Sáng 16/9, Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND tỉnh Hà Tĩnh tổ chức làm việc với Sở Tài chính về việc xác định các lĩnh vực, nội dung, cơ chế, chính sách, chế độ, định mức chi thuộc thẩm quyền có thể phân cấp cho HĐND cấp xã quyết định.
Tham dự có các đồng chí: Dương Tất Thắng - Phó Chủ tịch Thường trực HĐND tỉnh; Trần Quang Tuấn - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Thành Sen; Nguyễn Thị Việt Hà - Phó Chủ tịch HĐND và đại diện lãnh đạo các sở, ngành, đơn vị liên quan.
Theo Sở Tài chính, năm 2025, xét tỷ lệ thu ngân sách cấp xã được hưởng theo phân cấp trên tổng chi cân đối ngân sách cấp xã, có 10 xã, phường đạt từ 15% trở lên; 22 xã, phường đạt từ 8% đến dưới 15% và 37 xã, phường đạt dưới 8%.
Năm 2026, có 10 xã, phường đạt từ 25% trở lên; 17 xã, phường đạt từ 15% đến dưới 25% và 42 xã, phường đạt dưới 15%. So với năm 2025, tỷ lệ thu ngân sách được hưởng theo phân cấp trên tổng chi cân đối ngân sách năm 2026 của các xã, phường nhìn chung được cải thiện. Một số địa phương có mức tăng khá như xã Cẩm Bình từ 9,68% lên 52,41%; phường Thành Sen từ 5,16% lên 49,52%; phường Trần Phú từ 6,18% lên 49,47%; phường Vũng Áng từ 7,68% lên 36,12%; xã Đức Thọ từ 16,85% lên 32,43%.
Theo Sở Tài chính, kết quả trên chủ yếu do điều chỉnh cơ chế phân cấp nguồn thu, tỷ lệ phần trăm phân chia các khoản thu giữa ngân sách tỉnh và ngân sách cấp xã theo Nghị quyết số 168/2025/NQ-HĐND của HĐND tỉnh; đồng thời, nhiệm vụ chi và định mức phân bổ dự toán chi ngân sách cấp xã được xác định, bố trí lại phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã.
Tuy nhiên, mức độ tự bảo đảm ngân sách của cấp xã vẫn còn thấp; địa phương cao nhất đạt 54,41%, thấp nhất đạt 1,2%. Phần lớn địa phương vẫn phải nhận bổ sung cân đối từ ngân sách cấp trên để thực hiện các nhiệm vụ chi theo phân cấp.
Sở Tài chính cho rằng, thực tế này đặt ra yêu cầu việc xác định các lĩnh vực, nội dung, cơ chế, chính sách, chế độ, định mức chi có thể phân cấp cho HĐND cấp xã quyết định cần được nghiên cứu, rà soát kỹ lưỡng, bảo đảm tính khả thi và phù hợp với khả năng cân đối ngân sách của từng địa phương.
Qua rà soát các quy định hiện hành, Sở Tài chính cho biết, năm 2026 HĐND tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 168/2025/NQ-HĐND quy định việc kéo dài thời kỳ ổn định ngân sách giai đoạn 2022-2025 sang năm 2026; sửa đổi, bổ sung một số nội dung về phân cấp nguồn thu, tỷ lệ phần trăm phân chia các khoản thu, phân cấp nhiệm vụ chi giữa các cấp ngân sách địa phương và nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ chi thường xuyên ngân sách địa phương.
Đối với năm 2027, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 12/2026/UBTVQH16 quy định về nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ dự toán chi thường xuyên ngân sách nhà nước. Sở Tài chính đang phối hợp với các sở, ban, ngành, đơn vị, địa phương xây dựng nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ chi thường xuyên ngân sách địa phương năm 2027.
Cùng với đó, các sở, ban, ngành cấp tỉnh đang rà soát nội dung về phân quyền, phân cấp nhiệm vụ, quyền hạn giữa cấp tỉnh và cấp xã; các cơ chế, chính sách, chế độ chi ngân sách thuộc lĩnh vực quản lý, xác định những nội dung có thể phân cấp, nội dung cần điều kiện, lộ trình và những nội dung cần tiếp tục quy định, thực hiện thống nhất ở cấp tỉnh.
