ về hành trình đặc biệt này, anh Phùng Quang Trung - Trưởng nhóm Skyline cho biết: “Điều khó nhất không phải là kỹ thuật mà là làm sao để bức ảnh sau khi phục dựng vẫn giữ được thần thái, khí chất của người liệt sỹ. Mỗi bức ảnh là một cuộc đời, một phần lịch sử của gia đình và quê hương nên chúng tôi luôn làm việc với tinh thần trách nhiệm cao nhất và sự tôn trọng tuyệt đối”.

Để khắc họa chân dung liệt sỹ chân thực nhất, các thành viên nhóm Skyline không chỉ dựa vào tư liệu ảnh sẵn có mà còn phải dành nhiều thời gian gặp gỡ, trao đổi trực tiếp với thân nhân liệt sỹ. Có những trường hợp, ảnh gốc đã quá cũ, mờ gần như hoàn toàn, mất hết chi tiết; thậm chí có liệt sỹ không có ảnh. Khi đó, các thành viên phải đến tận gia đình, lắng nghe ký ức của người thân, tìm kiếm những nét tương đồng trong gia đình để phác thảo chân dung, sau đó mới ứng dụng công nghệ dựng ảnh. Mỗi chi tiết từ ánh mắt, khuôn miệng đến dáng khuôn mặt đều được cân nhắc kỹ lưỡng, nhằm tái hiện hình ảnh liệt sỹ một cách gần nhất với nguyên bản.

Phục dựng di ảnh liệt sỹ không đơn thuần là chỉnh sửa hay ghép nối các “mảnh vỡ” ký ức mà là cả một quá trình kiên nhẫn, tỉ mỉ với nhiều tâm huyết. Trung bình, việc phục chế mỗi bức ảnh mất khoảng 5-6 giờ, song có những bức phải kéo dài vài ngày, thậm chí gần cả tuần. Các thành viên nhóm luôn nỗ lực cao nhất để bảo đảm bức ảnh hoàn thiện vừa có độ chính xác về kỹ thuật, vừa giữ được thần thái, khí chất của người đã hy sinh.

Không dừng lại ở việc phục dựng ảnh tĩnh, cùng với sự phát triển của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI), hoạt động phục dựng di ảnh liệt sỹ hiện nay đã có thêm nhiều bước tiến mới. Trên cơ sở các tư liệu ảnh, dữ liệu khuôn mặt và thông tin do thân nhân cung cấp, công nghệ AI hỗ trợ tái tạo hình ảnh với độ chi tiết cao hơn, khôi phục màu sắc, đường nét sát với nguyên bản.

Ở một số khâu, công nghệ còn cho phép tạo hiệu ứng chuyển động nhẹ trên khuôn mặt, mô phỏng ánh mắt, nụ cười kết hợp công nghệ âm thanh để tái hiện giọng nói dựa trên tư liệu và lời kể của gia đình. Dù việc ứng dụng những công nghệ này luôn được thực hiện một cách thận trọng, bảo đảm sự trang nghiêm, tôn kính, nhưng đây là hướng đi mới, góp phần giúp hình ảnh các liệt sỹ trở nên gần gũi hơn với thân nhân và thế hệ trẻ, làm sống động ký ức lịch sử bằng ngôn ngữ của thời đại số.

Từ đầu năm 2024, nhóm Skyline và Tỉnh đoàn Hà Tĩnh đã khởi xướng dự án “Tô màu ký ức” với mục tiêu phục dựng miễn phí 150 di ảnh liệt sỹ quê hương Hà Tĩnh. Bắt đầu từ tháng 6/2024, nhóm tiến hành thu thập thông tin, hình ảnh để triển khai dự án. Khó khăn lớn nhất là nhiều gia đình chỉ còn những ký ức chắp vá, tư liệu không đầy đủ, buộc các thành viên phải nhiều lần đi lại giữa Hà Nội và Hà Tĩnh để gặp gỡ, trao đổi, tìm kiếm manh mối nhằm hoàn thiện chân dung liệt sỹ một cách trọn vẹn nhất.

Dẫu vậy, với các thành viên trong nhóm, giá trị lớn nhất của công việc không chỉ nằm ở sản phẩm cuối cùng: “Khi tận tay trao di ảnh đã phục dựng cho gia đình liệt sỹ, nhìn thấy sự xúc động của họ, chúng tôi hiểu rằng công sức bỏ ra là hoàn toàn xứng đáng. Đó không chỉ là một bức ảnh mà là sự bù đắp về mặt tinh thần, là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại”- anh Khuất Văn Hoàng, thành viên nhóm Skyline chia sẻ.

Đối với thân nhân các gia đình liệt sỹ, những di ảnh được phục dựng mang ý nghĩa đặc biệt. Nhận di ảnh phục dựng của người cha là liệt sỹ tại chương trình “Tô màu ký ức”, bà Hoàng Thị Hoàn (xã Kỳ Lạc) - con gái của liệt sỹ Hoàng Văn Trường (hy sinh 1966) xúc động chia sẻ: "Sau hơn một năm được nhìn thấy khuôn mặt của cha qua bức ảnh phục dựng, mỗi lần ngắm lại tôi vẫn không kìm được xúc động. Hơn 60 năm qua, từ ngày cha hy sinh, tôi chưa một lần được nhìn rõ mặt cha. Cha mẹ chỉ có mình tôi là con gái, bao năm chỉ mong có được một tấm ảnh của cha để thờ phụng. Giờ đây, có ảnh cha, tôi thấy như cha vẫn luôn ở bên và tôi cũng mong hài cốt của cha sớm được đưa về với gia đình”.

Từ những kết quả đạt được, sang năm 2025, nhóm Skyline tiếp tục phối hợp với Tỉnh đoàn Hà Tĩnh mở rộng dự án, phục dựng thêm 200 di ảnh chân dung liệt sỹ. Các bức ảnh dự kiến sẽ được trao tặng trong chương trình “Tết tri ân liệt sỹ”, tổ chức vào tối 3/2/2026 tại Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc. Không chỉ là hoạt động trao tặng di ảnh, chương trình còn góp phần giáo dục truyền thống cách mạng, khơi dậy lòng biết ơn và trách nhiệm của thế hệ trẻ đối với lịch sử dân tộc.

Đánh giá về ý nghĩa của hoạt động này, chị Nguyễn Ny Hương - Bí thư Tỉnh đoàn Hà Tĩnh nhấn mạnh: “Việc ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo phục dựng di ảnh liệt sỹ là cách làm mới, sáng tạo, phù hợp với xu thế chuyển đổi số hiện nay. Hoạt động không chỉ mang lại giá trị tinh thần to lớn cho thân nhân liệt sỹ mà còn góp phần đổi mới công tác giáo dục truyền thống, bồi đắp lý tưởng cách mạng, lòng yêu nước cho đoàn viên, thanh niên, góp phần hun đúc khát vọng cống hiến, để thế hệ trẻ Hà Tĩnh hôm nay tiếp bước cha anh, phát huy tinh thần xung kích trong công tác “đền ơn đáp nghĩa”.