“Tiền thật, vàng hơi” - rủi ro tiềm ẩn!

Mua vàng trên... “giấy” liệu có an toàn ?

Đến 6 giờ sáng 8/10 (theo giờ Việt Nam), giá vàng giao ngay trên thị trường thế giới đạt 3.991 USD/ounce, tăng 49 USD so với mức thấp nhất trong phiên giao dịch đêm qua (3.942 USD/ounce). Đáng chú ý, giá vàng kỳ hạn tháng 12 cũng tăng thêm 23 USD, lên 4.014 USD/ounce, chính thức xác lập mốc kỷ lục mới trong lịch sử.

Trong khi đó, giá vàng nhẫn 9999 tại Hà Tĩnh đã vượt mốc 13 triệu đồng/chỉ - mức kỷ lục chưa từng có và đang có xu hướng tiếp tục được điều chỉnh tăng theo biến động của thế giới kéo theo làn sóng giao dịch sôi động ở cả hai chiều mua - bán. Trên “phố vàng” Nguyễn Công Trứ (phường Thành Sen), lượng người tìm mua vàng nhẫn tăng đột biến trong nhiều ngày qua. Giữa cơn “sốt vàng”, thay vì được nhận vàng ngay sau khi thanh toán, nhiều khách hàng được trao tờ giấy xác nhận “nợ vàng” cùng lời hẹn sẽ giao hàng sau từ 5-7 ngày.

Trong vai khách hàng có nhu cầu mua vàng, chúng tôi tìm đến một cửa hàng lớn trên tuyến phố này để đặt mua khoảng 5 cây vàng nhẫn trơn. Sau khi trao đổi, nhân viên cửa hàng cho biết hiện “hàng đã hết”, nếu muốn chốt giá trong ngày thì có thể thanh toán trước, nhận giấy hẹn và chờ vàng thật về sau vài ngày. “Giờ nguồn hàng đang khan, chưa có hàng tại quầy nên không nhập kịp. Anh chị cứ ghi tên, số lượng và chốt giá hôm nay, 5-7 ngày nữa vàng về là có hàng, bọn em giao đầy đủ” - một nhân viên tư vấn đon đả cho biết.

Khi được hỏi về hóa đơn hoặc giấy tờ chứng minh giao dịch, nhân viên chỉ đưa ra một tờ giấy viết tay đơn giản, ghi rõ số lượng vàng, giá mua, ngày hẹn và chữ ký người bán, có đóng dấu cửa hàng. Qua những cuộc trò chuyện “ngoài lề”, nhóm phóng viên ghi nhận tình trạng “bán vàng bằng giấy” đã diễn ra suốt hơn một tuần nay theo sức nóng của giá vàng. Khách hàng dù mua hàng chục cây đều chỉ được nhận một tờ giấy viết tay xác nhận số lượng, thời gian hẹn trả.

Nhiều người vẫn chấp nhận “ôm giấy tay” thay vì vàng thật, chỉ vì nỗi lo giá vàng “mai lại nhảy thêm vài trăm nghìn”. “Tôi mua 3 cây vàng, giá đã hơn 390 triệu đồng. Nếu không mua bây giờ, sợ mai lên nữa thì lại thiệt. Chờ vàng thật thêm ít ngày cũng đành chấp nhận, vì cơ bản các cửa hàng đều đang "cháy vàng” - chị T.V.A. vừa cẩn thận gấp tờ giấy hẹn như đang giữ một “vật chứng” bảo đảm cho khối tài sản của mình vừa chia sẻ,.

Giữa cơn sốt giá, tâm lý “bỏ tiền trước để giữ chỗ” tạo hiệu ứng dây chuyền khiến không ít người sẵn sàng xuống tiền chỉ để nắm trong tay tờ giấy hẹn. Anh Nguyễn Văn P. (phường Trần Phú) cho biết: “Tôi đi mấy cửa hàng đều hết vàng. Họ nói muốn được giá hôm nay thì phải thanh toán trước, vài ngày sau có hàng mới giao. Thôi thì cũng đành chấp nhận, chứ chờ đến lúc vàng tăng nữa thì lại khó có lời”.

Ngoài ra, giữa “cơn sốt vàng” đang nóng lên từng giờ, không ít người còn chuyển sang mua bán vàng online để đuổi kịp "sóng" thị trường, hy vọng chớp cơ hội trước khi giá tiếp tục tăng. Trên các hội nhóm Facebook, Zalo, không khí giao dịch sôi động, giá cả, thông tin được cập nhật từng phút chẳng kém gì ngoài cửa hàng: “Em có 5k2 vàng 99% cần bán, giá 13,1 triệu/chỉ - rẻ hơn tiệm!”, “Cần mua 7 chỉ BTMC nhẫn tròn, ai có bán gấp!”, “Thu mua giá cao, không mặc cả!”.

Những dòng rao bán, tìm mua vàng liên tục xuất hiện, kéo theo hàng trăm lượt bình luận và tương tác. Chị N.M.N. (phường Thành Sen) chia sẻ: “Các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Zalo bây giờ rất dễ để tiếp cận các hội nhóm mua bán vàng, có nhóm lên tới hàng chục nghìn thành viên. Bên cạnh những bài đăng trao đổi, cập nhật giá vàng, cũng có không ít bài viết cảnh báo về việc trở thành "nạn nhân" của các giao dịch vàng online”.