Trên cơ sở rà soát bước đầu, Sở Tài chính đề xuất trước mắt chưa thực hiện phân cấp diện rộng cho HĐND cấp xã ban hành các chế độ chi ngân sách. Việc phân cấp cho cấp xã cần được xem xét, triển khai theo từng nhóm nội dung, trường hợp cụ thể trên cơ sở đề xuất của địa phương và soát xét của cơ quan có thẩm quyền về căn cứ pháp lý, đối tượng, phạm vi, khả năng cân đối nguồn lực, năng lực tổ chức thực hiện.
Đồng thời, HĐND tỉnh có thể xem xét, quyết định phân cấp cho cấp xã ban hành các chế độ chi ngân sách gắn với quá trình xem xét, quyết định các cơ chế, chính sách của cấp tỉnh trong trường hợp cần thiết và được UBND tỉnh đề xuất.
Tại cuộc làm việc, đại biểu tập trung trao đổi về phạm vi, điều kiện và nguồn lực thực hiện phân cấp thẩm quyền quyết định chế độ chi ngân sách cho HĐND cấp xã. Các ý kiến thống nhất, việc phân cấp cần gắn với khả năng cân đối ngân sách, năng lực tổ chức thực hiện và đặc điểm của từng địa phương; đồng thời xác định rõ trách nhiệm của từng cấp.
Một số đại biểu đề nghị rà soát kỹ từng nhóm nội dung, ưu tiên những vấn đề sát thực tiễn, có đủ căn cứ pháp lý và nguồn lực thực hiện; những chính sách có phạm vi tác động rộng, cần bảo đảm thống nhất thì tiếp tục thực hiện ở cấp tỉnh. Đại biểu cũng đề nghị làm rõ nguồn kinh phí, đối tượng, phạm vi áp dụng và điều kiện thực hiện trước khi tham mưu phân cấp, tránh tình trạng giao thẩm quyền nhưng không bảo đảm nguồn lực.
Phát biểu chỉ đạo tại cuộc làm việc, đồng chí Dương Tất Thắng - Phó Chủ tịch Thường trực HĐND tỉnh đề nghị Ban Kinh tế - Ngân sách tiếp tục rà soát kỹ các nội dung liên quan đến phân cấp thẩm quyền quyết định chế độ chi ngân sách cho HĐND cấp xã; bảo đảm đúng quy định, phù hợp thực tiễn và khả năng cân đối nguồn lực.
Phó Chủ tịch Thường trực HĐND tỉnh lưu ý, việc phân cấp cần xác định rõ nội dung, phạm vi, điều kiện thực hiện và trách nhiệm của từng cấp; ưu tiên những nội dung thực sự cần thiết, có cơ sở pháp lý và khả năng tổ chức thực hiện, tránh phân cấp dàn trải khi nguồn lực của cấp xã còn hạn chế. Trên cơ sở đó, Ban Kinh tế - Ngân sách phối hợp với các sở, ngành liên quan tiếp tục nghiên cứu, tổng hợp, tham mưu Thường trực HĐND tỉnh xem xét, quyết định theo thẩm quyền.
Kết luận cuộc làm việc, Trưởng ban Kinh tế - Ngân sách HĐND tỉnh Nguyễn Thị Thúy Nga ghi nhận sự chủ động của Sở Tài chính trong rà soát, đánh giá thực trạng thu, chi và mức độ tự bảo đảm ngân sách của các xã, phường; đồng thời đề nghị Sở Tài chính tiếp tục phối hợp với các sở, ngành, địa phương rà soát đầy đủ các cơ chế, chính sách, chế độ, định mức chi thuộc từng lĩnh vực.
Trưởng ban Kinh tế - Ngân sách yêu cầu, việc nghiên cứu phân cấp thẩm quyền cho HĐND cấp xã cần đặt trong tổng thể yêu cầu thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, bảo đảm đúng quy định pháp luật, phù hợp thực tiễn và khả năng cân đối nguồn lực của từng cấp ngân sách.
Đối với những nội dung đề xuất phân cấp, cần làm rõ căn cứ pháp lý, đối tượng, phạm vi áp dụng, nguồn kinh phí, khả năng cân đối và điều kiện tổ chức thực hiện; tránh tình trạng phân cấp thẩm quyền nhưng chưa bảo đảm nguồn lực, dẫn đến khó khăn trong quá trình triển khai tại cơ sở.
Trên cơ sở báo cáo của Sở Tài chính và ý kiến trao đổi tại cuộc làm việc, Ban Kinh tế - Ngân sách sẽ tiếp tục nghiên cứu, rà soát từng nhóm nội dung để tham mưu Thường trực HĐND tỉnh xem xét, quyết định theo thẩm quyền.