Cẩn trọng "tiền mất, nợ mang"

Thực tế, việc mua vàng bằng giấy hẹn viết tay là một hình thức giao dịch "tiền thật, vàng hơi" tiềm ẩn nhiều rủi ro, chủ yếu do thiếu cơ sở pháp lý vững chắc. Về bản chất, giấy hẹn này chỉ mang tính chất cam kết dân sự sơ bộ, thiếu sự ràng buộc của hợp đồng mua bán tài sản có giá trị. Nó không được xem là hóa đơn hợp lệ (hóa đơn GTGT hoặc hóa đơn điện tử), dẫn đến sự thiếu minh bạch về nguồn gốc và chất lượng vàng. Rủi ro lớn nhất nằm ở khả năng tiệm vàng mất thanh khoản hoặc phá sản trong thời gian hẹn; khi đó, người mua sẽ trở thành chủ nợ không có bảo đảm, rất khó để thu hồi tài sản. Trong trường hợp xảy ra tranh chấp về giá (khi giá vàng tăng mạnh) hoặc chất lượng, giấy hẹn có giá trị chứng cứ thấp, khiến người tiêu dùng ở thế yếu và chịu thiệt hại kinh tế.

Là người thường xuyên “đon” thị trường vàng để đầu tư kiếm lời, bà Nguyễn Thị H. (phường Thành Sen) cho biết, cá nhân bà đã từng được “mời” mua vàng bằng giấy hẹn do thời điểm đó vàng nhẫn tạm thời hết hàng. Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn, tránh rủi ro, bà lựa chọn cách chờ hàng thay vì nóng lòng chốt “vàng hơi”.

"Việc trả tiền thật để nhận về giấy hẹn viết tay là giao dịch dựa trên niềm tin, rất rủi ro. Giấy hẹn không có giá trị pháp lý vững chắc như hợp đồng, nếu tiệm vàng phá sản hoặc không giao vàng khi giá tăng, người mua có thể mất trắng cả vốn lẫn lời, vì không có cơ sở pháp lý để bảo vệ quyền lợi. Vì vậy, tôi nghĩ người dân cần cân nhắc khi đầu tư theo hình thức này” - bà H. cho hay.

Phân tích sâu về vấn đề này, Luật sư Phan Văn Chiều - Giám đốc Công ty Luật TNHH Hà Châu, Đoàn Luật sư Hà Tĩnh cho biết, khi mua vàng bằng giấy hẹn viết tay có thể đang đẩy người tiêu dùng vào nhiều rủi ro pháp lý trong quá trình giao dịch. Việc giao dịch mua bán vàng bằng giấy hẹn viết tay thay vì giao vàng thật không vi phạm pháp luật nếu có sự đồng thuận giữa hai bên. Tuy nhiên, đây là một dạng giao dịch dân sự không có cam kết chặt chẽ, giấy hẹn viết tay thường chỉ thể hiện tên khách hàng, số lượng vàng, thời gian giao dự kiến, không có điều khoản xử lý khi giá biến động, không ràng buộc pháp lý rõ ràng về trách nhiệm bồi hoàn nếu không thực hiện đúng cam kết, cũng như không có chế tài xử lý rõ ràng nếu phát sinh tranh chấp.

“Khi thị trường biến động, người bán có thể lùi thời hạn giao hàng, còn người mua lại không đủ căn cứ để yêu cầu hoàn trả, chưa nói đến kiện cáo. Bên cạnh đó, trong trường hợp xảy ra tranh chấp, việc chứng minh sự tồn tại và nội dung của giấy viết tay sẽ gặp khó khăn nếu không có các chứng cứ bổ sung như: chữ kí của các bên liên quan, chứng nhận của người làm chứng, các tài liệu chứng cứ liên quan đến giao dịch. Trong trường hợp thị trường đảo chiều, người mua sẽ là bên chịu thiệt” - Luật sư Phan Văn Chiều nhấn mạnh.

Bên cạnh giao dịch mua bán vàng bằng phương thức giấy hẹn viết tay thì thực tế thời gian qua người dân còn tiến hành mua bán vàng online, đây cũng là một hình thức kinh doanh vàng tiềm ẩn rủi ro cao như gặp vàng giả, chất lượng không đảm bảo, lừa đảo, vi phạm pháp luật. Theo đó, đối với các sản phẩm vàng bán online sẽ không được các cơ quan chức năng kiểm duyệt về nguồn gốc, xuất xứ dẫn đến các sản phẩm vàng bán online có thể không đảm bảo chất lượng, dẫn đến việc mua phải vàng giả, vàng nhái và bị mất tiền.

“Việc mua bán vàng online tại các kênh không chính thức thường không cung cấp đầy đủ hoá đơn, chứng từ, gây khó khăn trong giải quyết tranh chấp khi có vấn đề xảy ra. Đồng thời, người mua có thể nguy cơ bị lừa đảo bởi các đối tượng lừa đảo, đặc biệt là khi mua vàng qua các hội nhóm trên mạng hoặc sàn giao dịch không uy tín. Người dân cũng lưu ý, việc mua bán vàng miếng online giữa cá nhân hoặc tại các kênh không chính thức là hành vi vi phạm pháp luật, vi phạm Nghị định 24/2012/NĐ-CP và có thể bị xử phạt tiền.

Do đó, để đảm bảo quyền lợi và tránh rủi ro, khi giao dịch mua bán vàng, các bên nên lập hợp đồng bằng văn bản có đầy đủ thông tin, chữ ký của các bên và nếu cần thiết có sự chứng thực của cơ quan có thẩm quyền. Đồng thời, người dân nên mua vàng trực tiếp tại các đơn vị được Nhà nước cấp phép như ngân hàng hoặc doanh nghiệp được cấp phép, có uy tín để được kiểm tra sản phẩm, hoá đơn, chứng từ liên quan nguồn gốc, xuất xứ, chất lượng, từ đó đảm bảo an toàn, tránh thiệt hại tài sản và vi phạm pháp luật cho chính bản thân mình” - Luật sư Phan Văn Chiều khuyến cáo.